BADIIY ASARLARDA AYOL OBRAZINI TASVIRLASH JARAYONIDA IBORALARDAN FOYDALANISH

Аннотация

Данная статья анализирует использование фразеологических выражений в процессе описания женского образа в художественных произведениях. В статье рассматривается важность фразеологизмов в языке и литературе, их роль в отражении духовности и культуры народа. Изучение женской психологии подчеркивает сложность и многогранность женского образа в контексте литературного процесса и социальной среды. Примеры женских образов из узбекской и английской литературы иллюстрируют, как писатели используют фразеологизмы в творческих целях. Ключевые слова: образ, фразеологизм, художественная литература, психология, средства описания, литературоведение, творческий процесс, современная литература, феминизм. Annotation:This article analyzes the use of phraseological expressions in the process of depicting the female image in literary works. It discusses the importance of phraseologisms in language and literature, as well as their role in reflecting the spirituality and culture of the people. The study of female psychology emphasizes the complexity and multifaceted nature of the female image in the context of the literary process and social environment. Examples of female images from Uzbek and English literature illustrate how writers utilize phraseologisms for creative purposes. Keywords: image, phraseologism, literary art, psychology, descriptive means, literary studies, creative process, contemporary literature, feminism. KIRISH. Kishilar til vositasida o'zaro aloqaga kirishar ekan, til birliklari turli mazmundagi fikrlarni nutq qaratilgan shaxsga yetkazish, uni harakatga yo'naltirish, ta'sir etish vazifalarini bajaradi. Til tizimida muhim o'rin tutuvchi birliklardan biri frazeologizmlar hisoblanadi. Chunki, frazeologik birliklarda har qaysi xalq yoki millatning tafakkuri, turmush tarzi, ma'naviy qarashlari, xalqning donoligi, milliy kolorit o'z aksini topgan bo'ladi, ya'ni frazeologizmlar xalqlarning urf-odatlari, an'analari, siyosat, din kabi barcha qirralarini o'zida mujassamlashtiradi. Shu bilan birga ibora yordamida o'sha xalq haqida ko’pgina ma’lumotlarga ega bo'lish mumkin. Frazeologizmlar so’zlardan farqli holda nobyektiv 157 reallikdagi muayyan voqea-hodisani nomlash uchun emas, balki unga nisbatan modal munosabatni ifodalash maqsadida yuzaga keladi va insonning jismoniy hamda ruhiy tabiatini ko'rsatishga xizmat qiladi. Shuningdek, insonning ijtimoiy hayotdagi o'rni, his-tuyg'ulari, o'y- fikrlari, faoliyatini baholash va munosabat ifodalashda frazeologizmlar muhim vosita hisoblanadi. Turkiyshunoslikda, jumladan, o'zbek tilshunosligida ham frazeologizmlar Sh.Rahmatullayev, I.Qo'chqortoyev, A.Mamatov, B.Yo’ldoshev kabi olimlar tomonidan atroflicha tadqiq etilgan.Albatta, bu tadqiqotlar frazeologiya sohasida erishilgan muvaffaqiyatlardir.[1:37] TADQIQOT MATERIALLARI VA METADOLOGIYASI. Ayol psixologiyasini tahliliy o’rganish insonning ma’naviy olami, dunyoqarashi, tafakkur tarziga xos qonuniyatlarni kashf etishda muhim. Adabiy jarayon doim ijtimoi muhit, adabiy-ma’naviy, madaniy hayot bilan chambarchas bog’liq holda shakllanadi. Zero, bashariyatning ongu tafakkuri, ruhiyatidagi yangilanishlar, asosan, adabiyot va san’atda o’z aksini topadi. Bunda adabiyotshunoslik fani ham o’z obyektiga yangi nigoh bilan qarash, ayol ruhiyatiga oid muammolarni chuqurroq anglash yo’lidan bordi. Badiiy adabiyotda ayolning ruhiy dramalarini to’laqonli aks ettirishda jahon nasrining ilg’or ijodiy tendensiyalariga xos jihatlar namoyon bo’lmoqda. Adabiy jarayonda ayolning ijtimoiy hayotda tutgan o’rni, uning sohir tuyg’ulari, murakkab ruhiy olamini tasvirlashda falsafiy-psixologik, ramziy-majoziy obrazlilik ustunlik qilmoqda. Bunda eng muhim vazifa muayyan xilqat ruhiyati, tasvir va ifodaning yangicha talqini bilan bog’liq. [2:4] Badiiy adabiyotda ayol obrazining tabiati, ruhiyati go’zalligi xarakteri va hattoki uning salbiy hususiyatlarini ifodalash uchun ham turli tasviriy badiiy vositalar qo‘llaniladi.Badiiy asarda tasvirlanayotgan narsani jonli tasvirlash, his-tuyg’u va kechinmalarni yorqin ifodalashga xizmat qiluvchi vositalarni umumlashtirib “badiiy tasvir vositalari” deb aytiladi. Badiiy tasvir vositalari ijodkoning muayyan badiiy estetik maqsadga erishish uchun umumodatlangan normadan og’ishi natijasida yuzaga keladi,ular tasvirlarning jonli va to’laqonli bo’lishiga, ifodalilikning kuchayishiga xizmat qiladi. Badiiy san’at asarlarida ifodalanilayotgan xilma-xil g’oyalar va hayotiy yoki to'qima voqea hodisalarni hayotiyroq, ta’sirchanliroq ifodalanishini, lirik va epik timsollarning yorqinroq gavdalantirilishi,misralar va bandlarning lafziy nazokati,musiqiyligini, jozibadorligini taminlovchi vositalardir.[3] Malumki, ingliz va о‘zbek adabiyotida ayol obrazini yaratishga juda kо‘plab adabiyot vakillari qо‘l urishgan. Bunda har bir yozuvchi о‘z dunyoqarashidan kelib chiqqan holda, maʼlum bir ayol obrazini о‘z asarlarida gavdalantirishga harakat qilishgan.[4]Bunda, albatta, tasvirlash jarayonida nafaqat yozuvchining pozitsiyasi, balki milla