TEMIR MODDASINING INSON ORGANIZMDAGI AHAMIYATI VA TEMIR TANQISLIGI ANEMIYASINING OLDINI OLISH

Аннотация

This thesis focuses on the biological functions of iron in the human body, anemia caused by iron deficiency, the main causes of this disease and preventive measures. Iron deficiency leads to a violation of the oxygen transport function in the body, and is accompanied by symptoms such as general weakness, decreased appetite, and rapid fatigue. In order to prevent these conditions,rational nutrition,prevention and treatment methods are explainedin thethesis. Key words:iron, anemia, hemoglobin, iron deficiency, nutrition,prevention, healthy lifestyle. Аннотация: Данная диссертация посвящена биологическим функциям железа в организме человека, анемии, вызванной дефицитом железа, основным причинам этого заболевания и мерам профилактики. Дефицит железа приводит к нарушению функции транспорта кислорода в организме и сопровождается такими симптомами, как общая слабость, снижение аппетита, быстрая утомляемость. Для предотвращения этих состояний вдиссертации объясненыметоды рационального питания,профилактикии лечения. Ключевые слова: железо, анемия, гемоглобин, дефицит железа, питание, профилактика, здоровыйобраз жизни. Temirning biologik ahamiyati. Temir gem saqlovchi oqsillar, shuningdek metalloflavopro'einlar, temir oltingugurt oqsillari, transferrinlar va ferritin tarkibiga kiradi.Jigar va taloq hujayralarida eritro'sitlarning doimiy parchalanishi natijasida erkin holatdagi temir elementi temir saqlovchi oqsillar sintezi uchun takroran qo’llanilishi mumkin. Inson organizmida 3-4 gr temir moddasi mavjud. U ikki xil ko’rinishda bo'ladi: hujayradagi temir moddasi va hujayradan tashqari bo'lgan temir moddasi. Hujayradagi temir moddasi gemopro'eid fermentlar (gemoglobin, mioglobin) tarkibiga kiradi. Hujayradan tashqari bo'lgan temir moddasi bu temirni o'ziga bog’lovchi va tashuvchi oqsillardir, ularga tiansfenin, laktoferrinlar kiradi. Temir organizmda quyidagilar tarkibida bo’lad. Eritsitsitlardagi gemoglobin temir 70 %ni tashkil etadi, mushaklardagi mioglobin temiri 20 %ni tashkil etadi, taloq, suyak ko'migi va jigardagi territin oqsili bilan bog’langan holda 15 %; 1%ga yaqin temir hujayra ichi gemopro'einlari (katalaza, www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 15,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 sitoxrom va boshqalar), shuningdek gemin bo'lmagan temir saqlovchi oqsillar tarkibida mavjud bo'ladi.1 Temir tanqisligi anemiyasi. Temir tanqisligi anemiyasi — eng ko‘p uchraydigan kamqonlik turlaridan biri bo‘lib, gemoglobin miqdorining kamayishi bilan ifodalanadi. Bu holatda qondagi eritrotsitlar kislorodni to‘laqonli tashiy olmaydi, natijada to‘qimalarda kislorod yetishmovchiligi yuzaga keladi. Anemiya , asosan, bolalar va ayolarda uchraydi. Oʻn ikki barmoq ichak yarasi kasalligida ham koʻpincha anemiya kuzatiladi. Hayz qoni uzoq va koʻp ketadigan ayollarda ham temir yetishmasligidan kelib chiqadigan anemiya tez-tez uchrab turadi. Temir yetishmasligiga aloqador Anemiyaga bot-bot homilador boʻlish, uzoq vaqt bola emizish sabab boʻladi, chunki homiladorlik va emizuklik davrida ona organizmidagi temir zaxirasining bir qismi bolaga oʻtadi. Kichik yoshdagi bolalarda kuzatiladigan kamqonlik ularni notoʻgʻri ovqatlantirish, shuningdek ovqatning kam-koʻst boʻlishi oqibatida roʻy beradi. Eritrotsitlar soni sal kamaygani yoki raso boʻlgani holda, qonda gemoglobin miqdorining ozayishi temir yetishmasligiga aloqador anemiyaning asosiy belgilaridandir. Bemorning rangi siniqqan boʻlib, aksariyat tez charchash, bosh ogʻrishi, bosh aylanishi, koʻz oldi jivirlashishidan shikoyat qiladi, soch toʻkiladi, tirnoq moʻrtlashib sinishga moyil boʻlib qoladi. Baʼzan yutinish qiyinlashadi, bemorning odatda isteʼmol qilinmaydigan narsalar (boʻr, ohak, gilvata va hokazo)ni yegisi keladi, achchiq, shoʻr taomlarni xush koʻradi.2 Temir tanqisligining asosiy sabablari. Beqaror ovqatlanish, temirni yetarlicha qabul qilmaslik, ochlik, parhezlar, dori-darmonlar, ochlik hissini so’ndiradigan narkotik va boshqa moddalar qabul qilish, jismoniy yoki ruhiy kasalliklar tufayli ishtahaning pasayishi. Oziq-ovqat yetishmasligining ijtimoiy-iqtisodiy sabablari. So’rilish jarayonida temirni o’zlashtirishdagi buzilishlar: Oshqozon-ichak trakti kasalliklari (gastrit, kolit, peptik yara, bu organning rezektsiyasi). Tananing yuqori ehtiyojiga ko’ra temirni iste’mol qilish va sarflashda muvozanat yo’qligi: Homiladorlik, emizish; Jismoniy o’sishda jinsiy balog’at yoshi; Gipoksiyaga olib keladigan surunkali kasalliklar (bronxit, obstruktiv o’pka kasalligi, yurak xastaligi, yurak-qon tomir tizimi va nafas olish tizimining boshqa kasalliklari); Nekrotik jarayonlar bilan kechadigan kasalliklar: sepsis,to’qimalarningabstsesslari, bronxoektatik kasallik vaboshqalar.3 Oldini olish choralar. Voyaga yetgan odamda temir tanqisligini profilaktika qilish, ba'zi oziq- ovqatlarni iste'mol qilish yoki tabletkalarni ichishga ishontirish oson. Ammo bolalarni davolash odatda biroz murakkabroq. Tana