NIKOHDAGI MUVOFIQLIK: ISLOMIY VA ZAMONAVIY QARASHLAR

Аннотация

В данной статье рассматривается значение брака в исламе как одной из важнейших форм поклонения и социальной институции. Особое внимание уделяется концепции "кафаа" (социального и религиозного равенства) между супругами. Раскрываются аспекты равенства в религии, морали, финансах и происхождении на основе источников фикха и мнений ханафитских ученых. Также анализируются современные подходы к понятию кафаа в свете образования, духовной совместимости и семейных ценностей. Ключевые слова: Брак, ислам, кафаа, равенство, фикх, благочестие, родословная, семья, мораль, стабильность. Annotation: This article explores the importance of marriage in Islam, portraying it as both a sacred act of worship and a foundational social institution. The concept of kafa’ah (compatibility or equivalence) in marriage is analyzed in depth, focusing on religious, moral, financial, and social aspects. Drawing from Islamic jurisprudence and the Hanafi school, the article highlights traditional views while also considering modern interpretations, including educational level, spiritual harmony, and family values. Kafa’ah is presented as a key factor in ensuring marital harmony and long-term stability. Keywords: Marriage, Islam, kafa’ah, compatibility, fiqh, piety, lineage, family, ethics, stability. صخلملا: لجرلا نيب ةيصخش ةقلاع درجم سيل هنأ نّيبتو ،ملاسلإا يف جاوزلا ةيمهأ ةلاقملا هذه لوانتت قفاوتلا ثيح نم ،جاوزلا يف ةءافكلا موهفم ىلع زيكرتلا متي .ةيساسأ ةيعامتجا ةسسؤمو ةدابع وه لب ،ةأرملاو طيلست متي امك .يفنحلا بهذملا ءاملع ءارآو يملاسلإا هقفلا ىلإ اًدانتسا ،يعامتجلااو ،يلاملاو ،يقلاخلأاو ،ينيدلا https://scientific-jl.com 2 7 9 63-son_2-to’plam_Iyun-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali ،يحورلا قفاوتلاو ،ميلعتلا ىوتسم لثم ،ةرصاعملا تاريغتملا قفو ةءافكلا ريياعم ةعجارم ةرورض ىلع ءوضلا هماودو جاوزلا رارقتسا يف يروحم رصنعك ةءافكلا ضرعُتو .ةيرسلأا ميقلاو ةيحاتفملا تاملكلا: رارقتسلاا ،قلاخلأا ،ةرسلأا ،بسنلا ،ىوقتلا ،هقفلا ،قفاوتلا ،ةءافكلا ،ملاسلإا ،جاوزلا Nikoh — Islomda eng muqaddas rishtalardan biridir. U faqatgina ikki insonning o‘zaro shaxsiy ittifoqi bo‘lib qolmay, balki jamiyatning axloqiy va ijtimoiy tuzilmasiga bevosita ta’sir ko‘rsatuvchi muhim institutdir. Islomda, nikohga alohida e’tibor qaratilgan. Nikoh ibodat maqomida ko‘riladi. Bu borada mashhur hanafiy olimi Ibn Obidin rahmatullohi alayh quyidagi fikrni bildirgan: "Odam alayhissalomdan to qiyomatgacha ibodat qilib belgilangan hamda jannatda ham davom etadigan amal ikkita bo‘lib, birinchisi — iymon, ikkinchisi — nikohdir." Bu fikr nikohning ilohiy qadriyat ekanini anglatadi. Nikoh orqali oila barpo etiladi. Oila esa jamiyatning eng kichik, ammo eng muhim birligi sanaladi. Alloh taolo Qur’oni karimda marhamat qiladi: "Va sizlarga sokinlik topishingiz uchun o‘zingizdan juftlar yaratganligi va orangizda sevgi va marhamatni solib qo‘ygan (ham) Uning oyat-belgilaridandir. Albatta, bunda tafakkur qiladigan qavmlar uchun oyat-belgilar bordir." (Rum surasi, 21-oyat). Bu oyat nikohning faqat jismoniy emas, balki ruhiy, hissiy va ma’naviy jihatdan uyg‘unlikni ta’minlovchi ilohiy muassasa ekanini ko‘rsatadi. Nikohni barqaror, sog‘lom va mas’uliyatli tarzda qurish uchun Islomda muayyan mezonlar — xususan kafoat (tenglik) talabi ilgari suriladi. Kafoat lug‘aviy jihatdan “tenglik”, “moslik”, “muvofiqlik” degan ma’nolarni anglatadi. Fiqhiy istilohda nikohda erkak bilan ayol o‘rtasida muayyan jihatlar bo‘yicha muvofiqlik bo‘lishi lozimligini bildiradi. Bu muvofiqlik faqat shaxsiy istak emas, balki ijtimoiy barqarorlik va axloqiy muvozanatni saqlash maqsadida belgilangan mezondir. Hanafiy mazhabi ulamolari kafoatni nikohning maqbul va uzoq muddatli bo‘lishi uchun zarur omil deb hisoblashgan. Kafoat mezonlari vaqt o‘tishi bilan ba’zi tafsilotlarda farq qilgan bo‘lsa-da, uning asosiy mohiyati o‘zgarmagan: Er va xotin o‘rtasida din, axloq, moliyaviy ahvol, ijtimoiy maqom va boshqa muhim jihatlar e'tiborga olinishi kerak. Eng muhim mezon — bu diniy muvofiqlikdir. Ulamolar diniy yetuklikni nikoh uchun birinchi darajali ahamiyatga ega deb bilishgan. Rasululloh sallallohu alayhi vasallam marhamat qiladilar: “Agar sizlarga dini va xulqi sizni rozi qiladigan biri (qizingizga sovchi bo’lib kelsa) qizingizni unga turmushga bering. Agar buni qilmasangiz, yer yuzida fitna va katta buzuqlik paydo bo‘ladi” deganlar. Bu hadisdan ko‘rinadiki, erkakning taqvodorligi, dinni tushunishi, ibodat va axloqiy pokligi eng muhim ustuvorlik hisoblanadi. Dindor ayolni fosiq erkakka berish, nafaqat oilaning, balki jamiyatning barqarorligiga ham xavf tug‘diradi. To‘rt fiqh mazhabiga https://scientific-jl.com 2 8 0 63-son_2-to’plam_Iyun-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali ko‘ra, musulmon ayol faqat musulmon erga, musulmon erkak esa yahudiya yoki nasroniy ayolga uylanishi maqbul. “Musulmonlarning barchasi bir-birlariga tengdirlar”, deya ta’kidlanadi; Quraysh qabilasidan bo‘lgan Fotima bint Qays aslida qullikdan ozod qilingan Usoma ibn Zaydga turmushg