MENOPAUZA BILAN BOG'LIQ ISSIQ TO‘LQINLARNI DAVOLASHDA YANGI GORMONAL BO‘LMAGAN PREPARATLAR: VEOZAH (FEZOLINETANT) VA ELINZANETANT

Аннотация

One of the most common symptoms that occurs in women during menopause is hot flashes (vasomotor symptoms). Unlike traditional treatment methods, non-hormonal drugs are gaining attention due to their safety profile and effectiveness. New medications - Veozah (fezolinetant) and Elinzanetant - are recognized as a new class of modulators that regulate the activity of selective KNDy neurons. They are antagonists of neurokinine 3 receptors, inhibiting the activity of DNDy neurons, which play an important role in the body's thermoregulation in the central nervous system. These drugs are considered as an alternative to traditional hormonal therapy, significantly reducing the heat waves associated with menopause. At the same time, their non-hormonal nature increases safety and creates new opportunities for many women. Keywords: Menopause, hot waves, vasomotor symptoms, non-hormonal therapy, veozah, phezolinetant, elinzanetant, neurokinin 3 receptor antagonists, KNDy neurons, central nervous system, selective modulators Menopauza davrida ayollarda estrogen darajasining pasayishi natijasida yuzaga keladigan issiq to‘lqinlar va kechasi terlash kabi simptomlar hayot sifatiga sezilarli https://scientific-jl.com 1 6 0 46-son_2-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi ta’sir ko‘rsatadi. An’anaviy davolash usullari ko‘pincha gormonal terapiyaga asoslangan bo‘lsa-da, so‘nggi yillarda gormonal bo‘lmagan yangi dorilar ishlab chiqilmoqda. Ushbu maqolada, AQShda 2023-yil may oyida FDA tomonidan tasdiqlangan Veozah (fezolinetant) va klinik sinovlar bosqichida bo‘lgan Bayer kompaniyasining elinzanetant preparatlari ko‘rib chiqiladi. Veozah (fezolinetant) — menopauza davrida yuzaga keladigan issiq to‘lqinlar (hot flashes) va kechasi terlashni davolash uchun AQSh Ovqatlanish va Dorilar Boshqarmasi (FDA) tomonidan tasdiqlangan birinchi gormonal bo‘lmagan preparat hisoblanadi. Uning faol moddasining asosiy mexanizmi — markaziy nerv tizimidagi neyrokinin 3 (NK3) retseptorlarini selektiv ravishda bloklashdir. NK3 retseptorlari hipotalamusning issiqlik regulyatsiyasi markazida joylashgan bo‘lib, menopauza davrida estrogen darajasining pasayishi natijasida faollashadi va issiq to‘lqinlarning yuzaga kelishida asosiy rol o‘ynaydi. Fezolinetantning NK3 retseptorlarga ta’siri natijasida gipotalamusda issiqlik tarqalishining nazorati tiklanib, issiq to‘lqinlarning intensivligi va chastotasi sezilarli darajada kamayadi. Bu dori o‘rniga gormonal terapiya muqobil hisoblanadi, chunki u estrogen qo‘shimchasini talab qilmaydi va shu bilan bog‘liq xavflarni kamaytiradi. Jigar funksiyasiga ta’sir va xavfsizlik profili. 2024-yil dekabr oyida FDA Veozah bilan bog‘liq jigar toksikligi haqida ogohlantirish berdi. Klinik amaliyot va postmarket monitoring jarayonida kam uchraydigan, lekin jiddiy jigar zarariga olib kelishi mumkin bo‘lgan holatlar qayd etildi. Jigar faoliyatining buzilishi simptomlari orasida charchoq, anoreksiya, ko‘ngil aynishi, teri va sklera (ko‘z oqi) ning sariqlanishi (jaundice) mavjud. Shu bois, Veozahni qabul qilayotgan bemorlar muntazam ravishda jigar fermentlari (ALT, AST, bilirubin va boshqalar) ko‘rsatkichlarini tekshirib borishlari shart. Preparatni qabul qilish davomida jigar funktsiyasining yomonlashishi aniqlansa, davolashni to‘xtatish va shifokor bilan maslahatlashish zarur. Elinzanetant: Bayer kompaniyasining yangi NK3/NK1 retseptor antagonisti Bayer kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan elinzanetant preparati menopauza bilan bog‘liq issiq to‘lqinlarni davolashda samaradorligini 3-bosqichli klinik sinovlarda isbotladi. Bu dori ham NK3 retseptorlarga ta’sir qiluvchi antagonistik modda bo‘lib, uning mexanizmi Veozahga o‘xshash. Shuningdek, elinzanetant NK1 retseptorlariga ham ta’sir ko‘rsatadi, bu esa dori samaradorligini oshirishi mumkin. Klinik sinovlar natijasida elinzanetant uzoq muddatli xavfsizlik va samaradorlik ko‘rsatdi, ammo hozircha uning keng qamrovli xavfsizlik profili va potentsial yon ta’sirlari haqida ma’lumotlar cheklangan. Bayer kompaniyasi hozirda ushbu preparatni rasmiy tasdiqlash jarayonida va qo‘shimcha klinik ma’lumotlarni to‘plashda davom etmoqda. https://scientific-jl.com 1 6 1 46-son_2-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi Yon ta’sirlar va xavfsizlik masalalari. Veozah (fezolinetant): Asosiy xavf jigar toksikligi bilan bog‘liq bo‘lib, jigar fermentlarining ko‘tarilishi va jigar yallig‘lanishi (hepatit) holatlari kuzatilgan. Buning sababli, preparatni qabul qilishdan oldin va davomida jigar funktsiyasi doimiy nazorat qilinishi shart. Bundan tashqari, boshqa keng tarqalgan yon ta’sirlarga bosh og‘rig‘i, bosh aylanishi va oshqozon-ichak trakti buzilishlari kiradi. Elinzanetant: Klinik sinovlarda preparat yaxshi qabul qilingan, ammo uzoq muddatli foydalanish bo‘yicha ma’lumotlar hali cheklangan. Yon ta’sirlar va xavfsizlik masalalari bo‘yicha yangilangan ma’lumotlar klinik sinovlarning davom etishi bilan yuzaga chiqadi. Shuning uchun hoz