MAKTABDA “SHER BILAN DURROJ” HIKOYATINI O’QITISHNING SAMARALI USULLARI

Аннотация

Ushbu maqolada 5-sinf adabiyot darsligiga kiritilgan Alisher Navoiyning “Hayrat ul-abror” dostonining 10-maqolati rivojlantiriuvchi ta’lim texnologiyasi metodlari vositasida ko’rib chiqilladi. Shuningdek, ushbu ta’lim turining muammoli ta’lim metodlari, interfaol metodlar, tadqiqot metodlari kabi tarkibiy qismlari orqali asardan keltirilgan parcha ustida ishlash yo’llari ko’satib beriladi. Kalit so’zlar: Rivojlantiruvchi ta’lim texnologiyalari, metod, “Hayrat ul-abror”, Interfaol metod, Reproduktiv metod, Aqliy hujummetodi. Annotation: In this article, Article 10 of Alisher Navoi's epic “amazement ul-abror”, which was included in the textbook of literature of the 5th grade, was considered by means of methods of educational technology that develop. Also, through such components of this type of education as problematic educational methods, interactive methods, research methods, ways of working on an excerpt from thework are facilitated. Keywords: developing educational technologies, method, “Wonder ul-abror”, interactive method, reproductivemethod, mental attack method. Hazrat Navoiyning “Xamsa” dostoni tarkibidan o’rin olgan “Hayrat ul-abror” dostoni axloqiy-ta’limiy jihatdan muhim ahamiyatga ega bo’lib, unda insoniy fazilatlar, odob-axloq masalalari, ilm, ma’rifat, kamtarlik, to’g’rilik va halollik masalalari yuzasidan pand-nasihatlar, hikoyatlar keltirib o’tilgan. 5-sinf adabiyot dasligiga kiritilgan “Hayrat ul-abror”ning 10- maqolati rostlik va to’grilik hаqidagi bob bo’lib, mavzuga mos tarzda “Sher bilan durroj” hikoyati keltirilgan. Maktabda ushbu mavzuni o’qitishda turli pedagogik texnologiyalarga murojaat qilgan holda darsning maqsadini amalga oshirishga mos keladigan usul va uslublardan foydalanish ahamiyatlidir. Qquyida “Sher bilan durroj” hikoyatini rivojlantiruvchi ta’lim texnologiyalari asosida o’rganib chiqamiz. Asarni o’qitishda “Aqliy hujum”, “Voqea-sabab-oqibat”, “Reproduktiv metod”, “Korgazmali”va“Inerfaol”metodlar birlamchi vositasifatidatanlab oldik. “Aqliy hujum” metodi o’quvchilarni erkin fikrlashga undaydi, muamolarni hal qilish uchun g’oyalar yaratishga yordam beradi.1 Ushbu metod qo’llangan paytda o’quvchilardan faollik, diqqat-e’tibor va ziyraklik talab etiladi. Bu metoddan foydalanib, biz o’quvchilarga umumiy mavzu yuzasidan ayrim mulohazali savollarni berib o’tishimizmumkin: 1.Alisher Navoiy qachon vaqayerda tavallud topgan?(1441-yil, Hirot) 1https://cyberleninka.ru/article/n/sher-bilan-durroj-hikoyatini-rivojlantiruvchi-ta-lim-texnologiyasi- asosida-o-qitish/viewer www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 15,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 2.Shoirning taxalluslari haqidanimalarni bilasiz?(Navoiy- navo qilguvchi, Foniy- o’tkinchi) 3.“Hayrat ul-abror”dostoniqanday mavzudayaratilgan? (axloqiy-falsafiy, didaktik uslubda) 4.Navoiy qaysi tarixiy shaxslar bilando’st bo’lgan? (Husayn Boyqaro, Jomiy) 5.Navoiy qandaylavozimlarda faoliyat yuritgan?(amir ul-kabir, amirul-muqarrab, vazir, hokim) 6.Alisher Navoiy asarlaridan qasilarini bilasiz?(“Hayrat ul-abror”,“Xamsa”,“Lison ut-tayr”) 7.Ijodkor qachonva qayerda vafot etadi?(1501-yil, Hirot) “Ko’rgazmali metod” - bu metod o’quvchilar uchun o’quv materiallarini osonroq tushunish, tasavvur orqali anglash va yaxshi eslab qolishga yordam beradi. 23Rasmlar orqali mavzuni tushuntirish darsning qiziqarli borishiga va o’quvchining e’tiborini tortishga sabab bo’ladi. “Hayrat ul-abror” dostonining 10-maqolatida keltirilgan to’g’rilik va egrilik, rostgo’ylik mavzulari asosida berilgan o’xshatishlarni rasmlar orqali ko’rib chiqamiz: 1. Rasmda nima sababdan yoy va yer tasviri keltirilgan? Buni asarga aloqasi bormi? (Javob: maqolatda o’qning uchishi to’g’ri bo’lsa, yerning egriligi unga ziyon yetkazmaydi, deyiladi ya’ni shoirto’g’ri bo’lgan kishiningbirovlarning egriligi bilan nimaishibordemoqchi bo’ladi.) 2.Rasmda keltirilgan yo’l tasviring maqolat mazmuni bilan bog’lang.(Javob: yo’l qancha to’g’ri bo’lsa, maqsadga shunchaliktez yetiladi, egri yo’l esakishini adashtiradi) 2https://cyberleninka.ru/article/n/sher-bilan-durroj-hikoyatini-rivojlantiruvchi-ta-lim-texnologiyasi- asosida-o-qitish/viewer 3https://cyberleninka.ru/article/n/sher-bilan-durroj-hikoyatini-rivojlantiruvchi-ta-lim-texnologiyasi- asosida-o-qitish/viewer www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 15,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 3. “Hayrat ul-abror”ning to’g’rilik haqidagi maqolatida chang va nay haqida nima deyilgan? (Javob: Nay to’g’ri bo’lgani uchun so’fiylar uni yaxshi ko’radilar, chang to’g’ri bo’lmagani uchun qulog’iburaladi.) 3.Navoiy sham bilan parvonao’rtasidaqanday ziddiyatni yuzaga keltiradi?(Egri uchish qilib parvona ko’paylangani uchun oxirisham o’tiga urilibyonib ketdi.) Yuqoridagi kabi ko’rgazmali vositalardan foydalanib, mavzuni o’quvchilarga tushuntirish ancha samarali hisoblannadi. B