IJTIMOIY TARMOQ SAHIFALARINING SHAXSIY HAYOTGA ARALASHUVI VA HUQUQIY HIMOYA

Аннотация

В данной статье рассматриваются гражданско-правовые проблемы, связанные с вмешательством страниц в социальных сетях в личную жизнь. Обсуждаются случаи распространения личной информации без согласия владельца, что может нанести ущерб чести и достоинству человека. На основе законодательства Республики Узбекистан — Гражданского кодекса, Уголовного кодекса и Закона «Об информатизации» — приведены правовые механизмы защиты. Автор призывает пользователей социальных сетей действовать с правовой осознанностью и ответственностью. Annotation- This article examines the civil-legal issues related to the interference of social media pages in individuals’ private lives. It discusses cases where personal data is shared without the owner’s consent, potentially harming their honor and dignity. Based on the legislation of the Republic of Uzbekistan — including the Civil Code, Criminal Code, and the Law "On Informatization" — legal protection mechanisms are presented. The author calls on social media users to act with legal awareness and responsibility. Kalit so‘zlar: Ijtimoiy tarmoqlar, shaxsiy hayot, fuqarolik huquqi, huquqiy himoya, axborot tarqatish, sahifa egalari, shaxsiy ma’lumotlar, qonunchilik. Ключевые слова: социальные сети, личная жизнь, гражданское право, правовая защита, распространение информации, владельцы страниц, персональные данные, законодательство Keywords: social networks, private life, civil law, legal protection, information dissemination, page owners, personal data, legislation Bugungi kunda ijtimoiy tarmoqlar har bir insonning kundalik hayotiga chuqur kirib kelgan. Facebook, Instagram, Telegram, TikTok kabi platformalarda millionlab foydalanuvchilar o‘z hayotlarining turli jihatlarini namoyish qilishadi, fikr bildiradilar va axborot almashadilar. Ammo ijtimoiy tarmoqlarning bu darajada keng tarqalishi bilan birga, shaxsiy hayot daxlsizligi va uni huquqiy himoya qilish zarurati ham dolzarb masalaga aylanmoqda. Shaxsiy hayot insonning ajralmas huquqlaridan biri bo‘lib, O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi (24-moddasi) va Fuqarolik kodeksida ham bu huquq himoya ostiga olingan. 25 Biroq so‘nggi yillarda ijtimoiy tarmoq sahifalarida shaxsiy fotosuratlar, videolar yoki shaxsiy ma’lumotlar egasining roziligisiz tarqatilishi hollari ko‘paygan. Bu esa fuqarolik-huquqiy nizolarga sabab bo‘lmoqda. Misol uchun, ayrim sahifalarda boshqa shaxslarga oid maxfiy yozishmalar, oilaviy suratlar yoki obro‘siga putur yetkazuvchi kontentlar ruxsatsiz e’lon qilinmoqda. Bunday holatlarda jabrlanuvchilar O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 1021-moddasiga asosan, sha’ni, qadr-qimmati yoki ishchanlik obro‘siga yetkazilgan zarar uchun sudga murojaat qilishi mumkin. Bundan tashqari, Jinoyat kodeksining 144-1-moddasi asosida shaxsiy hayotga tajovuz qilganlar jinoyat javobgarligiga tortilishi ham mumkin. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi “Axborotlashtirish to‘g‘risida”gi qonunida shaxsiy ma’lumotlarning himoyasi alohida ko‘rib chiqilgan. Ushbu qonunga binoan, har qanday shaxsiy axborot faqat ma’lumot egasining roziligi bilan ommaga e’lon qilinishi mumkin. Ijtimoiy tarmoqlarda esa bu tartib ko‘pincha e’tiborsiz qoldiriladi. Bundan tashqari, ijtimoiy tarmoqlarni yurituvchi blogerlar va sahifa egalari ham fuqarolik-huquqiy javobgarlikni his etishlari zarur. Ular tarqatayotgan axborotning qonuniyligi, haqqoniyligi va etik me’yorlarga mos kelishiga mas’uldirlar. Jamiyatdagi huquqiy madaniyatni oshirish orqali ijtimoiy tarmoq faoliyatini qonuniy me’yorga solish mumkin. Ijtimoiy tarmoq sahifalari shaxsiy hayotga chuqur kirib borayotgan bir davrda, fuqarolarning huquqiy ongini oshirish, qonuniy himoya vositalaridan foydalanish va axborot tarqatishda mas’uliyatli bo‘lish muhim ahamiyat kasb etadi. Har bir sahifa egasi va foydalanuvchi boshqalar huquqlarini hurmat qilgan holda harakat qilsa, ijtimoiy tarmoqlar sog‘lom axborot maydoniga aylanishi mumkin. Shu bois, shaxsiy hayot daxlsizligini ta’minlash va huquqiy himoya mexanizmlarini kuchaytirish zamon talabi hisoblanadi. Zamonaviy dunyoda ijtimoiy tarmoqlar insonlar hayotining ajralmas qismiga aylangan. Foydalanuvchilar o'z shaxsiy hayoti, fikrlari, surat va videolari, joylashuv ma'lumotlari bilan o'rtoqlashadilar. Biroq bu jarayon shaxsiy hayotga ruxsatsiz aralashish, ma'lumotlarning suiste'mol qilinishi, feyk akkauntlar va onlayn ta'qib kabi salbiy holatlarni ham yuzaga keltirmoqda. Shu nuqtai nazardan ijtimoiy tarmoqlarda shaxsiy hayotni himoya qilish va huquqiy tartibga solish masalalari dolzarbdir. Shaxsiy hayotga aralashishning asosiy ko'rinishlari: Roziliksiz foto va video materiallarni tarqatish Shaxsiy yozishmalarni e'lon qilish Shaxsiy ma'lumotlarni (telefon raqami, yashash manzili) ruxsatsiz tarqatish Feyk sahifalar orqali birov nomidan post joylash Onlayn ta'qib (cyberstalking), tahdid va haqorat Huquqiy asoslar (O'zbekiston misolida): O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 27-moddasi: shaxsiy hayot daxlsizligi Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeks 46