ХЕЙЛО- ВА УРАНОПЛАСТИКАНИНГ ТУРЛИ УСУЛЛАРИНИНГ ЮЗ ЎРТА ҚИСМИНИНГ МОРФОГЕНЕЗИГА ТАЪСИРИ

Аннотация

Туғма лаб-танглай кемтиги инсон туғма аномалиялари орасида энг кенг тарқалган патологиялардан бири бўлиб, дунё бўйича ҳар 500-700 чақалоқдан биттасида учрайди. Бу аномалия нафақат эстетик муаммоларни келтириб чиқаради, балки нутқ, овқатланиш, эшитиш ва психосоциал ривожланишга ҳам жиддий таъсир кўрсатади. Замонавий реконструктив жаррохликда ТЛТЯ ни даволашнинг асосий мақсади - нафақат анатомик дефектни тиклаш, балки юз ўрта қисмининг нормал ўсиши ва ривожланишини таъминлашдир. Бироқ, жаррохлик аралашувнинг ўзи ҳам юз скелетининг морфогенезига таъсир кўрсатиши мумкин. Калит сўзлар: туғма лаб-танглай кемтиги хейлопластика, уранопластика, морфогенез, максиллофациал ўсиш, жаррохлик муолажа. Долзарблиги: Юз ўрта қисмининг ривожланиши мураккаб жараён бўлиб, у генетик омиллар, атроф-муҳит таъсири ва жаррохлик травмаси ўртасидаги ўзаро таъсирга боғлиқ. Операция усули, муддати ва техникаси танлови беморнинг келажакдаги юз шаклланишига узоқ муддатли таъсир кўрсатади. Ҳозирги кунда турли хейлопластика усуллари мавжуд: энг кенг тарқалгани Millard усули, Fisher усули ва функционал хейлопластика. Уранопластика учун эса двухэтапли, бирламчи ва Furlow усуллари қўлланилади. Операция муддатларининг танлови ҳам мунозарали масала бўлиб қолмоқда. Баъзи муаллифлар эрта операцияни (3-6 ой) тавсия этсалар, бошқалари кечроқ муддатларни (9-12 ой) афзал кўришади. Бу танловлар юз ўрта қисмининг келажакдаги шаклланишига турлича таъсир кўрсатади. Дунёда ушбу патологияга эга болаларда комплекс реабилитациянинг асосий босқичларидан кейинги асоратларни ўрганишга қаратилган кенг кўламли илмий тадқиқотлар олиб борилмоқда. Юз деформацияларини жарроҳлик йўли билан даволаш операциядан кейинги натижани юқори даражада прогнозлаш, аъло даражадаги, барқарор фиксацияни таъминлаш билан ажралиб туради, бу нафақат жағ фрагментларини мини пластиналар билан фиксациялаш ёрдамида, балки юз эстетикасини яхшилаш орқали ҳам эришилади. Иккиламчи юз-жағ деформациялари бўлган беморларни жарроҳлик йўли билан даволашда ушбу таркибий қисмни қўлламасдан, шифокорлар операциядан кейинги натижаларга қўйиладиган эстетик ва функционал талабларга мос келмайдиган натижаларга, шунингдек, рецидивларнинг юқори имкониятига эга бўладилар. Шу сабабли, юз-жағ соҳаси структуравий деформациялари бўлган беморларни даволашни режалаштиришда ва комплекс ортодонтик-жарроҳлик даволашни амалга оширишда юз юмшоқ тўқималарининг ҳолатини ҳисобга олиш муҳимдир. Цефалометрик тадқиқотлар шуни кўрсатадики, туғма лаб-танглай кемтиги бўлган беморларда максилла гипоплазияси кузатилади, бу эса инцизал каниклардан сағана қисмигача бўлган масофанинг қисқариши ва ю қори жағнинг орқага силжиши билан 24 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si намоён бўлади. Замонавий 3D технологиялар ва цефалометрик тахлил усуллари жаррохлик натижаларини аниқроқ бахолашга имкон беради. Бу эса турли усулларнинг самарадорлигини қиёслаш ва оптимал даволаш стратегияларини ишлаб чиқиш учун муҳимдир. Ушбу тадқиқотнинг мақсади - турли хейло- ва уранопластика усулларининг юз ўрта қисмининг морфогенезига узоқ муддатли таъсирини ўрганиш ва оптимал даволаш алгоритмларини такомиллаштиришдир. Натижалар: Эрта операция (3-6 ой) ва замонавий усуллар (функционал хейлопластика, икки этапли уранопластика) юз ўрта қисмининг нормал ривожланишини яхшироқ таъминлайди. Кечикиб операция қилинган беморларда максилла гипоплазияси 73,4% ҳолларда кузатилди. Хулосалар: Жаррохлик усули ва муддатлари танлови юз ўрта қисмининг морфогенезига сезиларли таъсир кўрсатади ва мажмуавий ёндашувни талаб қилади.