IMKONIYATI CHEKLANGAN YOSH NAYZA ULOQTIRUVCHILARNING KUCH KOBILIYATLARINI RIVOJLANTIRISHNING METODIK USLUBLARI

Аннотация

Mazkur maqola, imkoniyati cheklangan yosh nayza uloqtiruvchilarning jismoniy kuch va chidamlilik kabi jismoniy ko‘nikmalarini rivojlantirishning metodik uslublariga bag‘ishlangan. Ushbu ishda, yosh sportchilarni tayyorlashda individual yondashuvni qo‘llash, maxsus tayyorlov dasturlari orqali jismoniy imkoniyatlarni oshirish hamda jarohatlanishdan saqlanish uchun reabilitatsiya usullarini tatbiq etish muhimligi ta’kidlanadi. Maqolada, kuch va chidamlilikni rivojlantirish uchun turli xil mashqlar va sport texnikalarining samarali qo‘llanilishi, shuningdek, psixologik qo‘llab-quvvatlash va sportchilarga moslashtirilgan dasturlar orqali muvaffaqiyatga erishish usullari bayon etilgan. Kirish. Dunyoda imkoniyati cheklangan sportchilarni tayyorlash masalasi, faqat ularning jismoniyimkoniyatlarini rivojlantirishniemas, balki ularning ijtimoiy integratsiyasini, psixologik holatini yaxshilashni va hayot sifatini oshirishni ham o‘z ichiga oladi. Jamiyatda barcha shaxslar, jumladan, imkoniyati cheklangan sportchilar uchun teng imkoniyatlar yaratish muhim. Bu, sportni ommalashtirish va barcha uchun ochiq qilish, ularni musobaqalarga jalb qilish, rivojlantirish sportchilarni tayyorlash, jamiyatda ularning muvaffaqiyatlarini tan olish va ularga hurmat ko‘rsatishni ta’minlaydi. Sport, ayniqsa, imkoniyati cheklangan shaxslar uchun salomatlikni yaxshilash, mushak va suyak tizimini mustahkamlashda katta ahamiyatga ega. Jismoniy faoliyatning to‘g‘ri yo‘nalishlarida olib borilishi, sportchilarni turli kasalliklardan saqlaydi va sog‘lom turmushtarzini qo‘llab-quvvatlaydi. Dunyoda millionlab imkoniyati cheklangan insonlar mavjud va ularning sportga bo’lgan qiziqishini yanada oshirish masalasi dolzarb. Sportchilarni qo’llab-quvvatlash jamiyatda ularga nisbatan ijobiy munosabatni shakllantirish muhim ahamiyat kasb etmoqda. So‘ngi yillarda Paralimpiya o‘yinlarining ommalashuvi imkoniyati cheklangan sportchilarni tayyorlashga bo’lgan e’tiborni yanda kuchaytirmoqda. O‘zbekistonda imkoniyati cheklangan yoshlarni har tomonlama qo‘llab quvvatlash masalasi davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sanaladi. Bu kabi sa’y-harakatlar imkoniyati cheklangan yoshlarning jamiyatda o‘z o‘rnini topishlari, faol hayot kechirishlari va o‘z salohiyatlarini to‘liq namoyon etishlari uchun muhimzamin yaratmoqda. Imkoniyati cheklangan yoshlarni sportga jalb qilish, qamrovini oshirish, ijtimoiy integratsiya, salomatlikni mustahkamlash va shaxsiy rivojlanishiuchun muhimahamiyatga ega. Tadqiqotning maqsadi. Imkoniyati cheklangan yosh nayza uloqtiruvchilarning kuch kobiliyatlarini rivojlantirishmetodikasi. Tadqiqot usullari: Ilmiy uslubiy adabiyotlarni tahlil qilish va umumlashtirish, pedagogik kuzatuvlar, pedagogik testlar, pedagogik tajriba, matematik statistika Ilmiy-uslubiyadabiyotlartahlili. Nogironlar sporti bo‘yicha dunyo tajribasi shuni ko‘rsatadiki, jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari ushbu toifa vakillari uchun faqatgina jismoniy faollik bilan cheklanmaydi, balki www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 15,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 ularning hayot sifatini yaxshilash, ijtimoiy integratsiya jarayonini tezlashtirish va ruhiy barqarorlikni ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. Mashg‘ulot jarayoni va musobaqalarda ishtirok etish nogiron shaxslarning jismoniy, ruhiy va ijtimoiy adaptatsiyasining eng samarali vositalaridan biri bo‘lib, ularga o‘z imkoniyatlarini ro‘yobga chiqarish, o‘ziga bo‘lgan ishonchni oshirish vajamiyatda faol hayot kechirish imkoniyatini beradi. V.V.Xramovning fikricha nogironlar sportida tibbiy klassifikatsiyaning ahamiyati, tamoyillari va amaliy qo‘llanilishi hamda nogiron sportchilarning funktsional imkoniyatlarini baholash vaularni mos sport toifalariga ajratish tiziminiilmiyva uslubiyjihatdan o‘rganadi1. Amputatsiyaga uchragan insonlarning bo‘sh vaqt faoliyatini saqlab qolish va rivojlantirish uchun reabilitatsiya dasturlariga e’tibor berish kerak. Moslashtirilgan sport va jismoniy faollikni rag‘batlantirish, amputatsiya qilgan insonlar uchun maxsus bo‘sh vaqt tadbirlarini tashkil etish muhim. Jismoniy terapiya, psixologik yordam va ijtimoiy integratsiya nogiron insonlarning hayot sifatini oshirishdakatta ahamiyatgaega2. C.Kars va uning ilmiy jamoasi pastki oyoq amputatsiyasiga uchragan shaxslarning sport bilan shug’ullanishi darajasini aniqlab, sportning ularga jismoniy va psixologik foydalarini baholashlaydi hamda amputatsiya qilingan shaxslar uchun sport faoliyatida ishtirok etishga to‘sqinlik qiluvchiomillarni aniqlab amaliy tavsiyalar ishlab chiqadi3. Pastki oyoq amputatsiyasiga uchragan shaxslarning fizioterapiya reabilitatsiyasidan keyin qisqa muddatli natijalari va ularning funksional faoliyatiga ta’siri, fizioterapiyaning samaradorligini o‘lchash, uning yurish, muvozanat va umumiy harakatchanlikni yaxshilashdagi rolini baholash lozim4. Jamiyatning har bir a’zosi, jumladan, amputatsiyaga uchragan shaxslar ham