Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
SUYUMA G‘ANIYEVANING “NAVOIY VA TASAVVUF” MAVZUSIDAGI IZLANISHLARI
YOSH OLIMLAR · ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI · Mirsaidova Ozoda (in-academy.uz/index.php/yo)
Молодые ученые · 2026
Аннотация
Ushbu maqolada buyuk mutafakkir va shoir Alisher Navoiy ijodidagi tasavvufiy g‘oyalar, ularning falsafiy asoslari va badiiy ifodasi tahlil qilinadi. Tasavvuf — ruhiy kamolot, Allohga muhabbat va nafsni poklash orqali haqiqatga yetish yo‘li sifatida Navoiy asarlarining asosiy mazmuniy qatlamini tashkil etadi. Maqolada shoirning “Nasoyim ul- muhabbat”, “Lison ut-Tayr” va “Hayrat ul-abror” kabi asarlari orqali tasavvufiy tushunchalar qanday ifoda topgani ilmiy yondashuv asosida ochib beriladi. Kalit so‘zlar: Alisher Navoiy, tasavvuf, sufiylik, ruhiy kamolot, Allohga muhabbat, nafsni poklash, Lison ut-Tayr, Nasoyim ul-muhabbat, Hayrat ul-abror, fano va baqo, ilohiy ishq, ma’naviy tafakkur, Suyuma G‘aniyeva, Sharq falsafasi, sufi timsollari. Annotation: This article analyzes the Sufi ideas in the works of the great thinker and poet Alisher Navoi, focusing on their philosophical foundations and artistic expression. Sufism — as a path to spiritual perfection, love for God, and purification of the soul — forms a core thematic layer in Navoi's writings. The article explores how Sufi concepts are reflected in works such as Nasoyim al-Muhabbat, Lison ut-Tayr, and Hayrat ul-Abrar, using a scholarly approach. Keywords: Alisher Navoi, Sufism, Sufi tradition, spiritual perfection, love for God, purification of the soul, Lison ut-Tayr, Nasayim al-Muhabbat, Hayrat al-Abrar, fanā and baqā, divine love, spiritual thought, Suyuma Ganiyeva, Eastern philosophy, Sufi symbols. Kirish: Alisher Navoiy o‘zining boy adabiy merosi bilan nafaqat o‘zbek, balki butun Sharq adabiyoti tarixida chuqur iz qoldirgan siymodir. Uning ijodi ko‘p qirrali bo‘lib, she’riyat, falsafa, axloq, tasavvuf va islomiy tafakkur bilan uyg‘unlashgan. Ayniqsa, Navoiy asarlarida tasavvufiy g‘oyalar kuchli o‘rin egallaydi. Shoir nafaqat bu yo‘nalishdagi ilmiy tafakkurni anglagan, balki uni badiiy obrazlar orqali keng ommaga yetkazgan. Tasavvuf Navoiyning ijodida shunchaki diniy yo‘nalish emas, balki insonni o‘zini anglash, Allohni topish va ma’naviy kamolot sari yetaklovchi hayotiy yo‘l sifatida namoyon bo‘ladi. O‘zbek adabiyoti tarixida Alisher Navoiy benazir shoir va mutafakkir sifatida ajralib turadi. U nafaqat she’riyatda, balki falsafa, tilshunoslik, tarix va diniy tafakkur sohalarida ham chuqur iz qoldirgan. Navoiyning asarlari chuqur ma’naviy-ruhiy mazmun bilan boy bo‘lib, ularning asosida tasavvufiy dunyoqarash yotadi. Tasavvuf, ya’ni insonning Allohga yetishish, o‘zini anglash, qalbni poklash va ilohiy haqiqatni idrok etishga qaratilgan ichki yo‘l sifatida, Navoiy ijodining g‘oyaviy-falsafiy negizini tashkil etadi. Suyuma G‘aniyeva bu borada o‘zining chuqur tadqiqotlari bilan tasavvuf va Navoiy ijodi o‘rtasidagi bog‘liqlikni ilmiy asosda yoritgan. Asosiy qism: Tasavvuf islom falsafasining ichki, ruhiy yo‘nalishidir. U insonning o‘z nafsini yengib, Allohga yaqinlashishi, ichki poklanish, sabr, tavoze, qanoat va muhabbat orqali ruhiy 12 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo mukammallikka erishishni targ‘ib qiladi. Navoiy ushbu ruhiy-falsafiy maktabni chuqur o‘rganib, o‘zining barcha asarlarida bu g‘oyalarni estetik-badiiy shaklda ifoda etgan. Tasavvufning asoschilari kimlar? Hasan Basriy (7-asr) – ilk tasavvufiy tafakkur asoschilaridan biri. Junayd al-Bag‘dodiy – “hushyorlik” tasavvufini rivojlantirgan. Bayazid Bistomiy – “masti ishq” tushunchasini ilgari surgan. Imom G‘azzoliy – tasavvufni islom aqidasi bilan uyg‘unlashtirgan. "Nasoyim ul-muhabbat" — tasavvufiy portretlar galereyasi Alisher Navoiyning “Nasoyim ul-muhabbat” asari tasavvufiy biografik ensiklopediya sifatida qadrlanadi. Unda Navoiy 400 dan ortiq mashhur mutasavviflarning hayoti va ma’naviy yo‘li haqida ma’lumot beradi. Asarda har bir tasavvuf peshvosi sabr, tavba, ro‘zadorlik, riyozat kabi fazilatlar bilan ta’riflanadi. Navoiy bu orqali o‘quvchini ma’naviy yetuklik sari yetaklaydi. "Lison ut-Tayr" — ruhiy safar ramzi bu asar tasavvufiy timsollar orqali ruhiy kamolot yo‘lini ifodalaydi. Asarda qushlar podshoh — Simurg‘ni izlab sayohatga chiqadi. Har bir qush inson nafsining bir tomonini ifodalaydi: kibir, hasad, hirs va boshqalar. Simurg‘ — Allohning timsoli, uni topish esa o‘z “men”ini yengib, haqiqatga yetishishni anglatadi. Bu ruhiy sayohat tasavvufning markaziy g‘oyasi hisoblanadi. "Hayrat ul-abror" — tasavvufiy hikmatlar majmuasi “Hayrat ul-abror” dostoni ham o‘zining ilk boblarida tasavvufiy g‘oyalarga boy. Unda insonning yaratilishi, aql, qalb, ruh, nafs va shayton o‘rtasidagi kurash, yaxshilik va yomonlik o‘rtasidagi ziddiyatlar falsafiy jihatdan tasvirlanadi. Navoiy bu orqali o‘quvchiga ruhiy komillikka eltuvchi yo‘lni ko‘rsatadi. Xulosa: Navoiy ijodi tasavvufiy tafakkur va ruhiyat bilan chambarchas bog‘langan bo‘lib, bu uning asarlariga chuqur ma’naviy-falsafiy mazmun baxsh etadi. Shoir insonning ichki olamini, uning ruhiy yetilishi va Allohga yetishish yo‘lini go‘zal timsollar va badiiy vositalar orqali ifoda etadi. Suyuma G‘aniyeva bu boradagi ilmiy i
Доказательный фрагмент
«Ushbu maqolada buyuk mutafakkir va shoir Alisher Navoiy ijodidagi tasavvufiy g‘oyalar, ularning falsafiy asoslari va badiiy ifodasi tahlil qilinadi.»
Образец извлечения
Демо-превьюUshbu maqolada buyuk mutafakkir va shoir Alisher Navoiy ijodidagi tasavvufiy g‘oyalar, ularning falsafiy asoslari va badiiy ifodasi tahlil qilinadi. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- Alisher Navoi, Sufism, Sufi tradition, spiritual perfection, love for God, ruhiy kamolot, Alisher Navoiy, nafsni poklash, tasavvuf, ma’naviy tafakkur, Sharq falsafasi, Nasoyim ul-muhabbat, Suyuma G‘aniyeva, sufi timsollari., Hayrat ul-abror, fano va baqo, ilohiy ishq, Lison ut-Tayr, Allohga muhabbat, sufiylik
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025