OʻZBEK XALQ CHOLGʻULARI ORKESTRINING SHAKINLANISH TARIXI ILK ANSAMBLLARDAN ZAMONAVIY ORKESTRGACHA

Аннотация

В статье анализируется становление, развитие современных оркестров народных инструментов и их место в национальном музыкальном искусстве. Акцентируется внимание на значении оркестров в гармонизации традиционных и современных инструментов, сохранении и пропаганде национальной культуры. Также была рассмотрена роль оркестров в воспитании молодежи, их деятельность на национальной и международной арене. В статье подчеркивается, что современные оркестры народных инструментов являются важным инструментом в развитии и передаче национального музыкального искусства будущим поколениям. Ключевые слова: Национальное музыкальное искусство, традиционные инструменты, национальная культура, исполнение музыки, Национальное музыкальное воспитание, национальная и международная арена, музыкальные ансамбли, развитие музыки. Annotation: the article analyzes the formation, development of orchestras of modern folk instruments and their place in national musical art. Emphasis is placed on the importance of orchestras in harmonizing traditional and modern instruments, preserving and promoting national culture. The role of orchestras in youth education, activities in the national and international arena have also been considered. The article argues that modern folk instrument orchestras are an important tool in the development and transmission of national musical art to future generations. https://scientific-jl.com 3 63-son_3-to’plam_Iyun-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali Keywords: national musical arts, traditional instruments, national culture, musical performance, National musical education, national and international arena, musical ensembles, music development. O‘zbek xalq cholg‘ulari orkestri — milliy musiqa madaniyatining eng muhim bo‘laklaridan biri bo‘lib, uning shakllanishi uzoq tarixga ega. Boshlang‘ich davrda, XVIII-XIX asrlarda, O‘zbekistonda kichik guruhlar - ansambllar shakllanib, ular asosan mahalliy bayramlar, marosimlar va oilaviy tadbirlarda chiqish qilgan. Ushbu ansambllar odatda qadimiy cholg‘u asboblari - dutor, tanbur, doira, surnay, naqara va boshqa cholg‘ulardan iborat bo‘lgan. Bu guruhlarning asosiy vazifasi xalq qo‘shiqlari va kuylarini ijro etish, milliy an’analarni saqlash va avlodlarga yetkazish edi. Xalq cholg‘u orkestrlari milliy musiqa madaniyatining muhim qismlaridan biri bo‘lib, ularning shakllanishi o‘rta asrlardan boshlangan milliy musiqa an'analarining rivojlanishi bilan bog‘liqdir. Ilk xalq cholg‘u orkestrlari bir nechta an'anaviy cholg‘u asboblari va ijrochilarining birlashuvidan tashkil topgan bo‘lib, ular xalq musiqa san'atini jamoatchilikka yetkazish, turli marosimlar va bayramlarda ijro etish maqsadida tashkil etilgan. Bu orkestrlar xalqning turmush tarzi, madaniy ehtiyojlari va ijtimoiy hayotiga javob berib, turli mintaqalarda shakllanib, o‘ziga xos ijro uslublari va tarkiblari bilan ajralib turgan. Ularning tarkibi asosan daraxtdan tayyorlangan an'anaviy cholg‘u asboblaridan, zarb asboblaridan va qo‘shiqchilardan iborat bo‘lgan. Xalq cholg‘u orkestrlarining birinchi shakllari ko‘pincha mahalliy xalq musiqa maktablari, ustoz-shogird an'analari asosida vujudga kelgan va ularning ijro uslublari, asboblarining yangilanishi bilan rivojlanib borgan. Shuningdek, ularda musiqa ijodkorlari va mashhur sozandalar ishtirok etib, milliy musiqa san'atini boyitganlar. XX-asr boshlarida milliy madaniyatni rivojlantirish, xalq musiqa san'atini saqlash va zamonaviylashtirish maqsadida ilk xalq cholg‘u orkestrlari rasmiy ravishda tashkil etilgan. Bu davrda orkestrlar tarkibi kengayib, yangi cholg‘u asboblari joriy etilgan, shuningdek ular davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlangan. Natijada, ilk xalq cholg‘u orkestrlari milliy musiqa madaniyatining fundamental asosiga aylanib, xalq musiqa san'atining rivojida muhim rol o‘ynagan. Zamonaviy xalq cholg‘ulari milliy musiqa san'atining uzviy qismidir va milliy madaniyatni saqlash hamda rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu cholg‘ular an'anaviy musiqa asboblarining boy tarixi va urf-odatlari asosida shakllanib, zamonaviy ijro uslublari va texnikalarini o‘zlashtirish bilan yangi bosqichga ko‘tarilmoqda. Zamonaviy cholg‘ulari ijrochilarining mahorat va bilimlari milliy musiqa madaniyatini nafaqat saqlashga, balki uni dunyo sahnasida tanitishga ham xizmat qiladi. Ularning ijrosi orqali yosh avlodlar milliy qadriyatlarga qiziqish bilan https://scientific-jl.com 4 63-son_3-to’plam_Iyun-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali qarashadi, milliy identifikatsiya shakllanadi va xalq san'atiga bo‘lgan muhabbat kuchayadi. Shu bilan birga, zamonaviy cholg‘ulari yangicha texnologiyalar va innovatsiyalarni qo‘llashga moyil bo‘lib, milliy musiqa san'atini global raqobatga tayyorlaydi. Xalq musiqa asboblari orkestrlari va ansambllari milliy va xalqaro maydonlarda keng tanilib, milliy madaniyatni jahon miqyosida yoritishda faol ishtirok etmoqda. Zamonaviy O‘zbek xalq cholg‘ulari orkestri esa nafaqat an’a