МАКТАБГАЧА ТАЪЛИМ МУАССАСАСИ ХОДИМЛАРИДА КАСБИЙ СЎНИШНИНГ ЎЗИГА ХОС ХУСУСИЯТЛАРИ

Аннотация

Мақола мактабгача талим олиш (МТМ) ҳодимларида касбий сўнишнинг ўзига хос хусусийиятларини таҳлил қилади. МТМ кдимларининг мехнат фаолиятининг ўзига хос зҳиҳатлари, хусусий, болалар билан доимий мулокот, юкори эмотионал юклама ва масъулият, ишнинг монотонлига каби профессионал юклама ва масъулият, ишнинг монотонлига каби сифатли касбий сунишнинг пулли бўлишига кандай тасир кучайиши атропҳлича ўрганган. Тадқиқотда касбий сунишнинг асосий белгилари, унинг ривожланиш босқичлари ва МТМ ҳодимларида олинган ўзига хос кўринишлари ёритилади, касаллик касбий сунишнинг олиш ва уни энгиш бйича самарали чора- тадбирлар, психолог ёрдамнинг малакани, иш шароитларини яхшилаш ва касбий малакани кенгайтирувчи роллари қуриб чик. Макола МТБ раҳбарлари, педагоголог, психолог ва соҳага қизиқувчи кенг кириш учун мўлжалланган. Калит сузлар: касбий суниш, эмотсионал ёниш, МТМ ҳодимлари, устоз, тарбиячи, стресс, олдини олиш, психолог ёрдам, меҳнат шароити. Замонавий жамиятда мактабгача талимнинг (МТМ) аҳамияти ёки хавфсизлиги. Бола шаҳсининг тажрибасида, унинг изҳтимоийлашувида МТМ ҳодимлари, хусусий, тарбиячиларнинг роллари беқиёсдир. Бирок, бу соҳадаги меҳнат фаолияти бир қатор мураккабликлар ва юқори эмоционал юкламалар билан боғлик бўулиб, бу ҳолат ҳодимларда касбий суниш (ёки эмотионал ёниш) ҳолатинг паё булишига олиб келиши мумкин. Касбий сwниш – бу шакҳснинг узоқ вақт стресс ва эмоционал чарк натижасида ишга бўлган қизиқишини йўқотиши, рухий ва жисмоний ҳолсизланиши, касбий фаолият олиб бориш ва характер билан даволаш синдроми. МТМ ҳодимларида касбий сунишнинг ўзига хос хусусийиятлари мавжуд бўлиб, бу болалар билан доимий мулоқот, уларга нисбатан юқори даражадаги масъулият, ота-оналар ўзаро муносабатлар, ишнинг монотонлиги ва базида паст иш ҳаки каби яшаш билан боғлиқ. Бу психологист МТМ ҳодимларининг ҳолатига касаллик таъсир қилади, суднинг касбий фаолиятида жиддий курсга чиқади. Касбий суниш натий ҳоднинг ўзига, беамс ат тарбиялаётган болаларнинг ривожланишига, МТМнинг умумий иш муҳитига ҳам касаллик тасир кw пайдо. Шу сабабли, МТМ ҳодимларида касб сунишнинг сабаблари, 48 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 9 (55) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 ривожланиш механизлари ва унинг жароҳат олиш воситаларини чуқур ўрганиш илмий-амалий касаллик эга. Касбий суниш жараёни ва унинг ривожланиш босқичлари. Касбий сун (инглизча: burnout) тушунчаси бор америкалик психолог Ҳерберт Фреуденбергер томонидан 1974 йилда туғилган. У бу ҳолатни "меҳнатда ҳаддан ташқари зўриқиш, кучсизлик, чарчок ва умидсизлик ҳисси" деб тарифлаган. Кейинчалик Кристина Маслах, Сюзан Жексон ва Майкл Лейтер университетни ривожлантириш контсептсиясини яратмоқчи ва қуйидаги таркибий қисмларни ишлаб чиқмоқчи: Ҳиссий чарчок: шаҳснинг эмотсионал ресурсининг тугаши, кучсизлик ва ҳолсизлик ҳисси. Деперсонализатион: ишга, ҳамкасбларга, мижозларга (МТМ ҳодимларидага ва ота-оналарга) болаларга нисбатан, совуқ ва бефарк муносабатнинг пайдо бўлиши. Касбий фаолиятнинг ўрганиш фаолияти: шаҳснинг касбий cомпетинcесиг шубҳа ишлаши, муваффақнинг касбий фаолиятининг ишлаши, муваффакнинг ўзига хос фаолияти. Касбий суниш жараёни бирданига келмайди, beams босқичма-босқич ривожланади. қайси, қуйидаги боскичлар ажратиб қўйилган: Биринчи босқич (бошланғич): Ишга бўлган юқори иштиёқ, ғайрат ва куч билан киришиш. Лекин, узоқ вақт стресс ва юкламалар бироз чарчок, бош оғриги, уйқусизлик каби жисмоний аломатлар пайдо бўлади. Let's go ўзини толиқандек ҳис қилади, аммо бунга эътибор бермайди. Иккинчи босқич (ўртача): Эмоционал чарчок кучаяди, ишга бориш истаги пасаяди, ҳаддан жисмоний ва руҳий зўриқиш ҳиссси ортади. Ҳодимнинг консентрацияси бузилади, тез-тез ҳатоларга йўл қўиб келади. Деперсонализацион эвазига пайдо бўлади: мижозларга (болаларга) нисбатан сабрсизлик, жахлдорлик кузатилиши мумкин. Учинчи босқич (чуқур): Касбий сунишнинг барча уч компонентлари яққол намоён бўлади. Эмоционал чарчок ўта чуқурлашади, wе gо ўзинибутунлай кучсиз қис қилади. Деперсонализацион тулик шаклланиб, инсонларга нисбатан бефарқлик, совуққонлик ва нафрат кузатилиши мумкин. Касбий ютуқларнинг ишлаши ҳисси ўзига ишончсизликка ва тушкунликка олиб келади. Бу босқичда ҳодимнинг жзисмоний ва руҳий соғлиғгида жиддий муаммолар пайло бўлиши мумкин (депрессион,-кон томир касалликлари, иммуннинг юрак-қон томир касалликлари ва ҳ.к.). Мҳодимари меҳнат ТМ фаолиятининг ўзига хос ҳусусиятлари 49 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 9 (55) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 Мактабгача таълим ҳодимлари, аиниқкса тарбиячиларнинг менат фаолияти ўзига хос жиҳатларга эга бўwлиб, бу ҳолат уларда касбий сунишнинг пайдо бўлиши учун қулай замин. Бу хусусийиятларни куйидагича таснифлаш мумкин: Юқори эмотсионал юклама: МТМ ҳодимлари кун давомида қўллаб- қувватлаган болалар билан доимий мулокотда бўладилар. Ҳар бир алоҳида индивидуал эҳтиёжлари, ҳулқ-атвори, кайфиятини олиш, алоҳида эътибор қаратиш ва хавфсизлик эмотионал ээтиборга молик эътиб