ASFALT ARALASHTIRGICHNING LAPKASINI YEYILGAN YUZASINI PAYVANDLAB QAYTA TIKLASH TEXNOLOGIYASI

Аннотация

Respublikamizda hozirgi kunda rivojlanish juda jadal darajada o’smoqda. Shu jumladan yo’llarni asfaltlashtirish tekis va ravonlashtirish ishlari olib borilmoqda. Asfalt tayyorlash uchun asosiy ishni asfalt aralashtirgich mashinasi bajaradi. Asfalt tayyorlash mashinalari eng ko’p yeyiladigan qismi lapkasi. Asfalt aralashtirgichning lapkasini yeyilgan yuzasini payvandlab qayta tiklashtexnologiyasi. Kalit so’zlar: silindrsimоn kurаkli qоrgich, vаllаr, kоnusli uzаtmа, elеktr-mоtоr, tishli g’ildirаk, qayta tiklashuchun kerakli ta’mirlash manbalar. Asfalt aralashtirgich – yo‘l qurilishida ishlatiladigan asosiy uskunalardan biri bo‘lib, uning tarkibiy qismlari doimiy ish rejimida yuqori yuklama va abraziv ta’sirga uchraydi. Ayniqsa, lapka (aralashtirish qanoti) doimiy ravishda asfalt aralashmasi va inert materiallar bilan aloqa qilgani uchun tez yeyiladi. Lapkaning yeyilishi uskunaning samaradorligini kamaytirib, ishlab chiqarish jarayonini sekinlashtiradi va qo‘shimchaxarajatlarga olib keladi. Muammo vayechim Lapka yuzasining yeyilishi natijasida asfalt aralashtirish jarayoni sifatsiz bo‘lishi, aralashma tarkibida notekislik yuzaga kelishi mumkin. Shu sababli, yeyilgan lapkalarni almashtirish yoki qayta tiklash zarurati paydo bo‘ladi. Yangi lapkalar qimmat va ularni yetkazib berish muayyan vaqt talab qilishimumkin. Shuning uchun yeyilgan yuzalarni payvandlash orqali tiklash iqtisodiy va texnik jihatdan maqbul yechim hisoblanadi. www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 15,issue01,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 Mаtеriаllаrni mаjburiy аrаlаshtiruvchi qоrgichlаr: a,b-dаvriy ishlаydigаn yuqоri dаrаjаdаgi qоrishmа tаyyorlоvchi tоg‘аrаsimоn vа silindrsimоn kurаkli qоrgichlаr; c-uzluksiz ishlаydigаn kurаkliqоrgich; 1-qоrgichning idishi (kоrpus); 2-kurаklаr; 3,5-vаllаr; 4-kоnusli uzаtmа; 6-tishli g‘ildirаk; 7-rоlik; 8-bo‘shаtish qоpqоg‘i;9-rеduktоr; 10-elеktr-mоtоr. Payvandlashorqalitiklash texnologiyasi 1.Diagnostikava tayyorgarlik Yeyilgan lapkalar tekshiriladi va qanchalik zarar ko‘rganligi aniqlanadi. Metall yuzalar chang va kir qoldiqlaridan tozalanadi. Yuzadagi yoriqlar va chuqurlar mexanik ishlov (qirqish, silliqlash) yordamida tekislanadi. 2.Material tanlash Lapkalar odatda yuqori uglerodli yoki qotishmali po‘latdan tayyorlangan bo‘lganligi sababli, ularga mos payvandlash materiallari tanlanadi. Yemirlishga bardoshli elektrodlar yoki maxsus qotishmali payvand simlari qo‘llaniladi. Masalan, Cr-Mo qotishmali elektrodlar yoki qattiq qoplamali payvand simlari. 3.Payvandlash jarayoni Elektrod yoki yarim avtomatik payvandlash usuli (MIG/MAG yoki MMA) tanlanadi. Payvandlash qatlamma-qatlam amalga oshiriladi, har bir qatlamni ehtiyotkorlik bilan sovitish va www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 15,issue01,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 silliqlash orqali mustahkamligi oshiriladi. Haroratni nazorat qilish muhim, chunki haddan tashqari qizish metallningmo‘rtlashishigaolib kelishimumkin. 4.Keyingi ishlov berish Payvandlangan joylar sovitiladi va mexanik ishlov berilib, kerakli shaklga keltiriladi. Yemirlishga qarshi qoplama yoki issiqlik bilan ishlov berish orqali metallning mustahkamligi oshiriladi. Afzalliklari Iqtisodiy tejamkorlik – yangi lapka sotib olishdan ko‘ra tiklash ancha arzon. Ishlab chiqarish jarayonining uzluksizligi – qisqa vaqt ichida tiklanadi va jihoz tezda ishga qaytadi. Mustahkamlik va uzoq muddatli xizmat – maxsus qotishmali payvand qatlami tufayli eskirishga chidamliligi oshadi. Xulosa Asfalt aralashtirgichning lapkalarini payvandlash orqali qayta tiklash texnologiyasi yuqori samaradorlikka ega boʻlib, uskunaning xizmat muddatini uzaytiradi. Bu usul iqtisodiy tejamkorligi, texnik qulayligi va ekologik jihatdan maqsadga muvofiqligi bilan ajralib turadi. Yeyilgan qismlarni sifatli tiklash orqali ishlab chiqarish jarayoni uzluksiz davom etadi va ortiqcha xarajatlarning oldi olinadi. Asosiya dabiyotlar 1. Edward R. Bohard. Welding: Principles and Practces - American Welding Society - Connect LearnSuccess, 2015–1147rr. 2. Ermatov Z.D. Eritib payvandlash texnologik mashinalari va jihozlari. O’quv qo`llanma – T.: Fanva texnologiyalar, 2018–456b. 3. Абралов М.А., Дуняшин Н.С., Эрматов З.Д., Абралов М.М. Технология и оборудование сварки плавлением.Учебник–Т.: Комронпресс,2014–460 c. Qo‘shimcha adabiyotlar 1. Мирзиёев Ш.М. Танқидий таҳлил, қатъий тартиб-интизом ва шахсий жавобгарлик – ҳар бир раҳбар фаолиятининг кундалик қоидаси бўлиши керак. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2016 йил якунлари ва 2017 йил истиқболларига бағишланган мажлисидаги Ўзбекистон Республикаси Президентининг нутқи. // “Халқ сўзи” газетаси. 2017й.,16январь,№11. 2.Ўзбекистон РеспубликасиКонституцияси.-Т.: Ўзбекистон,2017.- 46б. 3. Dunyashin N.S., Ermatov Z.D. Suyuqlantirib payvandlash technologiyasi va jihozlari. Ma’ruzalarmatni. 1-qism -Т.:ТDTU, 201