GEODEZIYA, KARTOGRAFIYA VA KADASTR SOHASIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASHNING ISTIQBOLLARI VA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR

Аннотация

Ushbu maqolada geodeziya, kartografiya va kadastr sohalarida raqamli texnologiyalarni qo‘llashning istiqbollari va zamonaviy yondashuvlari tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalar, xususan, geoaxborot tizimlari (GIS), masofaviy zondlash, dronlar va sun'iy yo‘ldosh tasvirlari yordamida yer resurslarini boshqarish, shaharsozlik va ekologik monitoring sohalarida samaradorlikni oshirish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, ushbu texnologiyalarni joriy etishda yuzaga keladigan qiyinchiliklar va ularni bartaraf etish yo‘llari muhokama qilinadi. Kalit so‘zlar: Geodeziya, Kartografiya, Kadastr, Raqamli texnologiyalar, Geoaxborot tizimlari (GIS), Masofaviy zondlash, Dronlar,, Sun'iy yo‘ldosh tasvirlari, Yer resurslarini boshqarish, Shaharsozlik, Ekologik monitoring Hozirgi kunda geodeziya, kartografiya va kadastr sohalari mamlakatimizning iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishida muhim ahamiyat qratmoqda. Ushbu sohalarda aniq va ishonchli ma'lumotlarga ega bo‘lish yer resurslarini samarali boshqarish, infratuzilmani rivojlantirish va shaharsozlik rejalashtirishida asosiy omillardan biridir. So‘nggi yillarda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi geodeziya, kartografiya va kadastr sohalarida yangi imkoniyatlar yaratib, ish jarayonlarini optimallashtirish va ma'lumotlarning aniqligini oshirishga xizmat qilmoqda. Geodeziya, kartografiya va kadastr sohalari mamlakatimizning iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishida muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu sohalarda aniq va ishonchli ma'lumotlarga ega bo'lish, yer resurslarini samarali boshqarish, infratuzilmani rivojlantirish va shaharsozlik rejalashtirishida asosiy omillardan biridir. So'nggi yillarda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi geodeziya, kartografiya va kadastr sohalarida yangi imkoniyatlar yaratib, ish jarayonlarini optimallashtirishvama'lumotlarning aniqligini oshirishga xizmat qilmoqda. O'zbekiston Respublikasida raqamli texnologiyalarni joriy etish bo'yicha keng ko'lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Jumladan, 2019-2023 yillarda Mirzo Ulug'bek nomidagi O'zbekiston Milliy universitetida talab yuqori bo'lgan malakali kadrlar tayyorlash tizimini tubdan takomillashtirish va ilmiy salohiyatni rivojlantirish chora-tadbirlari to'g'risidagi qarorda ta'lim jarayoniga zamonaviy pedagogik texnologiyalarni joriy etish, shu jumladan, "geodeziya va geoinformatika" yo'nalishi bo'yicha qo'shma ta'lim dasturlarini amalga oshirish belgilangan. Raqamli texnologiyalarni geodeziya, kartografiya va kadastr sohalarida qo'llash quyidagi afzalliklarni taqdim etadi: Ma'lumotlarni yig'ish va qayta ishlash: Sun'iy yo'ldosh tasvirlari, dronlar va LIDAR texnologiyalari yordamida yer yuzasining yuqori aniqlikdagi uch o'lchamli modellari yaratilmoqda. Bu esa hududlarni xaritalash va monitoring qilish jarayonlarini sezilarli darajada tezlashtiradi. www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 15,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 Geografik axborot tizimlari (GIS): Katta hajmdagi geoma'lumotlarni tahlil qilish va vizualizatsiya qilish imkonini beruvchi GIS platformalari yordamida hududiy rejalashtirish va boshqaruv qarorlarini qabul qilishsamaradorligi oshmoqda. Elektron kadastr tizimlari: Yer uchastkalari va mulk obyektlari haqida ma'lumotlarni raqamli shaklda saqlash va boshqarish orqali hujjatlashtirish jarayonlari soddalashtirilmoqda, bu esa shaffoflikni ta'minlaydi va korrupsiya xavfini kamaytiradi (1-rasm). 1-rasm. Raqamli kadastrtexnologiyalari: Yer vamulknizamonaviy boshqarish. Metodologiya Tadqiqotda geodeziya, kartografiya va kadastr sohalarida raqamli texnologiyalarni qo‘llashning zamonaviy yondashuvlari o‘rganildi. Bunda quyidagi metodlardan foydalanildi: Geoaxborot tizimlari (GIS): Katta hajmdagi geoma'lumotlarni tahlil qilish va vizualizatsiya qilish imkonini beruvchi GIS platformalari yordamida hududiy rejalashtirish va boshqaruv qarorlarini qabul qilish samaradorligi oshiriladi. Masofaviy zondlash va dron texnologiyalari: Sun'iy yo‘ldosh tasvirlari va dronlar yordamida yuqori aniqlikdagi yer yuzasining uch o‘lchamli modellari yaratiladi, bu esa hududlarni xaritalash vamonitoring qilishjarayonlarini tezlashtiradi. Elektron kadastr tizimlari: Yer uchastkalari va mulk obyektlari haqida ma'lumotlarni raqamli shaklda saqlash va boshqarish orqali hujjatlashtirish jarayonlari soddalashtiriladi, bu esa shaffoflikni ta'minlaydi va korrupsiya xavfini kamaytiradi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, raqamli texnologiyalarni geodeziya, kartografiya va kadastr sohalarida qo‘llashquyidagi afzalliklarni taqdim etadi: www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 15,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 Ma'lumotlarning aniqligi va yangilanishi: GIS texnologiyalari yordamida yer kadastri xaritalarining aniqligi oshirilib, mulkhuquqlarini aniqlashtirishdaishonchlilik ta'minlanadi. Rejalashtirish va boshqaruv s