AKADEMIK LITSEY TALABALARINING KIMYO FANI BO‘YICHA KOMPETENTLIGINI OSHIRISH USULLARI

Аннотация

This article explores effective methods for enhancing the chemistry competence of students in academic lyceums in Uzbekistan. It analyzes approaches such as interactive teaching methods, the importance of practical exercises, and the use of modern technologies. Taking into account the specific features of the Uzbekistan education system, these methods are adapted to local conditions. The article serves as a valuable resource for educators and educational institutions, aiming to increase students’ interest in chemistry and strengthen their scientific potential. Keywords: chemistry education, academic lyceum, competence, interactive methods, Uzbekistan education system. Аннотация. Данная статья рассматривает эффективные методы повышения компетентности учащихся академических лицеев Узбекистана по предмету химия. В статье анализируются такие подходы, как интерактивные методы обучения, значение практических занятий и использование современных технологий. С учетом особенностей образовательной системы Узбекистана эти методы адаптированы к местным условиям. Статья является ценным ресурсом для педагогов и образовательных учреждений, способствуя повышению интереса учащихся к химии и укреплению их научного потенциала. Ключевые слова: химическое образование, академический лицей, компетентность, интерактивные методы, образовательная система Узбекистана. O‘zbekiston Respublikasining ta’lim tizimida akademik litseylar yuqori malakali mutaxassislar tayyorlashda muhim o‘rin tutadi. Kimyo fani talabalarning ilmiy dunyoqarashini shakllantirishda va kelajakdagi kasbiy faoliyatida asosiy fanlardan biridir. Biroq, ko‘plab talabalar kimyo fanini murakkab deb hisoblaydi va undagi mavzularni o‘zlashtirishda qiyinchiliklarga duch keladi. Shu sababli, kimyo fani bo‘yicha talabalarning kompetentligini oshirish dolzarb masaladir. Ushbu maqola ushbu masalani O‘zbekiston ta’lim tizimi doirasida ko‘rib chiqadi va samarali usullarni taklif qiladi. 1 71 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 1. Interaktiv ta’lim metodlari Kimyo fanini o‘qitishda interaktiv metodlardan foydalanish talabalarning qiziqishini oshirishda muhim ahamiyatga ega. Quyida asosiy interaktiv usullar keltiriladi:  Muammoli ta’lim usuli: Bu usul talabalarga real hayotdagi muammolarni kimyo bilimlari yordamida hal qilish imkonini beradi. Masalan, talabalar guruhlarda ishlab, suvni tozalash jarayonlarini kimyoviy nuqtai nazardan tahlil qilishlari mumkin. Bu orqali ular fan bilan amaliy hayot o‘rtasidagi bog‘liqlikni tushunadilar.  Case Study (holatni o‘rganish): Ushbu usul talabalarga kimyoviy moddalar yoki jarayonlar bilan bog‘liq aniq holatlarni ko‘rib chiqish imkonini beradi. O‘zbekiston sharoitida mahalliy kimyo sanoati misollaridan foydalanish, masalan, mineral o‘g‘itlar ishlab chiqarish jarayonlarini tahlil qilish orqali ushbu usul yanada qiziqarli bo‘ladi.  Munozara va guruh ishi: Talabalar o‘rtasida munozaralar tashkil qilish orqali ularning tanqidiy fikrlash va kimyoviy tushunchalarni chuqur tahlil qilish ko‘nikmalari rivojlanadi. 2. Amaliy mashg‘ulotlarning ahamiyati Kimyo fanida amaliy mashg‘ulotlar nazariy bilimlarni mustahkamlashda muhim rol o‘ynaydi. O‘zbekiston akademik litseylarida laboratoriya ishlariga alohida e’tibor qaratish lozim. Quyidagi yondashuvlar samarali hisoblanadi:  Laboratoriya tajribalari: Oddiy kimyoviy reaksiyalarni o‘tkazish, masalan, kislota va ishqor o‘zaro ta’sirini kuzatish orqali talabalar nazariy bilimlarni amalda qo‘llashni o‘rganadilar.  Xavfsizlik qoidalariga rioya qilish: Laboratoriya ishlarida xavfsizlik qoidalariga qat’iy rioya qilish talab etiladi. Bu talabalarda mas’uliyat hissini shakllantiradi.  Arzon materiallardan foydalanish: Resurslar cheklangan bo‘lsa, oddiy materiallar (masalan, soda va sirka) yordamida tajribalar o‘tkazish talabalarda qiziqish uyg‘otadi va ta’lim jarayonini tejamkor qiladi. 3. Zamonaviy texnologiyalardan foydalanish Zamonaviy texnologiyalar kimyo ta’limida katta imkoniyatlar yaratadi. O‘zbekiston akademik litseylarida ushbu texnologiyalardan foydalanish tobora kengaymoqda:  Virtual laboratoriyalar: PhET simulyatsiyalari yoki ChemCollective kabi platformalar talabalarga kimyoviy jarayonlarni vizual tarzda o‘rganish imkonini beradi. Bu, ayniqsa, laboratoriya jihozlari yetishmaydigan muassasalarda foydalidir.  Mobil ilovalar va ta’lim platformalari: “Bilimdon” kabi milliy ta’lim platformalarini kimyo faniga moslashtirish orqali talabalar mustaqil ravishda bilimlarini sinab ko‘rishlari mumkin.  3D modellar va animatsiyalar: Molekulalar tuzilishi va kimyoviy reaksiyalarni 3D formatda ko‘rsatish talabalarning mavzuni chuqur tushunishiga yordam beradi. 4. O‘zbekiston ta’lim tizimiga moslashtirish O‘zbekiston ta’lim tizimida kimyo fanini o‘qitishda mahalliy xususiyatlarni hisobga olish muhimdir. Masalan:  Mahalliy resurslardan foydalanish: O‘zbekistonning kimyo sanoati (masalan, neft- kimyo yoki o‘g‘it ishl