EKSTREMIZM VA TERRORIZMGA QARSHI KURASHISHDA TA’LIM –TARBIYANING O‘RNI

Аннотация

Bugungi globallashuv jarayonida insoniyat duch kelayotgan eng jiddiy muammolardan biri bu — ekstremizm va terrorizmdir. Bu tahlikali hodisalar nafaqat alohida shaxslar hayotiga xavf soladi, balki butun jamiyat va davlat xavfsizligini izdan chiqarishi mumkin. Shu sababli, har qanday zamonaviy jamiyat uchun ushbu illatlarga qarshi kurashishda kompleks yondashuv talab etiladi. Ayniqsa, ta’lim-tarbiyaning bu boradagi o‘rni beqiyosdir. Maqolamizda ekstremizm va terrorizm tushunchalari, ularning kelib chiqish sabablari hamda ularga qarshi kurashda ta’lim-tarbiyaning o‘rni tahlil etiladi. Kalit so`zlar:Ekstremizm va terrorizm tushunchalarining kelib chiqish sabablari,ekstremizm va terrorizmni oldini olish,ta`lim va tarbiya,bu harakatlarning oqibatlari. Ekstremizm va terrorizm tushunchalari:Ekstremizm (lotincha "extremus" – eng chekka, oxirgi degan ma'noni anglatadi) – bu shaxs yoki guruhlarning mavjud siyosiy, ijtimoiy, madaniy tartibotlarga qarshi keskin, hatto zo‘ravonlik yo‘li bilan harakat qiluvchi g‘oyaviy yo‘nalishidir.51 Terrorizm esa – aholi orasida qo‘rquv, vahima uyg‘otish orqali siyosiy, diniy yoki mafkuraviy maqsadlarga erishish uchun amalga oshiriladigan zo‘ravonlik harakatidir.Bu ikki hodisa ko‘pincha bir-biriga chambarchas bog‘liq bo‘lib, ekstremistik g‘oyalar terroristik harakatlar bilan yakunlanadi. Terroristik tashkilotlar yoshlar ongini zaharlash orqali o‘z saflariga yangi a’zolarni jalb qilmoqda. Bu esa, ayniqsa, yosh avlodni ma’naviy immunitet bilan himoyalash zaruratini keltirib chiqarmoqda.Ekstremizm va terrorizmning kelib chiqish sabablari:Ekstremizm va terrorizmning vujudga kelishiga quyidagi omillar sabab bo‘ladi: 1. Ma’naviy bo‘shliq – yoshlarda milliy g‘urur, vatanparvarlik va tarixiy xotira yetarli darajada shakllanmaganda, ular turli yot g‘oyalarga moyil bo‘lib qoladi. 2. Savodsizlik va diniy bilim yetishmovchiligi – diniy bilimlar yetarli bo‘lmaganda, soxta "diniy targ‘ibotchilar" yoshlarni chalg‘itishi oson bo‘ladi. 3. Ijtimoiy tengsizlik va ishsizlik – bu omillar yoshlar orasida norozilik kayfiyatini kuchaytirib, radikal yo‘llarga undaydi. 51 Soliyev A. Terrorizm va ekstremizmga qarshi kurashning psixologik asoslari. – Toshkent: “Fan”, 2019. – 122 b. 257 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 9 (55) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 4. Internet va ijtimoiy tarmoqlarning nazoratsizligi – virtual makonda tarqatilayotgan radikal g‘oyalar yoshlar ongiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.52 Ta’lim-tarbiyaning o‘rni:Ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashishda ta’lim- tarbiya tizimi eng asosiy vositalardan biri hisoblanadi. Bu borada quyidagi yo‘nalishlarga alohida e’tibor qaratish zarur: 1. Milliy g‘urur va vatanparvarlikni shakllantirish – o‘quvchilarga tarixiy meros, milliy qadriyatlar haqida chuqur bilim berish orqali ularda mustahkam dunyoqarash shakllantiriladi. 2. Diniy savodxonlikni oshirish – islom dinining asl mohiyati, bag‘rikenglik, tinchlikparvarlik g‘oyalari chuqur tushuntirilishi kerak. 3. Tanqidiy fikrlashni rivojlantirish – yoshlar har qanday ma’lumotni tanqidiy tahlil qilish ko‘nikmasiga ega bo‘lsa, yot g‘oyalarga berilmaydi. 4. Ota-ona va pedagoglar bilan hamkorlik – oilada va maktabda hamkorlikda olib boriladigan tarbiya yosh avlodni sog‘lom jamiyat a’zosi etib voyaga yetkazadi. Amaliy tavsiyalar:Maktablarda "Ekstremizm va terrorizmning oldini olish" bo‘yicha maxsus darslar joriy etilishi;Ijtimoiy tarmoqlarda monitoring va foydalanuvchilarni xabardor qilish bo‘yicha ishlar kuchaytirilishi;Yoshlar bilan faol ishlaydigan psixolog va tarbiyachilar malakasi oshirilishi;Dinshunoslik va huquqiy savodxonlikni oshiruvchi seminar-treninglar muntazam o‘tkazilishi. Albatta, yuqoridagi maqolani davom ettirib, mavzuni yanada chuqurlashtirgan holda kengaytirib beraman. Quyida siz ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashishda ta’lim, tarbiya, fuqarolik jamiyati, ommaviy axborot vositalari hamda xalqaro tajribalar asosidagi qo‘shimcha tahlil va takliflarni topasiz: Ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashda fuqarolik jamiyati institutlarining roli: Fuqarolik jamiyati — demokratik davlatning ajralmas qismi bo‘lib, u aholining siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy hayotda faol ishtirokini ta’minlaydi. Ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashda fuqarolik jamiyati institutlari – nodavlat notijorat tashkilotlar, diniy idoralar, yoshlar va ayollar tashkilotlari alohida o‘rin tutadi. Nodavlat notijorat tashkilotlar aholining turli qatlamlari orasida tushuntirish ishlarini olib boradi, diniy ekstremizmning xavf-xatarlari haqida seminarlar o‘tkazadi.Diniy tashkilotlar – masjidlardagi imom-xatiblar va din arboblari orqali Islom dinining asl mohiyati – bag‘rikenglik, tinchlik, mehr-oqibat ekanligini targ‘ib qilishadi.Yoshlar tashkilotlari – yoshlar orasida ijtimoiy faollikni kuchaytirish, sport, madaniyat, texnologiya va ixtiro sohalarida salohiyatni namoyon qilish uchun platformalar yaratadi.Ommaviy axborot vositalarining ahamiyati:OAV jamiyat ongiga bevosita ta’si