"KORRUPSIYAGA QARSHI KURASHISH BUTUN BIR JAMIYATIMIZNING ISHI!"

Аннотация

Ushbu maqolada korrupsiyaga qarshi kurash masalasi butun jamiyat zimmasidagi mas’uliyatli vazifa sifatida ko‘rib chiqiladi. Korrupsiyaning ijtimoiy- iqtisodiy zararlarini kamaytirish, fuqarolik jamiyatining roli, ta’lim va profilaktika choralarini takomillashtirish bo‘yicha ilg‘or strategiyalar tahlil qilinadi. Tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligi, xalqaro tajriba hamda so‘nggi yillardagi statistik ma’lumotlarga asoslangan tahlil keltirilgan. Kalit so‘zlar: korrupsiya, jamiyat, fuqarolik nazorati, profilaktika, strategik yondashuv, qonunchilik, shaffoflik, axborot texnologiyalari 1. KIRISH Korrupsiya nafaqat davlat institutlariga, balki butun jamiyat taraqqiyotiga jiddiy tahdid soluvchi ijtimoiy-iqtisodiy hodisadir. BMTning Ma’muriy boshqaruv va korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha ma’lumotlariga ko‘ra, jahon bo‘ylab har yili trillion dollarlab mablag‘lar noqonuniy yo‘llar bilan o‘zlashtiriladi. O‘zbekiston ham bu tahdidga qarshi faol kurash olib bormoqda. Xususan, 2020-yil 29-iyunda “Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi” tashkil etildi va bu sohada tizimli islohotlar yo‘lga qo‘yildi. Mazkur maqolada korrupsiyaga qarshi kurashish borasida jamiyatning har bir a’zosining o‘rni, yangi yondashuvlar va ilmiy asoslangan chora-tadbirlar muhokama qilinadi. Korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha yondashuvlar tobora komplekslashib bormoqda: shaffoflikni ta’minlash, raqamlashtirish, jamoatchilik ishtirokini oshirish, ma’lumot almashinuvini avtomatlashtirish, ta’lim orqali ongni yuksaltirish kabilar zamonaviy kurash vositalariga aylangan. Xususan, “Elektron hukumat”, “Open Budget”, “E-anticor.uz” platformalari korrupsiyani kamaytirishda muhim vosita sifatida xizmat qilmoqda. 365 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 5 Maqolada ushbu vositalarning samaradorligi, xalqaro tajriba bilan qiyosiy tahlili va O‘zbekistondagi ijtimoiy ong o‘zgarishlari kontekstida baholanadi. Dolzarbligi. Korrupsiya bugungi kunda nafaqat rivojlanayotgan mamlakatlar, balki global miqyosda barcha davlatlar uchun jiddiy ijtimoiy, siyosiy va iqtisodiy tahdid sifatida namoyon bo‘lmoqda. U resurslarning adolatsiz taqsimlanishiga, aholining davlat boshqaruvi organlariga bo‘lgan ishonchining pasayishiga va iqtisodiy o‘sish sur’atlarining sekinlashuviga olib keladi. Ayniqsa, pandemiyadan so‘nggi davrda jahon bo‘yicha korrupsiya ko‘rinishlarining murakkablashgani, davlat xarajatlari ustidan jamoatchilik nazoratini kuchaytirishga ehtiyoj sezilgani kuzatilmoqda. O‘zbekiston Respublikasida ham korrupsiyaga qarshi kurash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylangan. 2017–2024-yillarda amalga oshirilgan islohotlar doirasida korrupsiyaga qarshi agentlik tashkil qilindi, profilaktika va javobgarlik mexanizmlari takomillashtirildi, shaffoflikni oshirishga qaratilgan raqamli platformalar yaratildi. Biroq, xalq orasida korrupsiyaga nisbatan murosasiz munosabat shakllantirmasdan turib, bu illatga qarshi kurashish imkonsiz. Bugun korrupsiyaga qarshi kurashni faqat davlat organlari zimmasidagi vazifa sifatida emas, balki har bir fuqaroning fuqarolik burchi sifatida tushunishga ehtiyoj bor. Aynan shu nuqtai nazardan, korrupsiyaga qarshi yangicha — tizimli, fuqarolik ongiga tayangan, ta’lim va tarbiya bilan bog‘liq yondashuvlar hayotga joriy etilishi dolzarb masaladir. Korrupsiya tushunchasi, sabablari va unga qarshi kurashish vositalari bo‘yicha boy ilmiy adabiyotlar mavjud. Transparency International tashkiloti har yili tuzadigan “Korrupsiya idroki indeksi” xalqaro miqyosda hukumatlarning ochiqligi va halolligi darajasini baholaydi. O‘zbekiston ushbu indeksda 2023-yilda 180 davlat orasida 126- o‘rinni egallagan. Bu 2019-yildagi 153-o‘ringa nisbatan sezilarli yaxshilanish bo‘ldi. Davlat siyosati nuqtai nazaridan korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha muhim yondashuvlar T.M. Klitgaard, R. Rose-Ackerman, P. Mauro kabi olimlarning asarlarida bayon etilgan. Ularning tadqiqotlarida korrupsiyaning iqtisodiy o‘sishga salbiy ta’siri, davlat xarajatlarining samarasizligi va fuqarolar ishonchining pasayishi asosiy muammolar sifatida ko‘rsatilgan. Milliy kontekstdan kelib chiqilsa, I.Abdullaev, D.Mirzaev va Sh.Abdullaeva kabi o‘zbek olimlari korrupsiyaga qarshi kurashda ijtimoiy immunitet, diniy-ma’naviy 366 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 5 qadriyatlar, oilaviy tarbiyaning roli, hamda yoshlar orasida huquqiy madaniyatni oshirish bo‘yicha bir qator takliflarni ilgari surganlar. Bundan tashqari, BMTning “2021 Global Corruption Barometer – Asia” hisobotiga ko‘ra, aholining 39 foizi korrupsiyani jamiyatda muhim muammo deb hisoblaydi. Bu raqamlar korrupsiyaga qarshi kurashni faqat davlat emas, balki butun jamiyat zimmasiga yuklanayotgan vazifa sifatida talqin qi