К содержанию
РецензированоUZ2026

KREMNIY ASOSIDA YARATILGAN QUYOSH ELEMENTLARIGA TASHQI FAKTORLAR TA'SIRINING O`ZIGA XOSLIGI

Xayitboyev Anvarbek Zokirjon o'g'li

Теоретические аспекты становления педагогических наук · 2026

Аннотация

Mazkur maqolada kremniy asosida yaratilgan quyosh fotoelementlarining ishlashiga ta’sir etuvchi tashqi omillar, xususan, iqlimiy va ekologik sharoitlarning texnologik samaradorlikka ta’siri o‘rganiladi. Quyosh panellari samaradorligiga havo harorati, yorug‘lik intensivligi, namlik, chang va mexanik bosim kabi omillar qanday tarzda ta’sir ko‘rsatishi haqida muhim ilmiy asoslangan mulohazalar bayon etiladi. Shuningdek, ushbu omillarning modullar degradatsiyasiga olib keluvchi mexanizmlari va ularning oldini olish bo‘yicha tavsiyalar keltirilgan. Kalit so‘zlar: kremniy fotoelementi, tashqi faktorlar, harorat ta’siri, yorug‘lik burchagi, namlik, chang qoplamasi. Quyosh energiyasidan foydalanish zamonaviy energetika tizimining asosiy yo‘nalishlaridan biriga aylanmoqda. Ayniqsa, kremniy asosida ishlab chiqarilgan quyosh elementlari (monokristall va polikristall modullar) arzonligi, barqarorligi hamda mavjud texnologiyalar bilan uzviy uyg‘unligi sababli dunyo bo‘yicha keng tarqalgan. Ammo bu texnologiyaning real sharoitdagi ishlashi laboratoriya sharoitidagi natijalardan ko‘pincha farq qiladi. Bu tafovutni keltirib chiqaruvchi asosiy omillardan biri – tashqi muhitning bevosita ta’siridir. Aynan shu sababli kremniy modullarining tashqi sharoitlarga qanday javob berishini chuqur o‘rganish, texnologik va iqtisodiy jihatdan dolzarb vazifa sanaladi. Asosiy qism Kremniy asosidagi quyosh elementlarining samaradorligiga ta’sir qiluvchi eng asosiy tashqi omillardan biri – bu atrof-muhit haroratidir. Tajribalar shuni ko‘rsatadiki, haroratning ortishi bilan quyosh elementining ochiq kontakt kuchlanishi pasayadi. Harorat har bir 1°C ga ortganda samaradorlik o‘rtacha 0,45% ga kamayadi. Bu degani, ayniqsa jazirama iqlim sharoitida quyosh panellarining foydali ish koeffitsienti (FIK) sezilarli darajada pasayadi [1]. Shu bois, sovituvchi tizimlar, shamollatish bo‘shliqlari, issiqlikni qayta tarqatish qoplamalari ishlab chiqilmoqda. Yorug‘lik intensivligi va tushish burchagi ham kremniy fotoelementlarining ishlashiga bevosita ta’sir qiladi. Quyosh nurlarining panel sirtiga perpendikulyar tushish holatida maksimal energiya hosil qilinadi. Ammo kun davomida 69 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference Quyoshning harakati va mavsumiy farqlar tufayli nur tushish burchagi o‘zgaradi, bu esa yillik ishlab chiqarishning sezilarli darajada kamayishiga olib keladi. Shu sababli, harakatlanuvchi montaj tizimlari, avtomatik quyosh kuzatuvchi tizimlar (solar trackers) yordamida bu muammoni qisman hal qilish mumkin. Tropik va subtropik hududlarda kremniy modullarining ishlashiga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan omil – bu yuqori namlikdir. Namlik modullar ichiga kirib, encapsulant materiallarning eskirishiga, konnektorlarning oksidlanishiga va pishirib yopishtirilgan qatlamlarning ajralishiga olib keladi. Bu holatlarda “delaminatsiya” nomi bilan tanilgan texnologik nuqsonlar paydo bo‘ladi. Bunday muammolarni bartaraf qilish uchun EVA (ethylene-vinyl acetate) materiallarining yaxshilangan versiyalari, polimer asosli izolyatorlar va ikki tomonlama yopishtiruvchi texnologiyalar qo‘llanilmoqda [2]. Chang va atmosferadagi mayda zarrachalarning modullar yuzasida to‘planishi ham katta yo‘qotishlarga olib keladi. Ayniqsa, qurg‘oqchil hududlarda chang qoplamasi modullar ustida 20–30% gacha energiya ishlab chiqarishni kamaytiradi. Chang qoplamasi yorug‘likning to‘g‘ridan-to‘g‘ri kremniy qatlamiga yetib borishiga to‘sqinlik qilib, sochilish va yutilishni oshiradi. Shuningdek, chang notekis to‘planganda, “issiq nuqta” (hot spot) effekti yuzaga keladi, bu esa elementning ichki qismlarida doimiy issiqlik to‘planishiga olib kelib, strukturaviy nuqsonlar tug‘diradi. Mexanik bosim va zarbalar ham kremniy asosida yaratilgan quyosh panellarining ishlash muddatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Masalan, kuchli shamollar, do‘l yog‘ishi yoki noto‘g‘ri o‘rnatish natijasida yoriqlar hosil bo‘lishi, shisha qatlamlarning sinishi yoki kontaktlarning uzilishi mumkin. Bunday holatlarning oldini olish uchun mustahkam temperlangan shisha, alyuminiy ramkalar va elastik montaj strukturasi qo‘llaniladi [3]. Shuningdek, shaharlardagi atmosfera ifloslanishlari – masalan, oltingugurt birikmalari, azot oksidlari va kislotali yomg‘irlar modullar yuzasida kimyoviy eroziya va sirtning “silliqligini yo‘qotishi”ga olib keladi. Bu holatlarda yorug‘lik modullar sirtidan to‘liq o‘tmaydi, ya’ni transmittans kamayadi. Shu sababli, bugungi kunda panel sirtiga maxsus fotostabil, anti-soiling (chang qaytargich) qoplamalar surtilmoqda. Bugungi kunda dunyo bo‘yicha kremniy asosida ishlab chiqarilgan fotoelementlarning ulushi 90 foizdan ortiqni tashkil qilmoqda. Bu esa ushbu texnologiyaning nafaqat keng tarqalganligini, balki uning tashqi ta’sirlarga chidamliligini chuqurroq o‘rganishni dolzarb qiladi. Tashqi omillarning fotoelementlarga ko‘rsatadigan ta’siri nafaqat samaradorlik darajasiga, balki 70 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGI

Доказательный фрагмент

«Mazkur maqolada kremniy asosida yaratilgan quyosh fotoelementlarining ishlashiga ta’sir etuvchi tashqi omillar, xususan, iqlimiy va ekologik sharoitlarning texnologik samaradorlikka ta’siri o‘rganiladi.»

Образец извлечения

Демо-превью

Mazkur maqolada kremniy asosida yaratilgan quyosh fotoelementlarining ishlashiga ta’sir etuvchi tashqi omillar, xususan, iqlimiy va ekologik sharoitlarning texnologik samaradorlikka ta’siri o‘rganiladi. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Просмотров
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
kremniy fotoelementi, yorug‘lik burchagi, tashqi faktorlar, namlik, chang qoplamasi., harorat ta’siri
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники