EKTOPIK HOMILADORLIK XAVF OMILLARI VA KLINIK KECHISHI

Аннотация

Ectopic pregnancy is recognized as a serious issue in the field of reproductive health. This condition can negatively impact not only women's reproductive systems but also their overall health. Worldwide, ectopic pregnancy occurs in 1-2% of all natural pregnancies. Due to the increasing incidence of ectopic pregnancy each year, it is essential to identify risk factors and make early diagnoses to ensure maternal survival and preserve reproductive capacity. Therefore, studying the risk factors and clinical course of ectopic pregnancy is crucial for improving reproductive health and preventing this condition. KEYWORDS: Ectopic pregnancy (EP), Chlamydia trachomatis, transvaginal ultrasound (TVU), β-human chorionic gonadotropin (β-hCG), methotrexate (MTX). Dunyo bo‘ylab ektopik homiladorlik (EH) barcha homiladorliklarning 1-2% ni tashkil etadi va bu ona sog‘lig‘ining yomonlashishi va o‘limining jiddiy sabablaridan https://scientific-jl.com 2 6 2 46-son_1-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi biri [1, 2]. Eng ko'p uchraydigan EH shakli — bachadon nayida (96,5-98,5%) [3]. Bachadon nayida homila tuxumini joylashuvi quyidagicha taqsimlanadi: interstitsial bo'limda mos ravishda 2-3%; istmik bo'limda 12% va; ampulyar bo'limda 70%; fimbrial bo'limda 11% [4]. Taxminan 5% EH kam uchraydigan joylashuvga ega: bir vaqtning o'zida ikkita tuxum yo'li, tuxum yo'lining interstitsial qismi, tuxumdon, yopiq rudimentar burchak, bachadon bo'yni, keng bog'lanishning yaproqlari orasida, qorin bo'shlig'ida, kesar kesishidan keyin qoldiq joyda, ba'zida esa homila tuxumining qo'shni anatomik tuzilmalar ustida joylashishi bilan o'tuvchi shakl kuzatiladi, bachadon va ektopik homiladorlikning birgalikda mavjudligi [5]. Hozirgi kunda butun dunyo bo‘ylab EH bilan kasallanish hali ham o‘sib bormoqda. EH muammosini chuqur o ‘rganish uning etiologik va patogenetik asoslarini, xavf omillari, klinik kechishini va zamonaviy diagnostika hamda davolash usullarini mukammal o‘zlashtirishni talab etadi. Xavf omillari. Garchi EH bevosita reproduktiv yo'qotishlar qatoriga kirmasa-da, hozirgi kunga qadar ayollarning keyingi homiladorlik imkoniyatiga salbiy ta'sir ko'rsatadigan asosiy muammolardan biri bo'lib qolmoqda. EH ni boshdan kechirgan ko'plab ayollarda kichik tosda patalogik bitishmalar vujudga keladi, 60-80% bemorlarda bepushtlik, takroriy EH 20-30% ayollarda uchrashiga olib keladi. So'nggi yillarda EH ning uchrashi sezilarli darajada ko‘payganligi kuzatilmoqda. EH ning rivojlanishiga olib keluvchi omillar soni ko‘p bo‘lib, ularga : ichki jinsiy a'zolarning yallig'lanish kasalliklarining ortishi, abortlar sonining ko'payishi, bachadon ichi vositalari va gormonal kontratseptivlardan foydalanish, ovulyatsiyani sun’iy rag‘batlantirish va yordamchi reproduktiv texnologiyalarni qo'llash, ilgari tuxum yo'llarida o'tkazilgan jarrohlik amaliyotlari, o'smalar va o'sma shaklidagi tuzilmalar, endometrioz, genital infantilizm va neyroendokrin buzilishlar, trofoblast faoliyatining oshishi, chekish va stress [6]. Xitoy izlanuvchilar tadqiqotiga ko‘ra, ektopik homiladorlik (EH) bilan tashxis qilingan ayollar (n = 2411) va bachadon ichi homiladorlikka ega ayollar (n = 2416) Shanxay, Xitoydagi beshta shifoxonadan jalb qilindi. Barcha ishtirokchilardan ijtimoiy-demografik xususiyatlar, reproduktiv, ginekologik va jarrohlik tarixi, shuningdek, avvalgi va hozirgi kontratseptivlardan foydalanish to'g'risida ma'lumotlar to'plandi. Odds nisbati (OR) va 95 % ishonch oralig'i (CI) hisoblandi va potentsial aralashuv omillariga qarshi ko'p o'zgaruvchan logistika regressiya tahlili orqali tuzatildi. Tadqiqot shuni ko'rsatdiki, EH xavfi an'anaviy xavf omillari bilan bog'liq bo'lib, ularga quyidagilar kiradi: avvalgi EH (tuzatilgan odds nisbati [AOR] = 2.72, 95 % CI: 1.83–4.05), avvalgi Chlamydia trachomatis infektsiyasi (tuzatilgan OR = 3.18, 95 % CI: 2.64–3.84), avvalgi bepushtlik (AOR = 2.18, 95 % CI: 1.66–2.88), avvalgi adnexal jarrohlik (AOR = 2.09, 95 % CI: 1.49–2.93), avvalgi appendektomiya (AOR = 1.64, 95 % CI: 1.13–2.37) va bachadon ichi vositalari (BIV) dan foydalanish (AOR https://scientific-jl.com 2 6 3 46-son_1-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi = 1.72, 95 % CI: 1.39–2.13). Shuningdek, EH xavfi hozirgi paytda ishlatilgan ko'pchilik kontratseptivlarning muvaffaqiyatsizligi natijasida oshdi, jumladan BIV lar (AOR = 16.43, 95 % CI: 10.42–25.89), peroral kontratseptivlar (AOR = 3.02, 95 % CI: 1.16–7.86), levonorgestrel favqulodda kontratseptiv (AOR = 4.75, 95 % CI: 3.79–5.96) va ayollarda sterilizatsiya (AOR = 4 .73, 95 % CI: 1.04–21.52). Stratifikatsiyalangan tahlil shuni ko'rsatdiki, in vitro fertilizatsiya va embrion transferi (IVF-ET) tubal bepushtlikka ega ayollarda EH uchun asosiy xavf omili bo'lgan (AOR = 8.99, 95 % CI: 1.98–40.84), garchi IVF-ET non-tubal bepushtlikka ega ayollarda EH bilan bog'liq emasligi aniqlangan (AOR = 2.52, 95 % CI: 0.14–44.67). Xulosa shu bo‘ldiki an'anaviy xavf o