MATN ORQALI INGLIZ TILINI O‘RGATISH METODIKASI

Аннотация

This article discusses the methodology of text-based vocabulary development in English language learning. It studies the impact of text-based vocabulary development on students' faster acquisition of new words, their ability to use them correctly in context, and the development of general speaking competence. Keywords: Text, word, English, method, student, language, modern. Hozirgi fan-texnika rivojlangan, ya’ni zamonaviy texnologiyalar asosida o‘quvchilarni o‘qitish, tushuncha berish bugungi kunning dolzarb masalalaridan biridir.O‘quvchilarning qiziqishlarini hisobga olgan holda turli xil matnlar asosida oson tarzda ingliz tilini ham o‘rgatish mumkin. Tahlillarda matn asosida yondashuvning grammatikani o‘zlashtirishdagi samaradorligi va matnlar asosida so‘zlarni o‘rganish bosqichlari, mashg‘ulot namunasi, hamda o‘quvchilarning qiziqishlarini oshirishga qaratilgan uslublar bilan tashkil qilinishi kerak. Biz bilamizki, ingliz tili o‘qitishning zamonaviy usullari orqali o ‘qitish natijasida chuqur bilimga ega bo‘ladilar. Yana shuni aytish kerakki, ingliz tilini tez va oson tarzda o ‘rgatish xorijiy tajribalarni umumlashtirishga xizmat qiluvchi o‘quv qo‘llanmalarning yaratilishi bu katta natijaga olib keladi. Ilmiy manbalarni o‘rganib chiqib boshlang‘ich ta’limda xorijiy tillarni o‘qitishning didaktik tamoyillarini quyidagicha umumlashtirish mumkin: 1. O‘quvchilarning ingliz tilio‘rganish usullari, strategiyalari va qobiliyatini inobatga olish. 2. Tinglab tushunish mashqlariga ustuvor ahamiyat qaratish. 3. Darslarda ma’noli kontekstlar va mavzuga oid nutq vaziyatlarini yaratish. 4. Mashg‘ulotlarda texnik vositalardan keng foydalanilish. 5. O‘quvchilarning yoshiga mos autentik materiallaridan foydalanish. 6. Nutq namunalari asosida ingliz tilio‘rgatish. https://scientific-jl.com 1 0 4 46-son_2-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi 7. Mavzularni obrazlashtirish (gapiruvchi qo‘g‘irchoqlar yordamida). [Jalolov J.J. Ingliz til o‘qitish metodikasi: Chet tillar oliy o‘quv yurtlari (fakultetlari) talabalari uchun darslik. – T.: O‘qituvchi, 2012. – 432 b.] Ingiliz tilini matn orqali o‘rgatish uchun kichik matnlarni o‘quvchilarga berish va uning ichidan qiyin so ‘zlarni ajratib olish, ularni ingliz tiliga tarjima qilish kabi vazifalarni bajarish katta natija beradi. Birinchi navbatda ingliz tilini o‘qitish metodikasi – bu o ‘quvchilarga tilni real va kontekstli vaziyatlarga o ‘rgatish usuli bo ‘lib, ularni matn asosida lug ‘at, Grammatik qurilmalar, talaffuz va madaniy kontekstni chuqurroq o ‘rganishga yo ‘naltiradi. Matn bilan ishlash jarayonida, asosan, quyidagilarga e’tibor berish kerak: 1.Matn tanlash. 2.Matn asosida topshiriqlar. 3. Lug ‘at tuzish. 4. Yozuv ko‘nikmalarini rivojlantirish. Matn tanlash o‘quvchilarning yoshi, til darajasi va qiziqishlariga mos bo‘lishi kerak. Boshlang ‘ich ma’lumotlarni berish uchun kichik matnlar bilan ishlashdan boshlanadi. Masalan: Bahor Bahorda daraxtlar gʻuncha tugishga, havo asta-sekin isishni boshlaydi. Bu faslda qish faslida yogʻib oʻtgan qorlarning erishi va juda koʻp miqdorda yomgʻir, doʻl kabi yogʻinlarning yogʻishi suv omborlarini, koʻl va koʻlmaklarning toʻlishiga sabab boʻladi. Chaqmoq va Momoqaldiroq kabi tabiat hodisalari ham eng koʻp bahor faslida roʻy beradi. Bu matnni o‘quvchilar ingliz tiliga tarjima qilishlari kerak va shu asosida topshiriqlar beriladi. Matn orqali topshiriqlar quyidagicha bo‘ladi: 1.Matn ichidan qiyin so‘zlar lug‘atini tuzish. Chaqmoq Momoqaldiroq Do‘l Yomg‘ir 2.Matnni qayta hikoya qilish va matnda bo‘sh o‘rinlarni to‘ldirib sinonimlarini qo‘yish. 3. O‘quvchilarning imloviy savodxonligini oshirish uchun yozuv ko‘nikmasini shakllantirish. Bunda o‘quvchilar berilgan matnni qayta o‘zlari erkin tarzda alohida tuzishlari kerak. Yoki bo‘lmasa, berilgan matnni davom qilishlari kabi topshiriqlar berilishi yaxshi natijalarni beradi. Matn orqali ingliz tilini o‘rgatish usuli zamonaviy ta’limning talablariga javob beradi va til ko‘nikmalarining integratsiyalashgan holda rivojlanishiga xizmat qiladi. https://scientific-jl.com 1 0 5 46-son_2-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi Bu metodik yondashuv nafaqat til bilimlarini, balki madaniy kompetensiyani ham shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Zamonaviy til o‘rgatish metodikasida matn asosida o‘qitish til egallashning samarali usullaridan biri sifatida tan olinmoqda. Matnlar til o‘rganishni real kontekstga olib kiradi, o‘quvchilarni haqiqiy nutq holatlariga yaqinlashtiradi va ularni faol fikrlashga undaydi. Tavsiya etiladigan adabiyotlar : 1. Jalolov J.J. Chet til o‘qitish metodikasi: Chet tillar oliy o‘quv yurtlari (fakultetlari) talabalari uchun darslik. – T.: O‘qituvchi, 2012. 2. Birdsong D., Bialystok E., Hakuta K. Second Language Acquisition and the Critical Period Hypothesis. – L.: Lawrence Erlbaum associates publishers, 1999. Methodology of Teaching English Through Texts Tashkent State University of Humanities, Student of the Philolog