ILK BOLALIK DAVRI

Аннотация

Ilk bolalik davrining psixologik xususiyatlarini bayon etish. Vazifa: Ilk bolalik davrida fiziologik va jismoniy rivojlanish, harakat, malakalari, kognitiv va nutqning rivojlanishi, bola tafakkurida egotsentirizraning yuzaga kelishi piedmetli harakat faoliyatiarini rivojlanishi, nutqning o`sishi, aqliy rivojlanish, predmetli faoliyat ilk bolalik davrida etakchi faoliyat sifatida, o‘z-o‘zini amglash iisullarini bayon etish. Annotation:To describe psychological characteristics of early childhood. Tasks:To explain physiological and physical development during early childhood, development of motor skills, cognitive and speech development, the emergence of egocentrism in a child's thinking, development of object-related activity, speech growth, mental development, object-related activity as the leading activity in early childhood, and methods of self-awareness formation. Kalit so`zlar: Psixologik rivojlanish, Kognitiv rivojlanish, Emotsional rivojlanish, Ijtimoiy ong, Shaxs shakllanishi, Temperament, O‘yin faoliyati. Jlk bolalik davrida fiziologik va jismoniy rivojlanish, harakat,malakalari, kognitiv rivojlanishi. Ilk bolalik davri: go‘daklik davridan so‘ng rivojlanishning yangi bosqichi - ilk bolalik (1-3 yosh) davri boshlanadi. Ilk bolalik davri bola hayotidagi eng ahamiyatga molik, uning kelajakdagi psixologik rivojlanishini belgilab beruvchi muhim davr hisoblanadi. Bu davrdagi rivojlanishning asosini bolaning to‘g‘ri yurishi, muloqotga kirishishi va predmetli faoliyatni egaJlash xususiyatlari tashkil etadi. Tikka va to‘g‘ri yura olish imkoni bolani, doimiy ravishda yangi ma’lumotlami egallashga zamin bo‘ladi. Bu yoshdagi bolalar o‘z xatti-harakatlari bilan juda faol va kattalar bikin muloqotga kirishishga intiluvchan bo‘ladilar. Yurishni o‘rganish bolaning jismoniy o‘sishi uchungina emas, baiki uning psixik taraqqiyoti uchun ham muhim aharaiyatga egadir.Bolaning mustaqil harakat qilishi - yurishi tufayli ko‘plab predmetlarga duch keladi, ulaming nimalarga ishlatilishini «amal»da ko‘rib biladi va o‘zi ham uiardan kerakli o‘rinda foydalana boshlaydi. Bola yurishni o‘rgangach, fazoni ham bilan boradi. Kichkintoy bolalar «yaqindagi» fazoni qo‘Uarining harakati yordamida. bilib oladilar, bimda ko‘z ham ishtirok eta boshlaydi. Bog‘chagacha yoshdagi bola «uzoqdagi» fazoni orientirovka qila boshlaydi. Bola yura boshlaganda, o‘z oyog‘I yordamida masofa va yo‘nalish bilan tanishadi, uning ko‘z, qo‘l va oyoqlaiining o‘zaro https://scientific-jl.com 2 9 4 46-son_1-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi kelishib harakat qilishi, boshlang‘ich ko‘z o‘lchovi о‘sadi hamda masofa va predmetlaming turgan joylarini birmuncha aniq aytib berish ko'nikmasi vujudga keladi. Bog‘chagacha bo'lgan yosh daviining birinchi yarmida bolalar predmetlar bilan harakat qilib, tanishib boradilar. Harakatlaming barcha koordinatsiyasi bolada barqaror diqqatning rivojianishiga, idrokning aniq bo‘lishiga va iroda kuchining o‘sishiga olib keladi. Atnmo bolalaming harakatlari kattalaming harakatlariga taqlid qilish xarakteriga ega bo‘ladi. Biror bir harakatni o‘z vaqtida o‘zlashtirishi bilan bola uni astasekin mustaqil bajara boradi, bu harakat unda dadillik, ishonch va sabimatonatlilik kabi ijobiy xislatlaraing tarkib topishiga yoirdam beradi. Bola hayotining uchiiichi yilida, ya’ni organizmning intensiv o‘sishi va rivojlanishi davrida harakatlaming kam bo‘lishi bolaning umumiy o‘sishiga salbiy ta’sir etadi. Shu sababli asosiy harakatlar (yurish, yugшish, predmetlarga tirmashib chiqish) bilan birgalikda, qo‘l harakatlariiing ham to‘g‘ri va o‘z vaqtida rivojlanishi haqida g‘aroxo‘rlik qilish zarurdir. Bolaning harakatlarini asosan uning kmidalik faioliyati jarayonida o‘stirib borishga e’tibor berish kerak. Masalan, mustaqil ravishda yuvinish, kiyinish, ovqatlanish, gigienik mashqlar, o‘yin va boshqalar. Наг xil harakatlami bajarish va predmetlar bilan harakat qilish tevareik-atrofdagi olanuii bilishga olib keladi. Bola predmetlaming fazodagi o‘mi, joylanishi, sifati, hajmi, shakli va holatllari bilan tanishadi. Bularning hammasi sezgi organlarining o‘sishiga ijobiy ta’sir etadi. Bir yoshlik bola nisbatan yaxshi rivojlangan sezgirlikka egadir. Bola bog‘cha davrining boshlanishida ba’zi tovushlami, o‘ziga yaqin kishilaming ovoz tempini aniq ajrata oladi, ba’zi bir narsalaming ta'mi va hidini farq qiladi, ranglami taniy boshlaydi. Bu yosh davrida ko‘rish va eshitish analizatorlarining rivojlanishi ayniqsa yuksak darajaga yetadi. Bola asosiy ranglami bir-biridan farq qiladi. Lekin bolaga ranglaming nomini aytishga qaraganda, ulami bir- biridan ajratish osonroqdir. Bolalar ranglami bilsalar hain, bu sohadagi o‘z bilimlaridan yetarli darajada yaxshi foydalana obiiaydilar. Вolalaг qizil rangni osonlik bilan ajrata oladilar-u, binafsha rangni ajratishda ko'pincha yanglishadilar. Ko‘pincha bolalar har bir rangning tusini, tovlanishini yaxshi ajrata olmaydilar. Bu yoshdagi bolalar uchun idrok qilinayotgan predmet obrazlarining