MUSTAQILLIK YILLARIDA URF-ODATLAR VA MILLIY QADRIYATLARNING TIKLANISHI: TARIXIY TAHLILI

Аннотация

В данной статье проанализированы процессы восстановления национальных обычаев и ценностей в первые годы после обретения независимости Республики Узбекистан. Древние традиции, религиозные праздники, национальная одежда, обряды и обычаи, забытые или запрещённые в советский период, начали возрождаться с обретением независимости. В статье раскрыта роль государственной политики в восстановлении духовных ценностей, рассмотрены ежегодные исторические Выпуск журнала №-27 Часть–4_Июнь –2025 376 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT события, правовые документы, изменения в общественной жизни и их социально-философское значение. Ключевые слова: Независимость, национальные ценности, обычаи, историческая память, религиозная свобода, культурное наследие, национальная идентичность, государственная политика The Restoration of Traditions and National Values During the Years of Independence: A Historical Analysis Annotation: This article analyzes the processes of restoring national customs and values in the early years following the independence of the Republic of Uzbekistan. Ancient traditions, religious holidays, national clothing, ceremonies, and customs that had been forgotten or banned during the Soviet era began to revive after independence. The article highlights the role of state policy in the revival of spiritual values, annual historical events, legal documents, changes in public life, and their socio-philosophical significance. Keywords: Independence, national values, traditions, historical memory, religious freedom, cultural heritage, national identity, state policy. O‘zbekiston Respublikasining 1991-yil 1-sentyabrda mustaqillikni qo‘lga kiritishi bilan, milliy va tarixiy sivilizatsiyani qayta tiklash jarayoni yangi bosqchga ko‘tarildi. Bu jarayonning o‘ziga xos xususiyati, avvalo, xalqimizning ko‘p ming yillik urf-odatlari, ma’daniyati,diniy-marosim va ma’naviy qadiryatlar amaliyotining qayta tiklanishi orqali ijtimoiy hayotdagi mavqieni mustahkamlash orqali namoyon bo‘ldi. O‘tgan asrning 20-yillaridan boshlangan idelogik siyosat natejasida, o‘zbek xalqining boy tarixiy merosi, urf-odat va qadryatlar “reksiyon”, yani orqaga tortuvchi unsurlar, “eski jamiyatning qoldig‘I” sifatida qlqin qilinar, diniy qarashlarimiz va marosimlar esa “diniy ekstremizm” yoki fanatizim sifatida siyosiy mafkuraviy taqib ostiga olingan edi. (1,17) Bu holat jamiyatning ijtimoiy qarashlarida milliy o‘lini anglash, tarixiy jarayonlar va uzoq yillik madaniy qadryatlarning evalutsiyasini tan olishga to‘sqinlik qilgan edi. Shu tariqa, sovet mafkurasi milliy o‘zlik, tarixiy meros Выпуск журнала №-27 Часть–4_Июнь –2025 377 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT va ananaviy dunyoqarshni sinfiy kursh doirasida qayta talqin qilib, sotsialistik mafkurasi asnosida inkor etishga harakat qildi. Natijada, xalqning o‘z tarixiga, urf- odatlariga va din asosida qadryatlarga bo‘lgan munosabati shakllanishi suniy ravishda to‘xtatilgan, bu esa jamiyatda uzilishlar, tarixiy xotira va ijtimoiy tushkunlik inqiroziga olib kelgan. Sovet tuzumi davrida diniy urf-odatlar va mahalliy urf odatlar mafkuraviy bosim asosida zamonaviylik niqobi ostida o‘zining mohiyatini yuqotib borayotgan edi. Misol tariqasida aytishimiz mumkinki 1927-yildan boshlab Qurbon hayiti rasmiy ravishda taqiqlanib, diniy taqvim asosidagi bayramlar kalendar orqali belgilanmas edi. Bu holat sovet mustabit tuzimi davrining o‘z mafkursi nuqtayi nazaridan kelib chiqib har bir xalqning milliy qadryatlarini zamonaviylashtirish jarayoni sifatida taqiqlar qo‘ygan edi. Mustaqillikning dastlabi kunlaridan boshlab, tarixiy adolatni tiklash, xalqimizga madaniy-milliy o‘zligini qayta anglash, diniy-ma’naviy qadriyatlarni ijtimoiy taraqqiyot omili sifatida qayta baholash jarayoni boshlangan bo‘lib, bu o‘z navbatida davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Milliy qadriyatlarning siyosiy, ijtimoiy va ma’naviy jihatdan qayta tiklash – tarixiy va madaniy merosni ilmiy asosda o‘rganish, milliy o‘zlikni rivojlantirish, shuningdek, jamiyatda ijtimoiy birdamlik va ma’naviy uyg‘unlikni ta’minlash uchun zaruriy omil sifatida namoyon bo‘ldi.(2,416) Shu sababli, mustaqillikdan keyingi tarixiy davrni ijtimoiy-falsafiy tahlil qilishda “milliy tiklanish” atamasi faqat tarixiy yodgorliklarni qayta ta’mirlash yoki madaniy festivallarni tiklash bilan cheklanmaydi. Aksincha, bu jarayon – ijtimoiy ongda tarixiy xotiraning rekonstruksiyasi, jamiyatda o‘zligini anglash mexanizmlarining qayta shakllanishi, urf-odat va an’analarning zamonaviy ijtimoiy strukturalar bilan integratsiyalashuvi jarayonidir. Bu esa, o‘z navbatida, O‘zbekiston tarixida ijtimoiy-madaniy transformatsiya jarayonining yangi bosqichini boshlab bergan muhim ijtimoiy voqelik sifatida tarixda muhrlanadi. 1991 – yildan keying davrda milliy tiklanish siyosati yangi bosqichga qadam qo‘ydi. Prezident Islom Karimov boshchiligida milliy qadryatlarni tiklash va ularni Выпуск журнала №-27 Часть–4_Июнь –2025 378 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT jamiyat hayotiga