К содержанию
РецензированоUZ2026

ЧЕТ ТИЛИДАН ЎЗЛАШТИРИЛГАН СЎЗЛАРНИНГ ОММАВИЙ АХБОРОТ ВОСИТАЛАРИДА ҚЎЛЛАНИЛИШИ: ЛЕКСИК ТАҲЛИЛ ВА ИЖТИМОИЙ ТАЪСИР

ИЖТИМОИЙ ТАЪСИР · Мейлиева Мохидил Одил кизи (ва тилларни уқитиш кафедраси уқитувчиси)

Образовательные инновации и интеграция · 2026

Аннотация

This article examines the use of loanwords from foreign languages in Uzbek mass media from both linguistic and sociocultural perspectives. The analysis reveals that foreign words are predominantly used in the context of modern technology, digital media, and internet journalism. The study highlights the potential risks of linguistic imbalance caused by overuse of such terms and emphasizes the importance of language culture and media responsibility in maintaining national language norms. Keywords: loanwords, Uzbek language, mass media, borrowing, media language, language policy https://scientific-jl.com 2 3 4 46-son_1-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi КИРИШ Бугунги кунда жаҳонда кечаётган глобаллашув жараёнлари, ахборот технологияларининг тез суръатлар билан тараққий этиши ва маданий алоқаларнинг кенгайиши туфайли тиллар ўртасидаги таъсирчанлик янада кучайиб бормоқда. Бу жараён барча тилларга, жумладан ўзбек тилига ҳам муайян даражада таъсир ўтказмоқда. Айниқса, оммавий ахборот воситалари орқали тарқатиладиган ахборотларда чет тилларидан ўзлаштирилган сўзларнинг тобора кўпроқ учраши кузатилмоқда. Бундай сўзлар тилнинг лексик таркибини бойитиш билан бирга, унинг миллий қиёфасига, услубий тозалигига ҳам таъсир кўрсатмоқда. Шу боис, чет тилидан ўзлаштирилган сўзларнинг ОАВда қандай қўлланилаётганини ўрганиш, уларнинг манбаси, семантикаси ва функционал ролини таҳлил қилиш муҳим илмий ва ижтимоий аҳамият касб этади. Айниқса, янги технологиялар, иқтисодий тушунчалар, сиёсий жараёнлар ва маданий тенденциялар билан боғлиқ атамалар тез-тез инглиз, рус, турк ва бошқа тиллардан ўзлаштирилиб, ахборот воситалари орқали омма онгига сингдирилади. Бу ҳолат жамиятнинг тил маданиятига, лингвистик саводхонлигига ҳам муайян таъсир кўрсатади. Баъзи ҳолларда сўзлар айнан таржима қилинмасдан, фонетик ва орфографик ўзгаришлар билан қабул қилиниши, баъзида эса аслий шаклида қўлланилиши кузатилади. Бу эса тил меъёрларига оид масалаларни ҳам долзарблаштиради. Тадқиқотнинг долзарблиги, биринчи навбатда, оммавий ахборот воситаларида тилнинг шаклланишида ва кенг жамоатчилик онгида мустаҳкамланишида муҳим ўрин тутадиган сўзлар тизимининг қандай шаклланишини аниқлаш зарурати билан боғлиқ. Бугунги тез ўзгарувчан ахборот муҳитида сўзлар ва атамаларнинг мазмуни, уларнинг қабул қилиниши ва оммалашуви ҳам ўта динамик тус олган. Чет тилларидан ўзлаштирилган сўзлар, айниқса, ёшлар аудиторияси ўртасида фаол қўлланилиши ва ОАВ орқали янги маънолар касб этиши мумкин. Ушбу мақолада ана шу жараёнларни илмий нуқтаи назардан ўрганиш, чет тилидан ўзлаштирилган сўзларнинг ўзбек ОАВида қўлланилишига оид таҳлил олиб бориш мақсад қилинади. Мақолада сўзларнинг чиқиш манбалари, қўлланиш доираси, семантик ўзгаришлари ва уларнинг лингвистик ҳамда ижтимоий таъсири кўриб чиқилади. УСУЛЛАР Ушбу тадқиқот доирасида чет тилидан ўзлаштирилган сўзларнинг оммавий ахборот воситаларида қўлланилиш хусусиятларини ўрганиш учун бир нечта манбалар таҳлил этилди. Таҳлил объекти сифатида турли форматдаги ва аудиторияси кенг бўлган ахборот воситалари танланди. Жумладан, "Daryo.uz", "Gazeta.uz", "Kun.uz" каби интернет ахборот порталлари, "Xalq so‘zi" ва "O‘zbekiston ovozi" газеталари, шунингдек "O‘zbekiston 24" телеканалининг https://scientific-jl.com 2 3 5 46-son_1-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi янгиликлар ва таҳлилий дастурлари контент манбаи сифатида хизмат қилди. Бу ахборот воситалари охирги йилларда фаолият олиб бораётган, жамиятдаги турли қатлам ва ёш гуруҳлари томонидан кенг фойдаланиладиган, тил тенденцияларини шакллантирувчи асосий платформалардан бири ҳисобланади. Материалларни танлаш жараёнида эълон қилинган контентнинг мавзуси, жанри ва тарғибот йўналиши эътиборга олинди. Ахборот воситаларидан олинган мақолалар, янгиликлар, таҳлилий шарҳлар, интервьюлар ва блог ёзувлари асосида лексик таҳлил амалга оширилди. Сўзлар контекстида уларнинг келиб чиқиш манбаси, семантик мақоми, грамматик хусусиятлари ва функционал юкламаси таҳлил этилди. Эътибор марказида айниқса сўнгги йилларда кўп учраётган ва оммалашган сўзлар турди, масалан, маркетинг, блогер, таргет, онлайн, рейтинг, тренд, коллаборация, лайк, стрим каби атамалар. Амалга оширилган таҳлил орқали нафақат тил бирликлари, балки жамиятнинг тилга муносабати, глобал таъсирлар ва миллийликни сақлаш каби масалаларга ҳам ечим топиш имконияти яратилди. Шу боис, ушбу усуллар танлангани мақсадга мувофиқ бўлди ва таҳлил жараёнида назарий ҳамда амалиётга асосланган янгиликларни очиш имконини берди. Натижалар Тадқиқот жараёнида оммавий ахборот воситаларида фаол қўлланилаётган сўзлар орасида чет тилидан ўзлаштирилган сўзлар алоҳида гуруҳ сифатида ажралиб туриши кузатилди. Айниқса, онлайн платформалар ва интернет нашрларида бундай сўзлар анъанавий ўзбек сўзларига нисбатан кўпроқ учрайди. Бу тенденция замонавий технологиялар, рақамли иқтисодиёт, ижтимоий тармоқлар ва ёшлар маданияти билан боғлиқ мавзулардаги материалларда айниқса яққол намоён бўлади. Масалан,

Доказательный фрагмент

«This article examines the use of loanwords from foreign languages in Uzbek mass media from both linguistic and sociocultural perspectives.»

Образец извлечения

Демо-превью

This article examines the use of loanwords from foreign languages in Uzbek mass media from both linguistic and sociocultural perspectives. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Просмотров
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
loanwords, Uzbek language, mass media, borrowing, media, медиатил, Калит сўзлар: чет тили сўзлари, тил сиёсати, ўзлаштириш, оммавий ахборот воситалари, ўзбек тили
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники