К содержанию
РецензированоUZ2025

ARAB TILIDAGI PREDLOGLI FE’LLAR VA PREDLOGLARNING FE’L MA’NOSIGA TA’SIRI

Mohizarbegim ERGASHEVA · Ilmiy rahbar: Begmatova B.M. · ARAB TILIDAGI PREDLOGLI FE’LLARVAPREDLOGLARNING FE’L · MA’NOSIGA TA’SIRI

ИКРО журнал · 15 · 2025

Аннотация

This article analyzes the complex syntactic and semantic relationships between prepositions (letter al-jar) and verbs in Arabic. In particular, it discusses the influence of prepositions on the meaning of verbs, changes in meaning due to the use of the same verb with different letters, and problems in translation and language teaching. The article provides various examples, comparative analyses, and recommendations that will be useful for teachers and learners ofArabic. Keywords:Arabic, preposition=letter, verb,meaning change, translation, letteral-jar, semantics. Arab tili boy morfologik va sintaktik tizimga ega bo‘lgan qadimiy tillardan biridir. Uning xususiyatlaridan biri – predloglar (رجلا فورح) va fe’llarning o‘zaro aloqasi orqali ma’no nozikliklarini ifodalash imkoniyatidir. Predloglar arab tilida mustaqil ma’no anglatmasa-da, ular fe’llar bilan birikib, fe’lning semantikasini o‘zgartiradi yoki aniqlashtiradi. Bu hodisa tarjimada ham, arab tilini o‘rganishda ham katta ahamiyatga ega. Mazkur maqolaning maqsadi – arab tilidagi predlogli fe’llarni o‘rganish, predloglarning fe’l ma’nosiga ta’sirini tahlil qilish va bu boradagi lingvistik, tarjimaviy vametodik muammolarni yoritishdir. Arab tilidapredloglarning umumiytahlili quyidagicha: Harf al-jar – arab tilida harf al-jar (رجلا فورح) deganda, o‘zidan keyingi so‘zning holatini o‘zgartiradigan va uni majrur ( رورجم)holatga keltiradigan bog‘lovchi qismlar tushuniladi. Masalan: ـل،ـب،نع ،نم ،يف ،ىلع،ىلإvaboshqalar. 1. Predloglarning lug‘aviyvagrammatika vazifalari Lug‘aviy jihatdan predloglar yo‘nalish, sabab, joy, birgalik, sababli harakat kabi ma’nolarni bildiradi. Grammatik jihatdan esa, ular ismni majrur qiladi va fe’l bilan o‘rtadagi aloqa vositasi bo‘lib xizmat qiladi. 2. Harf va fe’l o‘rtasidagi bog‘lanish Arab tilida ko‘plab fe’llar o‘z ma’nosini to‘la ifodalash uchun predlogga muhtoj. Bu bog‘lanish majburiy yoki ixtiyoriy bo‘lishimumkin.Bunda har birfe’lning o‘ziga xosharfi mavjud. www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 15,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 Predlogli fe’llartushunchasi quyidagicha: 3. Fe’l +harf birikmasi Ko‘plabarab fe’llari aniq birpredlog bilan birga qo‘llaniladi.Masalan: ...“ –ىلإبهذga bordi” ...“ –يفركفhaqida o‘yladi” ...“ –ـبرر مdan o‘tdi” 4. Majburiy va ixtiyoriy bog‘lanishlar Arab tilida ba’zi fe’llar mavjud bo‘lib, ular ma’no to‘liqligi uchun muayyan harf al-jar (predlog) bilan kelishi majburiy hisoblanadi. Ya’ni, bu predlogsiz fe’l o‘z ma’nosini to‘liq anglatmaydi yoki ma’no noaniqligi yuzaga keladi. Bunday fe’llar majburiy predlogli fe’llar ( ةمزللا لاعفلا (رجلا فورحلdeb ataladi. Majburiy bog‘lanishga misollar: ...“ –يفركفhaqida o‘yladi”.Bu yerda يفpredlogi majburiydir. ركفfe’li يفpredlogsiz ishlatilmaydi. Masalan: “ –ارر يثكةلكشملا يف ركفMuammoniko‘po‘yladi.” ...“ –يفبغرni xohladi”.Predlog يفbo‘lmasa, fe’lning ma’nosi to‘liq tushunilmaydi: “ –جراخلابةساردلايف بغرChet elda o‘qishni xohladi.” ...“ –ـبرر مdan o‘tdi” fe’lidaham ـبmajburiy: “ –عراشلابرر مKo‘chadan o‘tdi.” ...“ –ـبفرتعاni tan oldi”: “ –هئطخبفرتعاXatosini tanoldi.” Bu kabi fe’llar arab tilida predlog bilan barqaror birikma (collocation) hosil qiladi va aynan shu shaklda yod olinishikerak. Ixtiyoriy bog‘lanish holatida esa fe’l o‘zi mustaqil ishlatilishi mumkin, biroq predlog qo‘shilsa, ma’nosiga aniqlik yoki yangi semantik yuklama qo‘shiladi. Bunday fe’llar ixtiyoriy predlogli fe’llar deb yuritiladi.Ular kontekstga qarabhar xil predlog bilan kelishi mumkin. Ixtiyoriy bog‘lanishga misollar: رظنfe’li: “ –ىلإرظنqaradi” www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 15,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 “ –يفرظنko‘rib chiqdi, o‘rganib chiqdi” Bu holatda رظنfe’liikki xilpredlog bilan kelib, harxil ma’nokasbetmoqda. بهذfe’li: ...“ –ىلإبهذga bordi” “ –نعبهذketdi, tark etdi” بضغfe’li: “ –هيلعبضغunga jahlqildi” “ –هل بضغuning uchun(unga nisbatan) jahlqildi (uni himoya qilib)” راشأfe’li: “ –هيلإراشأunga imoqildi” “ –هيلعراشأunga maslahat berdi” Bu kabi fe’llarda predloglar ixtiyoriy qo‘shiladi, ammo ularning o‘zgarishi natijasida ma’no sezilarli darajada farq qiladi. Majburiy va ixtiyoriy predlogli fe’llarni ajratish arab tilini o‘rganish va tarjima qilishda muhim ahamiyatga ega. Majburiy predlogli fe’llar yod olishni talab qilsa, ixtiyoriy fe’llar esa kontekstga qarab ehtiyotkorlik bilan ishlatilishi lozim. Bu bo‘lim o‘zbek va arab tilidagi tarjimada xatolarga sabab bo‘ladigan eng nozikjihatlardan biridir. Predloglarning fe’l ma’nosiga ta’siri quyidagicha: Arab tilida bir fe’l turli harflar bilan qo‘llanilganda, ma’no sezilarli darajada o‘zgaradi. Ba’zida hatto aksi ma’noga ega bo‘lishimumkin. Masalan: –ءيشلا يفبغرunga qiziqdi –ءيشلا نعبغرundan yuz o‘girdi –انيلع علطbiztomon keldi –انع علطbizdanketdi –رملا ىلعمزجqat’iy qarorqildi –هنع مزجqo‘rqdi, chekinib qoldi –هل بضغuuchun g‘azablandi –هيل

Доказательный фрагмент

«This article analyzes the complex syntactic and semantic relationships between prepositions (letter al-jar) and verbs in Arabic.»

Образец извлечения

Демо-превью

This article analyzes the complex syntactic and semantic relationships between prepositions (letter al-jar) and verbs in Arabic. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Просмотров
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
Arabic, preposition=letter, verb, meaning change, translation, letteral-jar, semantics, harf al-jar, arab tili, ma’no o‘zgarishi, fe’l, predlog=harf, tarjima, semantika.
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники