GIPOGLIKEMIK YIG’MANING MUSHAK TO'QIMALARIGA GLYUKOZANI TASHISHIGA TA'SIRI

Аннотация

Maqolada gipoglikemik yig’ma (grek yong'og'i bargi, zubturum bargi va oq tut bargi) mushaklardagi glyukoza darajasini pasaytirishi, bu esa insulinni in vitro ta'siriga bog'liqligini ko’rsatdi. Buning sababi shundaki, inkubatsiya davrida mushaklardagi glyukoza miqdori 53% ga kamayadi, bu asosan uning glikogen sifatining (24%) pasayishi bilan qoplanadi. Insulin ta'sirida bo'lgan kalamushlarning insulin sezgirligini oshirganligiga ishonch hosil qilish uchun mazkur tajribasida insulin va C-peptidlar uchun radioimmun qon testi o'tkazildi. Ushbu tadqiqot natijalari shuni ko’rsatdiki, metabolik o'zgarishlar insulin sekretsiyasini rag'batlantirish bilan bog'liq bo'lishi mumkinligi biokimyoviy jarayonlardan kelib chiqib aniqlandi. Kalit so’zlar: glikogen, insulinaza, glikogensintetaza, glikoliz, fosforilaza, geksokinaza, radioimmun. Ishning dolzarbligi: Insulin ta'sirining gipoglikemik ta'siri, birinchi navbatda, hujayralar tomonidan glyukozadan foydalanishning barcha jarayonlarini faollashtirish orqali amalga oshiriladi. Insulin glyukozaning fosforlanishini ta'minlaydi, glyukozani hujayra membranasi orqali hujayra ichiga tashishga yordam beradi, glikogenning hujayra ichidagi parchalanish jarayonlarini faollashtiradi. Bundan tashqari, insulin glikogensintetaza fermentini faollashtiradi, jigarda glikogen sintezini rag'batlantiradi, yog'larni parchalaydigan lipaza fermentining faolligini ingibirlaydi va glyukonlarning yog'ga o'tishini rag'batlantiradi, glyukoneogenezni - uglevodlardan, birinchi navbatda oqsillardan glyukoza hosil bo'lishiniingibirlaydi. Qondagi ortiqcha insulin insulinni parchalaydigan fermenti tomonidan zararsizlantiriladi. Glyukagon oshqozon osti bezi hujayralari tomonidan ishlab chiqarilib, qondagi glyukoza kontsentratsiyasini oshiradi, Jigar fosforilazasini faollashtiradi, bu esa glyukoza hosil qilish uchun jigar glikogenining parchalanishiga olibkeladi (2). Fiziologik sharoitda barcha to'qimalarda glyukoza tashilishi uning hujayra ichidagi metabolizmini aniqlaydi, Bu glyukozaning karbonat angidridga oksidlanishi bilan baholanadi. Shubhasiz, transport hujayralar tomonidan glyukozadan foydalanishning asosiy cheklovchi reaktsiyasidir, chunki insulin yo'qligida tashiladigan glyukoza oqimi har doim glyukoza fosforillanish tezligidan past bo'ladi (2). Glyukozaning asosiy metabolik yo'llarining intensivligi individual to'qimalarning strukturaviy funktsional xususiyatlariga bog'liq. Masalan, inson eritrotsitlarida va hayvonlarning jigarida glyukoza tashishning eng yuqori darajasi qayd etiladi, bu boshqa to'qimalarda tegishli qiymatlardan taxminan kattaroqdir. Mushak va boshqa ba'zi to'qimalarda glikoliz tezligining www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 16,issue01,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 oshishi glyukoza ekstraktsiyasini rag'batlantirish va geksokinazni faollashtirish orqali kuzatiladi (2). Ishning maqsadi: Gipoglikemik yig’maningning qondagi insulin darajasiga ko’ra mushak to'qimalariga glyukozani tashilishini o’rganish ushbutadqiqotning maqsadi hisoblanadi. Materiallarvausullar: Yuqoridagilarni hisobga olgan holda va glyukoza, glikogen, fosforilaza va geksokinaza tarkibidagi gipoglikemik yig’ma ta'sirida kuzatilgan o'zgarishlarga asoslanib, biz ushbu ishda gipoglikemik yig’maning glyukozani mushak to'qimalariga tashishga ta'sirini o'rganib chiqdik, shubilanbirganatijalarnishukabitajribasharoitidainsulinta'siribilantaqqosladik. Buning uchun in vitro tajribalarda diafragma muhitida glyukoza inkubatsiya qilindi va glyukoza iste'moli inkubatsiya muhitidan kamayishi va diafragmadagi glikogen miqdori (4) bilan aniqlandi. Qon zardobidagi insulinni aniqlash radioimmunologik to'plamlar yordamida amalga oshirildi. Ushbu usul bo'yicha kalamushlarda qon zardobidagi insulin miqdori 1 ml plazmada30,6± 7,2mkED/mlni tashkil qiladi. Tadqiqotnatijalari vaularning muhokamasi: O'rganilayotgan gipoglikemik yig’ma diafragma orqali glyukozani 53% iste'mol qilishga va unda glikogenning 24% to'planishiga yordam beradi. Rasm keltirilgan ma'lumotlardan ko'rinib turibdiki, gipoglikemik yig’maning glyukoza tashish darajasiga ta'siri va uni glikogen tarkibiga kiritish insulin ta'siriga o'xshaydi, ya'ni gipoglikemik yig’ma insulinga o'xshash tarzda glyukozani sitoplazmatikmembranalar orqali tashishni rag'batlantiradi (1-rasmga qarang). www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 16,issue01,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 *р<0,05 nazoratdan 1-rasm. Gipoglikemik yigmaning glyukoza iste'moliga vadiafragmadagi glikogen tarkibiga ta'siri (tajribalar o'rtacha 6tanamunadan) Keltirilgan natijalar preparatning metabolik ta'sir mexanizmini izohlash uchun ishlatilishi mumkin. Yshbu jarajondan kelib chiqqan holda shuni takiddlash kerakki, insulinsiz in vitro yoki in vivo da qondagi insulinning barqaror konsentratsiyasidagi tajribalarga asoslanib, skelet mushaklarid