OʻRTA OSIYODA ANTIK DAVR DAVLATLARI VA ULARNING IJTIMOIY - IQTISODIY VA MADANIY HAYOTI.

Аннотация

Центральная Азия была домом для множества эпох и народов с древних времен, и несколько крупных государств и культур существовали здесь в древности. Государства, населявшие этот регион, включая Согданию, Бактрию, Хорезм и Фергану, взаимодействовали экономически и культурно, играя важную роль в соединении Востока и Запада через Шелковый путь. Социально-экономическая система древних государств Средней Азии основывалась на земледелии, животноводстве и торговле, а развитие ирригационных систем и сельскохозяйственной деятельности служило экономическому благосостоянию региона. В культуре ощущалось влияние зороастризма, буддизма, манихейства и греческой культуры, что в свою очередь оказало большое влияние на искусство, архитектуру и религиозную жизнь. Богатое социально - экономическое и культурное 147 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference наследие древних государств Средней Азии стало неотъемлемой частью истории и культуры региона. Ключевые слова: Центральная Азия, Античность, Согдийцы, Бактрия, Хорезм, Фергана, Общественная жизнь, Экономическая жизнь, Культурная жизнь, Шелковый путь, Сельское хозяйство, Животноводство, Торговля, Ирригационная система, Зороастризм, Буддизм, Манихейство, Греческая культура, Архитектура, Искусство. Annotation Central Asia has been a region that has hosted various eras and peoples since ancient times, and several major states and cultures existed here in antiquity. The states that inhabited this region, including Sogdia, Bactria, Khorezm, and Fergana, interacted economically and culturally, playing an important role in connecting the East and the West through the Silk Road. The socio - economic system of the ancient states of Central Asia was based on agriculture, animal husbandry, and trade, and the development of irrigation systems and agricultural activities served the economic well - being of the region. In culture, the influence of Zoroastrianism, Buddhism, Manichaeism, and Greek cultures was felt, which in turn had a great impact on art, architecture, and religious life. The rich socio - economic and cultural heritage of the ancient states of Central Asia has become an integral part of the history and culture of the region. Keywords: Central Asia, Antiquity, Sogdians, Bactria, Khorezm, Fergana, Social life, Economic life, Cultural life, Silk Road, Agriculture, Animal husbandry, Trade, Irrigation system, Zoroastrianism, Buddhism, Manichaeism, Greek culture, Architecture, Art. Oʻrta Osiyo, oʻzining tarixiy - geografik joylashuvi tufayli qadimdan koʻplab yirik antik davr davlatlariga mezbonlik qilgan. Bu hudud Ipak yoʻli orqali Sharq va Gʻarbni bogʻlagan, madaniyatlar va iqtisodiy aloqalar rivojlangan. Oʻrta Osiyodagi antik davr davlatlarining ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy hayoti juda rang - barang boʻlib, bu hududda turli xalqlar, dinlar va madaniyatlar oʻzaro ta’sir oʻtkazgan. “Antik davr” tushunchasi mil. avv. III asrning oʻrtalariga kelganda Salavkiylar saltanatining Oʻrta Osiyodagi mavqeyi tushub ketishiga olib keldi. Bu holat yuz berishi yunon - makedoniyalik bosqinchilarga qarshi olib borgan kurashlarida namoyon bo‘ladi. Yunon - Baqtriya sharqning yirik davlati sifatida 120 yildan ortiq vaqt yashashi davrida uning iqtisodiyoti, madaniyati, ravnaqi, kuchayib bordi. Keyingi 30 - 40 yil ichida bu davrga oid yodgorliklar 148 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference ochib oʻrganilgan. Bu haqda Baqtriya Sugʻdiyona, Margʻiyona hududlarida topib oʻrganilgan yodgorliklarni sanab oʻtish mumkin. Yunon - Baqtriya davlati bilan bir vaqtda Parfiya (Arshakiylar) davlati vujudga keldi. Sirdaryoning oʻrta oqimlarida hozirgi Toshkent va Sirdaryo viloyatlari hamda Janubiy Qozogʻiston yerlarida yashovchi qadimgi shak qabilalarining makedoniyalik Iskandar va keyinchalik Salavkiylarga qarshi kurashlari natijasida mil. avv. III asrda Qangʻ davlatining tashkil topishi, bu zaminda yashovchi qadimgi sugʻdiy tilda soʻzlashuvchi tub yerli xalqlar bilan turkiy tilda soʻzlashuvchi qabilalarning yaqinlashishlari oqibatida keyinchalik vujudga kelgan yangi etnos “Qangʻar elati”, ularning Oʻrta Osiyo tarixida tutgan oʻrnini koʻrsatdi. Bu haqida K. Shoniyozovning asarida ko‘rishmiz mumkin. Bu davirda Qadimgi Fargʻona (Davan) podisholigi haqida dastlabki ma’lumotlar va arxeologik tadqiqotlar natijalarida ko‘plab ma‘lumotlar topiladi. Mil. avv. V - milodiy IV asrlar oraligʻida qadimgi Xorazmda davlatchilik an’analari taraqqiyotini oʻrganilgan. O‘rta Osiyo hududida yashagan xalqlar oʻtmishini davrlar silsilasidan holi chegaralangan koʻrinishda kechgan deb tasavvur qilish mumkin emas. Tarixiy jarayonlarni oʻrganishdagi yondashuvlar keyingi yillarda sifat jihatidan yangi nazariya - ijtimoiy tuzumni qaytadan tasniflash masalasini ham taqozo etmoqda. Oʻrta Osiyo xalqlarining ijtimoiy hayoti masalasida, XIX asr 80 yillaridan buyon qator tadqiqotchilar tomonidan turli xil fikrlar aytilgan. Ushbu tadqiqotlar natijasida, koʻchmanchilar jamiy