O'SMIR QIZLARDA JINSIY RIVOJLANISHNING KECHIKISHINI KELTIRIB CHIQARUVCHI XAVF OMILLARI

Аннотация

Mavjud adabiyotlarda jinsiy rivojlanishning kechikishi rivojlanishiga ekstragenital patologiya va irsiyatning taʼsiri toʻgʻrisida yagona va alohida havolalar mavjud. Ushbu patologiyani qoʻzgʻatadigan ijtimoiy va tibbiy omillar oʻrganilmagan va shuning uchun kechikib balogʻatga etish xavfi ostida boʻlgan bolalarni klinikadan oldin aniqlash boʻyicha tavsiyalar mavjud emas. Nomaqbul omillar va tarkibning asosiy prognostik xavfga taʼsirini oʻrganish va kechikkan jinsiy rivojlanishning qiyin, oʻz vaqtida oldini olish dolzarb vazifadir. Ushbu patologiyani davolashning zamonaviy usullari koʻpincha samarasiz. Bu, bir tomondan, shifokorga kech tashrif buyurish, ikkinchi tomondan, reproduktiv salomatlikni shakllantirish va ikkinchi tizimning funktsiyalarini normallashtirishga imkon beradigan yetarlicha samarali diagnostika va davolash usullarining mavjudligi bilan bogʻliq: psixo-emotsional, endokrin, immun. Oʻsmir qizlarda jinsiy rivojlanishning kechikishi ushbu kasallikning prognozi, diagnostikasi va davolash boʻyicha tavsiyalarni yanada oʻrganish va ishlab chiqishni talab qiladi. Kalit so`zlar: jins, rivojlanish, qizlar, o`smirlar, immunitet, endokrin Dolzarbligi. Ginekologik kasalliklar tarkibida jinsiy rivojlanishning kechikishi qizlarning 15-18 foizida uchraydi. Maqsadli tibbiy koʻrik oʻtkazilganda bu koʻrsatkich 23% gacha koʻtarilishi mumkin. Soʻnggi oʻn yillikda bolalar ginekologiyasiga qiziqish ortdi, ammo jinsiy rivojlanish buzilishlarini aniqlash, davolash va oldini olishning koʻplab masalalari etarlicha oʻrganilmagan. Soʻnggi 10 yil ichida surunkali somatik kasalliklar va reproduktiv tizim shakllanishida buzilishlar bilan ogʻrigan oʻsmir qizlar soni 76,7 foizgacha oshganini hisobga olsak, bu muammo nafaqat tibbiy, balki ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlmoqda. Hozirgi bosqichda jinsiy rivojlanishning kechikishining xususiyatlari nafaqat reproduktiv tizimda, balki endokrin, immun, asab tizimidagi https://scientific-jl.com/new 22 66 33 Volume–78_Issue-2_June-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS oʻzgarishlardir. Bunday sharoitda qiz tanasining premorbid holatini oʻrganish, asosiy patogenetik mexanizmlarni aniqlash, aniqlangan buzilishlarni oʻz vaqtida tashxislash va davolash ushbu muammoni hal qilishda muhim hissa boʻlmaydi. Mavjud adabiyotlarda jinsiy rivojlanishning kechikishi rivojlanishiga ekstragenital patologiya va irsiyatning taʼsiri toʻgʻrisida yagona va alohida havolalar mavjud. Ushbu patologiyani qoʻzgʻatadigan ijtimoiy va tibbiy omillar oʻrganilmagan va shuning uchun kechikib balogʻatga etish xavfi ostida boʻlgan bolalarni klinikadan oldin aniqlash boʻyicha tavsiyalar mavjud emas. Nomaqbul omillar va tarkibning asosiy prognostik xavfga taʼsirini oʻrganish va kechikkan jinsiy rivojlanishning qiyin, oʻz vaqtida oldini olish dolzarb vazifadir. Ushbu patologiyani davolashning zamonaviy usullari koʻpincha samarasiz. Bu, bir tomondan, shifokorga kech tashrif buyurish, ikkinchi tomondan, reproduktiv salomatlikni shakllantirish va ikkinchi tizimning funktsiyalarini normallashtirishga imkon beradigan yetarlicha samarali diagnostika va davolash usullarining mavjudligi bilan bogʻliq: psixo-emotsional, endokrin, immun. Shunday qilib, oʻsmir qizlarda jinsiy rivojlanishning kechikishi ushbu kasallikning prognozi, diagnostikasi va davolash boʻyicha tavsiyalarni yanada oʻrganish va ishlab chiqishni talab qiladi. Tadqiqot maqsadi. O'smir qizlarda jinsiy rivojlanishning kechikishini keltirib chiqaruvchi xavf omillarini aniqlash. Tekshirilgan tadqiqot materiallari va usullari. Biz Samarqand viloyat ko`p tarmoqli bolalar tibbiyot markaziga 2020-2023 yillar davomida murojaat qilgan 12-18 yoshdagi 30 nafar o'smir qizlarni kasallik tarixi, ambulator kartalarni retrograd taxlil qilish orqali tekshirdik, va ularni mos ravishda quyidagi guruhlarga bo`ldik: 1-guruhni 15 nafar I-darajali jinsiy rivolanish kechikishi tashxisi qo`yilgan qizlar tashkil qildi, 2- guruhni 15 nafar (33,3%) II-III darajali jinsiy rivolanish kechikishi tashxisi qo`yilgan qizlar tashkil qildi va 3-guruh nazorat guruhini 1 va 2 sog'lomlik darajasi guruhidagilar va normal jinsiy rivojlanish bilan bir xil yoshdagi 10 nafar qiz bola tashkil qildi. O'smir qizlarda markaziy kelib chiqadigan JRK ning xavf omillari o'rganildi, 4 kompleks shaklida tizimlashtirildi: genealogik anamnezning xususiyatlari, homiladorlik va tug'ish patologiyalari, neonatal davrning xususiyatlari, boshqa yosh davrlarida bolaning kasallanishi va rivojlanishi. Nasliy anamnezdan quyidagilar ajratib olindi: onaning ginekologik kasalliklari, onada kechroq hayz ko'rish (15 yoshdan keyin), shuningdek, ota va ona tomonidan 1 va 2-darajali qarindoshlarida jinsiy rivojlanishning kechikishi. Akusherlik anamnezini o'rganishda onaning homiladorlik davridagi zararli odatlari (chekish, alkogolizm), homila tushish xavfi mavjudligi, gestozlar, onaning virusli va bakterial kasalliklari, homiladorlik paytida dori-darmonlarni qabul https://scientific-jl.com/new 22 66 44 Volume–78_Issue-2_June-2025 JOURNAL