LOYIHANI JOYIGA KO‘CHIRISHDA BAJARILADIGAN GEODEZIK ISHLAR

Аннотация

При выполнении геодезических работ в процессе строительства важное значение имеет задача вынесения проекта в натуру. В статье рассматриваются геодезические работы, выполняемые при выносе проекта в натуру на примере завода PEPSI, расположенного в Сергелийском районе. Описаны подготовка геодезического проекта, построение полигонометрической сети, нивелирные работы и выполнение топографической съёмки на территории. Annotation: In the construction process, the task of staking out the project on the ground is of great importance. This article examines the geodetic works carried out during the staking- out process, using the PEPSI plant located in the Sergeli district as a case study. It highlights the preparation of the geodetic project, the establishment of a polygonometric network, leveling operations, and the execution of topographic surveying in the area. Kalit so‘zlar: Geodezik asos, Nivelirlash to‘ri, Poligonometriya, Triyangulyatsiya, uchuvchisiz uchish aparat (dronlar) Ключевые слова: Геодезическая обоснование, нивелирный сеть,Полигонометрия, триангуляция, БПЛ (дроны) Keywords: Geodetic basis, Leveling grid, Polygonometry, Triangulation, drones. Geodetic justification, leveling network, polygonometry, triangulation, UAVs (drones) Asosiy qism. Sergeli tuman pepsi zavodi shahar infratuzilmasini rivojlantirish, aholi uchun sifatli va mazaliy salqin ichimliklar Ishlab chiqarish uchun qurilgan bolib bu qurilish jarayonida geodezik ishlar ishonchli texnik asos yaratgan Qo‘llaniladigan uslub va metodlar. Pepsi zavodi binosi Loyihasini joyiga ko‘chirishda poligonometriya yo‘lini o‘tkazish. Paligonometriya yo‘li–bu usulda o‘lchash ishlari yopiq yoki ochiq ko‘rinishdagi siniq chiziq (poligon) bo‘ylab olib boriladi. Ushbu usul ko‘pincha topografik kartalar tuzishda, muhandislik-geodeziya ishlarida olib boriladi. Davlat geodezik to‘rlar 2 ga boʻlinadi: planli va balandlik. Davlat geodezik tarmog‘i barcha mas'shtablarda bajariladigan topografik syomkalarning bosh geodezik asosi hisoblanadi. Davlat planli geodezik tarmoqlari triangulyatsiya, poligonometriya, trilateratsiya usullarida quriladi, ular bir-biridan burchaklarni va tomonlarni o‘lchash aniqligi bilan uchburchak tomonlarinnng uzunligi va ularni qurishni birin-ketinligi bilan farq qiladi. Ular o‘z o‘lchash aniqligi bo‘yicha 1,2,3 va 4-klasslarga bo‘linadi. Planli asos loyihasini yaratishda geodezik tayanch to‘rlari punktlarining sonini kerakli bo‘lgan darajaga keltirish maqsadida yaratiladi. 109 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo Poligonometriya (yunon tilidan poligonos – koʻpburchak va metriya) geodezik tarmoqlarni qurish uchun yer yuzasidagi nuqtalarning rejalashtirilgan nisbiy oʻrnini aniqlash usullaridan biri boʻlib, ular topografik tadqiqotlar, shaharlarni rejalashtirish va qurish, muhandislik loyihalarini tabiatga oʻtkazish uchun asos boʻlib xizmat qiladi. Qabul qilingan koordinatalar sistemasidagi nuqtalarning joylashuvi shu nuqtalarni ketma-ket tutashtiruvchi chiziqlar uzunliklarini va ular orasidagi gorizontal burchaklarni yerda o‘lchash yo‘li bilan aniqlanadi. Poligonometrik nuqtalar yer osti beton monolitlari yoki ankerli metall quvurlar shaklida geodeziya markazlarini yotqizish va geodezik signallarni (yog’och yoki metall piramidalar ko‘rinishidagi zamin belgilari) o‘rnatish orqali yer yuzasiga o‘rnatiladi. pp1 pp3 Pp2 1-chizma. Poligonametriya yo‘li punkitlari sxemasi Bu chizma boyicha 3-ta poligonametriya punkti ornatilgan bolib ular orasidagi masofa min 250 dan max 800 metrgacha bo‘lgan masofada joylashtirilgan bularni o‘rnatishda hamma exitmollar inobatga olinib, ishlash jarayoni davomida 3ta punkit xam bir-biriga bog’lash imkonini beradi. Poligonometriyada koordinatalari aniqlanadigan punktlarni tutashtiruvchi chiziqning uzunligi hamda tutash chiziqlar orasidagi gorizontal burchaklar o‘lchanadi. Hududda poligonometriya yaratishda o‘ziga yarasha afzalliklari va kamchiliklari mavjud. Agar geodezik tarmoqning triangulyatsiya metodini qo‘llab bo‘lmaydigan hudud va ayrim hududlarida, masalan, o‘rmon zonasida yoki shahar ichida punktlar bir-biridan ko‘rinishi uchun juda baland geodezik belgi (signal) o‘rnatishga kelgan hollarda geodezik tayanch shahobchalari qurishda poligonometriya to‘rini yaratish ma’qul va iqtisodiy jihatdan tejamliroq bo‘ladi. 110 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo Loyihalashdan asosiy maqsad, berilgan topshiriqga javob beruvchi variantni tanlash va uni amalga oshirishda minimal ishchi kuchi va pul mablag’i talab etiladi. Poligonometriya yo‘llari alohida ko‘rinishda loyihalanadi. Ular ikki tayanch punktga tayanadi. 4-klass 1 va 2-razryad poligonometriya yo‘llarini loyihalash ochiq joylarda 1:25000 masshtabda bajariladi. Qurilishlar bo‘lgan joylarda 1:10000 mas'shtabda bajariladi 1-jadval. Shahar poligonometriyasi klassifikatsiyasi Razryadlar Yo‘l xarakteristikasi IV klass 1-razryad 2-razryad 1. Yo‘l uzunligi ( km ) 10 5 3 2. Eng katta tomon uzunligi (m ) 800 600 3