QON TO‘QIMASI VA UNING GISTOLOGIK TARKIBI: ERITROTSIT, LEYKOTSIT VA TROMBOTSITLARNING ROLI

Аннотация

This article covers the histological composition of blood tissue and the functional role of its main formed elements — erythrocytes, leukocytes, and platelets. It provides a detailed analysis of the important functions of blood in the body, the morphological characteristics of blood cells, and their immunological and physiological significance. Additionally, histological changes in pathological conditions such as anemia, leukemia, and thrombocytopenia are briefly examined. The article emphasizes the integration of histology and biochemistry, highlighting the importance of this knowledge in medical science and practice. Keywords: blood tissue, erythrocyte, leukocyte, platelet, histology, immunity, blood clotting, pathology Аннотация. В данной статье рассматривается гистологический состав кровяной ткани и функциональная роль основных форменных элементов — эритроцитов, лейкоцитов и тромбоцитов. Подробно анализируются важные функции крови в организме, морфологические характеристики кровяных клеток, а также их иммунологическое и физиологическое значение. Кроме того, кратко рассматриваются гистологические изменения при патологических состояниях, таких как анемия, лейкемия и тромбоцитопения. Статья подчёркивает интеграцию гистологии и биохимии, акцентируя внимание на значимости этих знаний в медицинской науке и практике. Ключевые слова: кровяная ткань, эритроцит, лейкоцит, тромбоцит, гистология, иммунитет, свертывание крови, патология. Kirish. Qon to‘qimasi organizmdagi suyuq biriktiruvchi to‘qima bo‘lib, plazma va shaklli elementlar — eritrotsitlar, leykotsitlar va trombotsitlardan tashkil topgan. U kislorod va oziq moddalarni to‘qimalarga yetkazish, chiqindilarni chiqarish, immun himoya hamda organizmda muvozanatni saqlash kabi muhim vazifalarni bajaradi. Qonning har bir komponenti o‘ziga xos tuzilishga ega bo‘lib, ularni gistologik jihatdan o‘rganish turli kasalliklarni erta aniqlash va ularning rivojlanish mexanizmini tushunishda 680 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6 muhimdir. Shu sababli, qon to‘qimasining mikroskopik tuzilishini o‘rganish tibbiy ta’lim va ilmiy tadqiqotlar uchun dolzarb ahamiyatga ega. Qonning gistologik tarkibi. Qon to‘qimasi ikki asosiy tarkibiy qismdan tashkil topgan: plazma va shaklli elementlar. Plazma — suvli muhit bo‘lib, unda oqsillar (albumin, globulin, fibrinogen), elektrolitlar, gormonlar, metabolitlar va boshqa moddalar erigan holatda bo‘ladi. U organizmdagi moddalar almashinuvini ta’minlovchi asosiy tashuvchi suyuqlikdir. Shaklli elementlar esa uch asosiy hujayraviy komponentdan iborat: Eritrotsitlar – kislorod va karbonat angidrid gazlarini tashuvchi yadrodan mahrum hujayralar; Leykotsitlar – immun himoyani ta’minlovchi yadroli hujayralar; Trombotsitlar – qon ivish jarayonida ishtirok etuvchi hujayraviy bo‘lakchalar (yadroga ega emas). Gistologik preparatlarda qon odatda Gimza yoki Romanovskiy-Gimza bo‘yoqlari yordamida bo‘yaladi. Mikroskop ostida ko‘rilganda eritrotsitlar pushti rangli, markazdan cho‘kkan disk ko‘rinishida, leykotsitlar esa yadro shakli va bo‘yoqlanishiga qarab farqlanadi. Trombotsitlar mayda va kam sonli, och pushti rangda kuzatiladi. Eritrotsitlar. Eritrotsitlar — bu yadrodan mahrum, ikki yonidan botiq (bikonkav) shakldagi hujayralar bo‘lib, ularning asosiy funksiyasi kislorod va karbonat angidrid gazlarini tashishdan iborat. Bu hujayralar sitoplazmasi asosan gemoglobin bilan to‘lgan bo‘lib, ushbu temir saqlovchi pigment gazlar bilan teskari bog‘lanib, ularni to‘qimalarga yetkazadi va chiqaradi. Eritrotsitlarning bikonkav shakli ularning sirt-hajm nisbatini oshiradi, bu esa gaz almashinuvini sezilarli darajada tezlashtiradi. Gistologik kesimlarda eritrotsitlar pushti rangda, markaziy qismi ochroq, yassi disk ko‘rinishida kuzatiladi. Ular organizmdagi homeostazni saqlash, oksidlovchi-qaytaruvchan jarayonlarda va pH muvozanatini ta'minlashda ham muhim ahamiyatga ega. Leykotsitlar. Leykotsitlar — yadroga ega bo‘lgan, immun tizimni tashkil etuvchi hujayralar bo‘lib, ular organizmni bakteriyalar, viruslar, parazitlar va o‘zga zararli omillardan himoya qiladi. Morfologik va funksional jihatdan ular granulotsitlar (neytrofillar, eozinofillar, bazofillar) va agranulotsitlar (limfotsitlar va monotsitlar) ga ajratiladi. Neytrofillar — yadroli granulotsitlar bo‘lib, yadro ko‘p bo‘lakli, sitoplazmada neytral granulalar mavjud. Fagotsitoz jarayonida faol ishtirok etadi. Eozinofillar — ikki bo‘lakli yadroli granulotsitlar bo‘lib, sitoplazmasida yirik, eozinofil bo‘yoqlarni qabul qiluvchi granulalar mavjud. Allergik reaksiya va parazitar infeksiyalarda muhim rol o‘ynaydi. Bazofillar — eng kam uchraydigan granulotsitlar bo‘lib, sitoplazmasida metaxromatik granulalar mavjud. Ular gistamin va boshqa mediatorlarni ajratib, yallig‘lanish va allergik jarayonlarda ishtirok etadi. Agranulotsitlar tarkibiga kiruvchi limfotsitlar (T-, B-, NK-hujayralar) immunologik xotira, antitanachalar ishlab chiqarish va hujayraviy immun javobni ta’minlaydi. Monotsitlar es