DUNYOVIY DAVLATNING DINGA MUNOSABATI

Аннотация

Ushbu maqolada dunyoviy davlat tamoyillarining dinga bo‘lgan munosabati yoritiladi. Xususan, dunyoviylik tushunchasi, uning tarixiy va huquqiy asoslari, hamda diniy erkinlik bilan uyg‘unligidagi o‘zaro aloqalar tahlil qilinadi. Dunyo tajribasi va O‘zbekiston misolida davlatning din sohasidagi betarafligi, diniy konfessiyalar tengligi, e’tiqod erkinligi va bu jarayonni huquqiy tartibga soluvchi qonunlar ko‘rib chiqiladi. Maqola shuningdek, dunyoviylik va diniy qadriyatlar uyg‘unligi orqali jamiyatda bag‘rikenglik, totuvlik va barqarorlikni ta’minlashning ahamiyatiga e’tibor qaratadi. Kalit so‘zlar:dunyoviy davlat, din, e’tiqod erkinligi, huquqiy asoslar, diniy betaraflik, konfessiyalar tengligi, jamiyat, bag‘rikenglik, huquqiy davlat, O‘zbekiston tajribasi. Bugungi globallashuv sharoitida davlat va din o‘rtasidagi munosabatlar har bir jamiyatda o‘ziga xos yo‘nalishda shakllanmoqda. Ayniqsa, dunyoviy davlat tamoyillari asosida tashkil etilgan mamlakatlarda dinga nisbatan yondashuv ham siyosiy betaraflik, huquqiy tenglik va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlashga qaratilgan. Ushbu maqolada aynan dunyoviylik tamoyillarining mohiyati, tarixiy shakllanishi, huquqiy asoslari va din bilan uyg‘unligidagi o‘zaro aloqalar chuqur tahlil qilinadi.Dunyoviylik – bu davlatning diniy ideologiyadan mustaqil, barcha fuqarolariga e’tiqod erkinligini kafolatlaydigan va diniy tashkilotlar ustidan betaraflikni saqlaydigan boshqaruv shaklidir. U jamiyatdagi turli e’tiqod vakillariga nisbatan tenglikni, hech bir diniy qarashni ustun qo‘ymaslikni va har qanday diniy majburlashdan voz kechishni ta’minlaydi. Dunyoviylikning ildizlari tarixda uzoq yillik ijtimoiy-siyosiy jarayonlar, xususan, g‘arbiy Yevropa mamlakatlaridagi ma’rifiy harakatlar, inqiloblar va konstitutsiyaviy islohotlar bilan bog‘liq bo‘lib, ularning tajribasi orqali davlat va dinning alohida bo‘lishi yo‘nalishi huquqiy mezon sifatida mustahkamlangan.O‘zbekiston misolida bu masalaga yondashadigan bo‘lsak, Konstitutsiyamizning 61-moddasida O‘zbekiston Respublikasi dunyoviy davlat ekani aniq belgilab qo‘yilgan. Bu esa davlat diniy tashkilotlardan ajratilganini, hech bir din davlat dini deb e’tirof etilmasligini anglatadi. Shu bilan birga, fuqarolarning diniy e’tiqod erkinligi kafolatlanadi. O‘zbekistonda faoliyat yuritayotgan turli diniy konfessiyalar – islom, pravoslav xristianligi, protestantlik, yahudiylik va boshqa e’tiqodlar davlat tomonidan qonuniy asosda tan olingan va ular teng huquqlarda 214 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 9 (55) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 faoliyat olib boradi. Dunyoviy davlatning din bilan munosabatidagi eng muhim jihatlardan biri – bu diniy sohadagi betaraflikdir. Ya’ni davlat hech qaysi diniy tashkilot yoki e’tiqodga afzallik bermaydi, diniy masalalarni siyosiy jarayonlarga aralashtirmaydi va diniy erkinlikni qonuniy asosda himoya qiladi. Bu esa jamiyatda konfessional bag‘rikenglik, dinlararo muloqot va madaniyatlararo o‘zaro hurmat muhitini shakllantiradi.O‘zbekiston tajribasi shundan dalolat beradiki, davlat dunyoviylik tamoyiliga asoslanib, diniy erkinlikni kafolatlagan holda, diniy qadriyatlarni ham ijtimoiy birlik va ma’naviy taraqqiyot manbai sifatida qadrlaydi.49 Diniy-ma’rifiy sohada olib borilayotgan islohotlar, diniy bilimlarni oshirishga yo‘naltirilgan ilmiy izlanishlar, madaniyat va ma’naviyatni uyg‘un rivojlantirishga xizmat qilmoqda. Shu bilan birga, ekstremizm, radikalizm va boshqa diniy niqob ostidagi buzg‘unchi harakatlarga qarshi kurashish borasida ham davlat qat’iy chora- tadbirlar ko‘rmoqda.Xulosa qilib aytganda, dunyoviylik va din o‘rtasida qarama- qarshilik emas, balki hamkorlik va o‘zaro muvozanat mavjud bo‘lishi zarur. Dunyoviy davlat dinga qarshi emas, balki uni ijtimoiy hayotning muhim qismi sifatida tan olgan holda, uning siyosiylashuviga yo‘l qo‘ymaslikka harakat qiladi. Bu esa jamiyatda totuvlik, tinchlik, bag‘rikenglik va barqarorlikni ta’minlashning asosiy omillaridan biridir. O‘zbekiston misolida bu yondashuvning amaliy samarasini ko‘rish mumkin – turli din vakillari o‘rtasida tinch-totuv hayot, e’tiqod erkinligining kafolatlanganligi va diniy tashkilotlarning qonuniy faoliyati bunga yaqqol misoldir. Shu ma’noda, maqolada ko‘tarilgan masala zamonaviy jamiyat hayotida dolzarb ahamiyatga ega bo‘lib, uni ilmiy-nazariy va amaliy nuqtai nazardan chuqur o‘rganish muhimdir. O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgach, dunyoviy davlat tamoyiliga asoslangan boshqaruv tizimini tanladi. Bu tamoyil Konstitutsiyaning bir necha moddasida mustahkamlab qo‘yilgan. Jumladan, 61-modda: "Din davlatdan ajratilgan. Din erkinligi kafolatlanadi." – degan normativ asos orqali har bir fuqaroning e’tiqod erkinligi, diniy tashkilotlarning qonuniy faoliyati va davlatning bu sohadagi betarafligi belgilanadi. Shu orqali O‘zbekiston jamiyatida din siyosiylashtirilmaydi, balki ijtimoiy-ma’naviy hayotning tarkibiy qismi sifatida qaraladi.Mamlakatimizda faoliyat yuritayotgan barcha dini