KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIK FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISH YUZASIDAN ILMIY YO’NDASHUVLAR

Аннотация

В данной статье представлены исследования и взгляды зарубежных ученых-экономистов, внесших вклад в становление малого бизнеса и частного предпринимательства и науки о бизнесе в новом Узбекистане с XVI века до XX века, а также определения ученых-экономистов стран СНГ и их значение в широком освещении деятельности малого бизнеса и частного предпринимательства. В том числе, были изучены мнения и мнения крупнейших представителей мира экономики, осуществляющих свою деятельность в нашей стране, научные исследования, проведенные в этой области, и даны выводы по ним. Ключевые слова: предприниматель, малый бизнес и частное предпринимательство,риск,организация, хозяйствующие субъекты, экономический прогресс, движущая сила, производство продукции, рыночная экономика, местные потребности, предоставление услуг, получение дохода. 123 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Annotation This article cites the research and views of foreign economic scientists who contributed to the formation of the science of small business and private entrepreneurship in New Uzbekistan from the 16th to the 20th century, as well as the definitions given by economic scientists of the CIS countries and their importance in the broad coverage of small business and private entrepreneurship. At the same time, the opinions and opinions of the major figures of the world of economics, the scientific research carried out on the field, which are conducting their activities in our country, were studied and conclusions were drawn on them. Keywords: entrepreneur, small business and private entrepreneurial activity,risk,organization, entrepreneurial subtext, economic development, driving force, product production, market economy, local needs, services display, earning. Tadbirkorlik tushunchasi XVI asrdan boshlab iqtisodchilar, ruhshunoslar, siyosatshunoslar fikrini o`ziga jalb eta boshladi. J.B.Sey, A.Marshall, V.Zombart, Y.Shumpeter, F.Noytlar tadbirkorlik ilmining asoschilari hisoblanadi. XVIII asrning boshida iqtisodiy nazariyaga birinchi bo`lib tadbirkorlik tushunchasini kiritgan ingliz iqtisodchisi R. Kantil‘on “Tadbirkor deganda, birovlarning tovarlarini ma’lum bo`lgan baholarda sotib olib, o`zinikini esa o`ziga ham ma’lum bo`lmagan baholarda sotish orqali oldindan belgilanmagan miqdorda daromad oluvchi kishining faoliyatini tushungan. Bu yerda- tavakkalchilik tadbirkorning eng asosiy ko`rsatkichi deb hisoblangan1“. XVIII asrning oxiri – XIX asrning boshlarida frantsuz iqtisodchisi Jan Batist Sey tadbirkorni vositachi, ishlab chiqarish omillarining koordinatori, tajriba va bilim egasi deb, ta’riflaydi2. Nemis iqtisodchisi V. Zombart (XIX asr oxiri – XX asr boshlarida) ta’kidlashicha, tadbirkor - bu zabt etuvchi, tavakkalchilikka tayyor turish qobiliyatiga ega bo`lgan, ma’naviy erkin, g`oyalarga boy, shijoatli va o`z so`zini o`tkazadigan, tashkilotchi, birgalikda bajariladigan ishga ko`plab kishilarni uyushtira oladigan shaxsdir3. Tadbirkorlik nazariyasiga muhim hissa qo`shgan Avstriya iqtisodchisi Y. Shumpeter o`zining 1912 yilda yozgan “Iqtisodiy taraqqiyot nazariyasi” kitobida tadbirkorni ishlab chiqarish omillaridan foydalanishning yangi 124 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference kombinatsiyalarini amalga oshiradigan va shu bilan iqtisodiy taraqqiyotni ta’minlaydigan kishi4 deb aytadi. Abu Ali ibn Sino shunday yozgan edi: «Odamlarning mulkiy tengsizligi, vazifasining bir xil emasligi, o`zaro farqlari, inson ijtimoiy faoliyatining sababidir»5. Alisher Navoiyning zamondoshi Voiz Koshifiyning ta’kidlashicha, ishlab chiqaruvchilar hokimiyatga so`zsiz itoat etishlari emas, balki keyingilari mehnatkash dehqon, kosib-hunarmand, bog`bonning tinch mehnati uchun shart – sharoitni yaratib berishlari kerak, boshqacharoq aytganda, ularga xizmat qilishlari lozim6. Demak, so`z jahon tajribasi bilan milliy iqtisodiy qadriyatlarni uyg`unlashtirish ustida bormoqda. Tadbirkorlik faoliyati nazariyasi respublikamizdagi bir qator olimlar va tadqiqotchilar A.O`lmasov, M.Sharifxo`jayev, Yo.Abdullayev, A.A.Xaitov, Q.Muftaydinov, I.Yu.Umarov, Mahmudov R., M.M.Xayrullayev, Z.Xusanova, X.Aliqulov, Do`stjonov T7. Salayev S., va boshqalarning asarlarida yoritilgan. Tadbirkor, eng avvalo iqtisodiy sohada namoyon bo`lsa ham, aslida u ko`proq ijtimoiy-iqtisodiy hodisa bo`libgina emas, balki ijtimoiy- psixologik voqelikdir. Keng ma’noda tadbirkorlik holati – bu kishining tashabbuskorligi, novatorligi, manfaatdorligi, ishga yangicha yondoshuvidir. Shuning uchun tadbirkorlik faoliyatini rivojlanishida uning to`g`ri boshqarilishi muhim va rivojlanishi uchun asosiy omil bo`lib hisoblanadi. Iqtisodiy adabiyotlarda “biznes”, “tadbirkorlik” tushunchalari turlicha talqin qilinadi. Bizning fikrimizcha, “Biznes tushunchasi – o`zbek tilida “ish”, “faoliyat” ma’nolarini anglatib, foydali mehnat jarayonini aks ettiradi. “Biznesmen” tushunchasi yuqoridagi ma’noga muvofiq, foydali ish bilan shug`ullanuvchi tadbirkorni