BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA KREATIV QOBILIYATLARNI RIVOJLANTIRISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISHIGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR

Аннотация

In this article, the concept of creativity, its content, essence and its theoretical methodological foundations, human thinking, imagination, and the forms of thinking in it are explained. Today's modern teachers have information on the content and methods of forming students' creative thinking, and they themselves can help students to be creative in their thinking. Key words: creativity, creativity, creative thinking, creative qualities, education, method 458 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 5 Bugungi kunda asosiy e’tibor o‘quvchi yoshlarning ta’lim-tarbiyasiga, ularning mustaqil fikrlaydigan, yuksak tafakkur egasi va ma’naviyatli insonlar bo‘lib shakllanishlariga qaratilgandir. Prezidentimiz ta’kidlaganlaridek, “Yoshlarimizning mustaqil fikrlaydigan, yuksak intellektual va ma’naviy salohiyatga ega bo‘lib, dunyo miqyosida o‘z tengdoshlariga hech qaysi sohada bo‘sh kelmaydigan insonlar bo‘lib kamol topishi, baxtli bo‘lishi uchun davlatimiz va jamiyatimizning bor kuch va imkoniyatlarini safarbar etamiz”[1]. “Kreativlik” deganda, shaxslarning o‘ziga xos g‘oyalarni yaratish va innovatsion qarorlar qabul qilish qobiliyatini chuqur anglash jarayoni tushuniladi. Bugungi kunda ta’limga qo‘yiladigan asosiy talab ma’lum chegaralardan chiqib ketadigan, nostandart qarorlar qabul qila oladigan, yangilik bilan ajralib turadigan maxsulotlarni yaratadigan ijodiy shaxsni rivojlantirish ekanligi bilan bog‘liq. “Kreativlik” tushunchasiga ta’rif berishning o‘ziga xos xususiyatlaridan kelib chiqib, biz kraetivlikni tushunishni tarixiy–falsafiy tahlilida inson ijodiy faoliyatining alohida hodisasi sifatida ko‘rib chiqishni zarur, deb hisoblaymiz. Ijod muammosi, uning ko‘p qirraliligi va uni tushunish, talqin qilishda plyuralizm mavjudligiga imkon beradi. “Ijodkorlik” so‘zining etimologiyasiga murojaat qiladigan bo‘lsak, “kreativ” inglizcha “creative” – “ijodkor”, “yaratuvchi” so‘zlardan olingan. Ushbu tushunchalar fransuz va nemis tillarida ijodkor va kreativlikni belgilash uchun turli xil leksik birliklar ham mavjud, fransuz tilida "oeuvre" (ijodkorlik), “creative” va “schaffen” (ijodkorlik) va nemis tilida “kreativität”, ya’ni “ijod” va “yaratish” tushunchalari qarama–qarshidir. Lug‘atlarda biz ijodkorlikning quyidagi ta’riflarini uchratamiz: -sifat jihatidan yangi, ilgari hech qachon bo‘lmagan narsani yaratuvchi faoliyat[2]; -loyihalash va amalga oshirish orqali yangi madaniy va moddiy qadriyatlarni yaratish:[3] -ma’naviy va moddiy qadriyatlarni yaratishga qaratilgan inson faoliyati -yangilik, takomillashtirish, boyitish, rivojlanish elementlari bilan singdirilgan faoliyat Ko‘rib turganimizdek, kreativlik va ijodkorlik ta’riflarida fikrlashning moslashuvchanligi, yangi narsalarni topishga intilish, naqshlarni engish qobiliyati kabi ba’zi fikrlar bir–biriga to‘g‘ri keladi, bu, albatta, hodisalarning birlashgan tabiatidan dalolat beradi. 459 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 5 -“Ijodkorlik” va “kreativlik” mazmunining qarama–qarshiligi, umumiy ma’noda, quyidagicha ifodalanishi mumkin: -ijodkorlik – sifat jihatidan yangi moddiy va ma’naviy qadriyatlarni yaratuvchi inson faoliyati jarayoni; -kreativlik – bu shaxsning xususiyatlari, uning tubdan yangi g‘oyalarni ishlab chiqarish qobiliyati; - kreativlik – bu insonning g‘ayrioddiy g‘oyalarni yaratish, an’anaviy fikrlash shakllaridan chetga chiqadigan original echimlarni topish qobiliyati; - ijodkorlik – muammoning individualligini ta’kidlab, uning yangi echimlarini topish qobiliyati. - Ijodkorlik ruh va ongning ichki faoliyatini nazarda tutadi, uning natijasi jamiyat taraqqiyotining barcha keyingi bosqichlarida fan va madaniyatda muhim hodisaga aylanishi mumkin bo‘lgan narsaning yaratilishidir. Kreativlik sifatlari quyidagi rasmda o‘z aksini topgan (1-rasmga qarang). 1- Kreativlikning muhim sifatlari Ijodiy yo‘nalganlik Mantiqiy fikrlay olish Boy tasavvur Eruditsiya (bilog‘onlik) O‘z ijodkorligini to‘la to‘kis Ijodiy ta’sirchanlik va namoyish eta olish tashabbuskorlik Refleksiya qobiliyati Hissiyotga boylik Mavjud tajriba va bilimlar asosida yangi qarorlarni qabul qilish malakasi rasm. Kreativlikning muhim sifatlari Tadqiqotchi Z.Raximovning ta’kidlashicha, “odatda kreativlik o‘quvchilarning faoliyatida tez–tez ko‘zga tashlansada, biroq bu holat bolalarning kelgusida ijodiy yutuqlarni qo‘lga kiritishlarini kafolatlamaydi”[4]. Faqatgina ular tomonidan u yoki bu ijodiy ko‘nikma, malakalarni o‘zlashtirishlari zarur, degan ehtimolni ifodalaydi. Bolalarda kreativlikni rivojlantirishda quyidagi shartlarga e’tibor qaratish zarur: 460 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024