ХАЛҚАРО СТАНДАРТЛАР АСОСИДА АУДИТ СИФАТИ НАЗОРАТИНИ ТАЬМИНЛАШ УСЛУБИЁТИ

Аннотация

The level of validity of the audit report submitted to the customer based on the audit results directly depends on the quality of the audit conducted. The article describes the methodology ofaudit quality control based oninternational auditing standards. Keywords: audit quality control, internal control, external control, violations, international auditing standards. “Аудиторлик фаолияти тўғрисида” ги Ўзбекистон республикаси қонунининг 7-бандига кўра- аудитор ишисифатининазорат қилишбир нечашаклларда амалга оширилади: -Асосий аудитор томонидан ўзассистентлариишини назоратқилиш; -Аудиторлик ташкилотитомонидан аудиторишини назоратқилиш; -Ташқи назорат (1). Бу ерда назарда тутилган ташқи назоратни давлатнинг ваколатли идораси ва аудиторларнингжамоат ташкилотлари амалгаоширади. Бироқ, кўплаб йирик халқаро аудиторлик ташкилотлари (масалан “БДО Юникон”) да сифат назоратининг 5даражали усули қўлланилади: 1- даража- давлатнинг ваколатлиташкилотлари томонидан; 2- даража- аудиторларниўз ўзинибошқарувчи жамоат ташкилотларитомонидан; 3- даража- аудиторликҳисоботиниқабул қилишжараёнидабуюртмачи томонидан; 4- даража- БДО Юникон: хамкорлик келишуви асосида бошқа аудиторлик ташкилоти томонидан; 5- Аудиторликташкилоти томонидан (6) www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 15,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 Бизнинг фикримизча, аудит сифати назоратининг ушбу халқаро тажрибасини мамлакатимиз аудит амалиётида қўллаш яхши натижа беради деб ҳисоблаймиз. Шунинг учун унингхар бирдаражасинибатафсил кўрибчиқамиз. “Аудиторлик фаолияти тўғрисида” ги Ўзбекистон республикаси қонунининг 11-бандига кўра, 1-даражадаги назоратни олиб бориш ваколатига эга бўлган Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси: - аудиторлик фаолиятисоҳасидаги давлат сиёсати амалга оширилишини таъминлайди; - Ўзбекистон Республикасиҳудудида қўллаш учун аудитнинг халқаро стандартларинитан олиштартибинибелгилайди; - аудиторлик ташкилотинингиши сифатиниташқиназоратданўтказиш тартибинибелгилайди. Шу қонуннинг12- бандига кўраэса, 1-даражадаги назоратни олиб бориш ваколатига эга бўлган Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги аудиторлик фаолияти соҳасидаги ваколатли давлат органидир (бундан буён матнда ваколатли давлат органидеб юритилади). Ваколатлидавлат органи: - аудиторларнинг республика жамоат бирлашмалари билан биргаликда аудиторлик ташкилотларининг ишисифатиниташқиназоратдан ўтказади. Бу борада ЎзбекистонРеспубликаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан амалга оширилган энг аҳамиятли иш - бу 2022 йилнинг 28 сентябрида “Аудиторлик ташкилотининг иши сифатини ташқи назоратдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги Низом”ни тасдиқлаш тўғрисидаги 538-сонли қарори бўлиб ҳисобланади (2). Мазкур Низомнинг 11- бандига кўра ташқи сифат назорати таваккалчилик таҳлили натижаси ва аудиторлик ташкилоти томонидан аудиторлик фаолияти тўғрисидаги қонунчилик талабларининг бузилиши содир этилиши таваккалчилиги даражасини (кейинги ўринларда — таваккалчилик даражаси) баҳолаш якунлари бўйича ўтказилади. Низомнинг 12-бандига кўратаваккалчиликдаражаси уч тоифагаажратилади: қоидабузарликлар содир этилиши таваккалчилиги юқори бўлган аудиторлик ташкилотлари; қоидабузарликлар содир этилиши таваккалчилиги ўртача бўлган аудиторлик ташкилотлари; қоидабузарликлар содирэтилиши таваккалчилигипастбўлган аудиторлик ташкилотлари. Ташқи сифатназорати натижалари бўйича далолатноматузилади. www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 15,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 Ташқи сифат назорати натижаларига кўра аниқланган қоидабузарликлар бўйича Молия вазирлиги уларни бартараф этиш мажбуриятини аудиторлик ташкилотига юклайдиган ва бундай қоидабузарликларни бартараф этиш муддатларини белгилайдиган билдиришнома юборади. Мамлакатимизда аудит иши сифати устидан 2-даражали назорат назарий жиҳатдан касб ташкилотлари ҳисобланган Ўзбекистон Аудиторлар Палатаси ва Ўзбекистон Бухгалтерлар ва Аудиторлар Ассоциацияси томонидан амалга оширилиши мумкин. 2017 йилнинг август ойида ушбу иккала ташкилот бирлигида рус тилида тайёрланган “Аудиторлик фаолиятини ташқи сифат назоратини амалга ошириш Кўмитаси тўғрисидаги Низом” тасдиқланган ҳамда "Tақдим этилаётган хизматлар сифати назоратини ўтказиш ва аудиторлик касбий аҳлоқ кодексига риоя қилиниш даражасини аниқлаш бўйича Намунавий дастур" ишлаб чиқилган. Низомда Қўмитанинг вазифалари сифатидақуйидагилар белгиланган: - уюшма аъзолари ҳисобланган аудиторлик ташкилотлари ва сертификатланган аудиторлар томонидан амалга ошириладиган аудит сифатини назорат қилишни ташкил этиш; - аудит услубиёти қўмитаси билан биргаликда методик қўлланмалар ишлаб чиқишда иштирок этиш, аудитор фаолияти сифатини назорати масалалари бўйича кўрсатмалар ва тавсиялар тайёрлаш , бирлашмага аъзо аудитор ташкилотлари ва аудиторлар томонидан касб-малака этикасигариоя этишнитаьминлаш ; -бирлашма аъзолариҳисобланган аудиторликташкилотлари васертифик