TALABALARNI OLIY TA’LIMGA MOSLASHUVIDA EMOTSIONAL - FIZIOLOGIK ZO‘RIQISHLARNI OLDINI OLISHNING PSIXOLOGIK ASPEKTLARI

Аннотация

This article specifically addresses the topic of psychodiagnostics and psychocorrection of emotional and physiological stress of students in higher education. The article presents reasonable ideas and considerations within the scope of the topic. Also, conclusions and suggestions are given at theend ofthearticle. Keywords: Students, higher education, emotional and physiological stress, psychodiagnostics, brain activity, psychocorrection, stress factors. Аннотации: В статье подробно рассматривается тема психодиагностики и психокоррекции эмоционального и физиологического напряжения у студентов высших учебных заведений. В статье представлены обоснованные мнения и соображения в рамках рассматриваемой темы.Вконцестатьи такжеприводятся выводы ипредложения. Ключевые слова: Студенты, высшее образование, эмоционально-физиологический стресс,психодиагностика,мозговая активность,психокоррекция,стрессовые факторы. Oliy o’quv yurtlarida talabalarni o’qitishning samaradorligi va sifati har tomonlama va yaxlit holda baholanadi. Bugungi kunda bilim va ko’nikmalar bilan bir qatorda, shaxsning kasbiy fazilatlari, shaxsning o’ziga xos xususiyatlari, bilimlarni mustaqil ravishda va ijodiy ravishda egallash va qo’llash qobiliyati kasbiy va pedagogik tayyorgarlikning sifat mezonidir. Bu shuni ko’rsatadiki, pedagogik universitetdagi o’quv jarayoni nafaqat talabalarning bilim sohasini rivojlantirishga, balki ularning bilim faoliyati, mustaqilligini rivojlantirishga, o’z-o’zini tarbiyalash usullarini mohirona egallashga, kasbiy pedagogik faoliyatini muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun zarur bo’lgan shaxsiy fazilatlarni shakllantirish va takomillashtirishga qaratilgan bo’lishi kerak. Talabalarni o’quv va kasbiy faoliyatga moslashtirish muammosining dolzarbligi universitetda o’qish davrida professionallik asoslari qo’yilganligi, o’zgaruvchan sharoitlarda uzluksiz o’z-o’zini o’qitish zarurati va tayyorgarligi shakllanganligi bilan izohlanadi. Shu munosabat bilan, bilimlarni o’zlashtirish jarayonida faol ishtirok etayotgan o’quvchilarni o’qitishning boshlang’ich bosqichlaridan boshlab ta’lim va kasbiy faoliyat natijalari shaxsning haqiqiy mulkiga aylanishini bilish juda muhimdir. Talabalarni oliy ta`lim sharoitlariga moslashtirish muammosi hozirgi kunda oliy ta`lim pedagogikasi va didaktikasida o`rganilayotgan muhim vazifalardan biridir. Bundan tashqari, talabalarni universitetlarga moslashtirish jarayonining o’ziga xosligi o’rta va oliy o’quv yurtlarida o’qitish usullarining farqiga og’liq. Masalan, birinchi kurs talabalari universitetda dasturni muvaffaqiyatli o’zlashtirish uchun zarur bo’lgan qobiliyat va qobiliyatlarga ega emaslar. Buni tirishqoqlik bilan www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 15,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 qoplashga urinishlarhar doimham muvaffaqiyatgaolib kelmaydi. Talaba yangi o’quvtalablariga moslashishi uchun ko’p vaqt talab etiladi. Bu ko’pincha maktabda va universitetda bir odamga dars berishda, ayniqsa, uning natijalarida sezilarli farqlarga olib keladi. Bundan tashqari, o’rta va oliy ma’lumot o’rtasidagi zaif uzluksizlik, universitetda o’quv jarayonini metodikasi va tashkil etishning o’ziga xosligi, ma’lumotlarning katta miqdori, mustaqil ish qobiliyatining yetishmasligi katta hissiy stressni keltirib chiqaradi, bu ko’pincha kelajakdagi kasbni tanlashda umidsizlikka olib keladi. Yuqoridagilarni hisobga olgan holda, mualliflar Lysenko RB, Rzhavskiy EA, Nikiforova MP Universitetning turli texnik mutaxassisliklari talabalari o’rtasida tadqiqotlar o’tkazildi. Quyida fizika va ekologiya bo’yicha ikkinchi mutaxassisliklar o’rtasida o’tkazilgan so’rov natijalari keltirilgan. 2-kurs talabalari tanlab olindi, chunki maktabdan universitetga o’tish davrida moslashuv jarayoni ularda bo’lgan va shu bilan birga u bilan bog’liq bo’lgan qiyinchiliklar ham unutilmagan. Olingan natijalar tahlili shundan kelib chiqadiki, talabalar gumanitar fanlarning universitetda moslashish uchun ahamiyatini bir xil baholadilar (bu guruh ikkala mutaxassislik bo’yicha o’rtacha hisoblangan). Shu bilan birga, iqtisodiy fanlar va psixologiya, sotsiologiya kabi fanlar guruhlarini baholashda bir oz og’ishlar mavjud. Shu bilan birga, «Fizika» mutaxassisligi talabalarining fikriga ko’ra, 4-guruh psixologiyasi, sotsiologiyasi talabalarga universitetda tez moslashishga yordam beradi, iqtisodiy fanlar ular tomonidan eng kam ta’sirchan omil sifatida baholandi. Ekologiya» mutaxassisligi talabalari psixologiya, sotsiologiya kabi fanlar guruhining muhimligini ta’kidladilar, ammo bu omil ular tomonidan eng muhim deb tan olinmadi, iqtisodiy fanlar ham ular tomonidan ahamiyatsiz omillardan biri sifatida baholandi. Eng katta farq umumiy ilmiy fanlar va maxsus fanlar guruhlarini baholashda kuzatildi. Diagrammalardan ko’rinib turibdiki, talabalar fiziklari tomonidan umumiy ilmiy fanlar eng muhim omillardan biri sifatida tan olingan (ushbu fanlar guruhi ikkinch