ONLAYN TA’LIMDA AUDIOVIZUAL TEXNOLOGIYALARNING ROLI

Аннотация

Ushbu maqola zamonaviy ta’limda audiovizual texnologiyalar asosida raqamli didaktik muhandislik muammolarini ko‘rib chiqadi. Bu masalani o‘rganish an’anaviy va raqamli uslublarni yagona o‘quv kompleksiga integratsiyalovchi shaxs sifatida o‘qituvchining rolini baholashga imkon beradi. Kalit so‘zlar: kommunikatsiya, audiovizual, didaktika, muhandislik, ta’lim Pedagogik faoliyat, ko‘rinadiki, yangi texnologiyalarning paydo bo‘lishi va ularning jamoatchilik ongida rivojlanishi bilan bog‘liq. Internet jamiyat hayotining ajralmas qismiga aylangan va bu jarayonda muhim rol o‘ynaydi. Internetning paydo bo‘lishi bilan onlayn mashg‘ulotlarning ommalashuvi tezlashdi. Aytish mumkinki, bu mashg‘ulotlar Sayerda karantin joriy etilgani sababli yuzaga kelgan. Dunyoning barcha mamlakatlarida onlayn format bunday tadbirlarni internet orqali o‘tkazishga imkon beradi. Onlayn ta’limda ma’lumotlar uzatilishidagi kechikishlar va uzilishlarni aniqlash uchun onlayn taymerlardan foydalaniladi. Masalan, yuzni aniqlash tizimi qanday ishlashini o‘rganish mumkin bo‘lgan onlayn jamoalarda, foydalanuvchilar ushbu tizimning ishlashini chuqur o‘rganish imkoniyatiga ega bo‘lishadi. Didaktika nazariyasi va amaliyoti — bu o‘qitish haqidagi ta’limotga asoslanadi. Spekulyativ didaktika o‘z maqsad va vazifalari, mazmuni va uslublariga ega. Ayrim olimlar didaktikani fan emas, san’at deb hisoblashadi. Shu bilan birga, bu nazariyani amaliyotga joriy etishda o‘qituvchining faoliyati muhimbo‘lib qoladi. Natijada, ba’zi olimlar didaktikani o‘qitish nazariyasi, boshqalar esa o‘qitish san’ati sifatida tushunishadi. Balki har ikki tomon ham o‘zicha haqdir. Shunday ekan, didaktika nafaqat fan, balki ta’limvatarbiya san’ati hamdir. Yangi texnologiyalarning joriy etilishi axborot jamiyati talablariga mos kelmaydigan an’anaviy didaktikatushunchasini qayta ko‘rib chiqishga olibkeladi. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining (AKT) tez sur’atlarda rivojlanishi didaktikani nafaqat fan va san’at, balki ta’lim muhandisligi sifatida ham rivojlantirish zaruratini tug‘dirmoqda. Bu didaktikaning nazariy bazasini kengaytirishga, ilmiy-tadqiqot va ta’limni uyg‘unlashtirishga xizmat qiladi. Didaktik muhandislik yo‘nalishi aynan ana shu muammolarni hal qilish, o‘qitish texnologiyalarini tahlil qilish va ishlab chiqishga yo‘naltirilgan. Bu ilmiy yondashuv orqali o‘qituvchilarning tahliliy valoyihalash ko‘nikmalarinirivojlantirishga xizmat qiladi. Didaktik muhandislik ikki xususiyatga ega: u ham mahsulot, ham jarayondir. Bu — didaktik tahlil va rivojlanish mahsuloti bo‘lishi bilan birga, yaratilgan ta’lim mahsulotini ta’lim muhitiga joriy qilishjarayonidir. www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 16,issue01,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 Shunday qilib, didaktik muhandislikni tahlil, ishlab chiqish va loyihalash bosqichlari ketma- ketligi, shuningdek, ta’lim jarayonidakutilgan natijalarga erishish vositasi debatash mumkin. Onlayn ta’lim xizmatlari bozori barqaror o‘sib bormoqda. Masalan, AQShdagi Texas Universitetining El-Pasodagi filialida asosiy o‘quv kurslarining qariyb 50 foizi onlayn tarzda o‘tkaziladi [2]. Onlayn xizmatlarni kengaytirish uchun yetakchi universitetlar MOOC (Massive Open Online Courses – Keng qamrovli ochiq onlayn kurslar) konsortsiumlarini yaratib, maxsus onlayn kurslar ishlab chiqish vayetkazib berishni yo‘lga qo‘ymoqda. Ko‘plab universitet fanlari, jumladan, o‘qituvchilarni tayyorlash kurslari ham onlayn shaklga o‘tkazilmoqda. Bu esamaktab o‘qituvchilarini qayta tayyorlashni ham talab qiladi. Endi an’anaviy o‘qituvchilardan ko‘ra raqamli davr bilimlariga ega va samarali onlayn ta’lim dizaynini yaratish qobiliyatiga egapedagoglarga ehtiyoj kuchaymoqda. Shuningdek, raqamli asrda o‘qituvchi endi faqat onlayn tutor emas, balki ma’lumotlar resurslari menejeri, interaktiv multimedia vositalari yordamida kurs, modul va dars rejalarini ishlab chiqadigan dizaynerga aylanmoqda. Raqamli asrda o‘qituvchining o‘zgarayotgan roli quyidagi savolni keltirib chiqaradi: raqamli asrda qanday o‘qituvchilar kerak? Milliy Ta’lim Texnologiyalari Standartlariga (NETS) ko‘ra, raqamli asrda ta’limni quyidagicha yuritish lozim: Talabalarning o‘rganish vaijodiy fikrlashini rag‘batlantirish; Raqamli ta’limusullari vabaholash tizimlarini loyihalash va ishlabchiqish; Raqamli muhitdaishlash vao‘rganishni namoyish qilish; Raqamli fuqarolik va javobgarlikni rag‘batlantirish; Kasbiy o‘sishnikuzatishva yetakchilikni namoyon qilish. Xuddi shunga o‘xshash standartlar UNESCOtomonidan ham taqdim etilgan. ISTE (International Society for Technology in Education) standartlariga ko‘ra, o‘qituvchilar "raqamli asrga mos o‘qitish metodlari va baholash tizimlarini loyihalashi" lozim. Bu ularning o‘rnini dizayn muhandisiga aylantiradi. An’anaviy ta’limda o‘qituvchi, didaktik va muhandis rollari alohida edi. Endi esa bu rollarni integratsiyalash lozim. Shu sababli o‘qituvchilar ta’lim nazariyasi va o‘quv fanlar