KORXONANING IQTISODIY XAVFSIZLIGIGA TA’SIR QILUVCHI ICHKI TAHDIDLAR: MOLIYAVIY NOTO'G'RI BOSHQARUV, SAMARASIZ OPERATSIYALAR VA INNOVATSION XAVFLAR

Аннотация

This article describes the internal threats affecting the economic security of an enterprise, their structural components, and economic security indicators. Indeed, in today's conditions of rapid economic development, if such risks and threats are not thoroughly analyzed and studied, there is a high probability that a number of insoluble https://scientific-jl.com 3 1 8 46-son_1-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi problems will arise in the future activities of enterprises. It is necessary to timely correct the factors that may arise as a result of inattention to situations leading to such situations, and it is advisable to apply the necessary measures and events without delay. Keywords: enterprises, economic security, economic threats, financial management, operations, innovative risks, security factors, security indicators. Globallashuvning kuchayishi bilan iqtisodiy xavfsizlikning roli sezilarli darajada kuchaydi. Jahon moliyaviy inqirozi ushbu sohada samarali metodologiyalar orqali kompaniya va umumiy iqtisodiy rivojlanishga yordam beradigan mustahkam tizim zarurligini ko'rsatdi. Iqtisodiy xavfsizlik ikki darajada baholanadi: davlat xavfsizligiga tegishli makrodaraja va firma xavfsizligiga taalluqli mikro daraja1. Biz ikkinchisini batafsilroq ko'rib chiqamiz, ammo, "korxonaning iqtisodiy xavfsizligi" atamasiga murojaat qilishdan oldin, biz "korxona" va "xavfsizlik" g'oyalarini o'rganamiz. “Korxona” atamasining keng e’tirof etilgan ta’rifi quyidagicha: Korxona – bu bevosita ishlab chiqarish faoliyati bilan shug’ullanuvchi xo’jalik yurituvchi sub’ektdir. Bu ta'rifda ishlab chiqarish jarayonida mehnat taqsimotidan kelib chiqadigan kooperatsiya omili yo'q. Kooperatsiya bizga korxonani tashkiliy va texnologik ob'ekt sifatida ko'rsatishga imkon beradi, shuning uchun uni tadbirkorlik sub'ekti sifatida tashkil etadi. Binobarin, ushbu atamaning yanada kengroq ma'nosini quyidagicha ifodalash mumkin: "korxona - ijtimoiy ishlab chiqarishda o'tkazgich vazifasini bajaradigan, ishlab chiqaruvchi kuchlar majmui bilan tavsiflangan va ichki mehnat taqsimotiga asoslangan hamkorlikni o'zida mujassam etgan iqtisodiy mustaqil xo'jalik yurituvchi sub'ektdir". Xavfsizlik sub'ektning tashqi muhit xususiyatlari va parametrlarini o'zgartirish ehtimoli minimal bo'lgan, belgilangan chegaradan pastga tushadigan sharti sifatida belgilanishi kerak. Yuqorida qayd etilgan qonun korxonaning iqtisodiy xavfsizligini belgilab bera olmaydi. Biz Oleinikovaning darsligidan atama beramiz. Muallif ushbu iborani quyidagicha ta'riflaydi: "korxonaning iqtisodiy xavfsizligi - bu tahdidlarni yumshatish, hozirgi va kelajakda barqaror faoliyatni ta'minlash uchun korporativ resurslardan optimal foydalanish sharti". Malamedov tadbirkorlik tuzilmasining iqtisodiy xavfsizligini uning muhim manfaatlarini ichki va tashqi tahdidlardan himoya qilish sifatida belgilaydi. Bu tadbirkorlik sub'ektini, jumladan, uning insoniy va intellektual resurslarini, axborot, texnologiya, kapital va foydani ixtisoslashtirilgan huquqiy, iqtisodiy, tashkiliy, axborot-texnik va ijtimoiy chora- tadbirlarning kompleks tizimi orqali himoya qilishni o'z ichiga oladi. Iqtisodiy xavfsizlik deganda, beqarorlashtiruvchi o'zgaruvchilarga qaramay, o'zgaruvchan tashqi va ichki muhit o'rtasidagi muvozanatni saqlab qolgan holda korxonaga iqtisodiy operatsiyalarni amalga oshirish imkonini beradigan barqarorlik 1 Nazarov, B. Korxona faoliyatining barqarorligi va xavfsizlik tizimi. Toshkent: Yangi asr avlodi, 2018. 112-bet. https://scientific-jl.com 3 1 9 46-son_1-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi holati tushuniladi. Tashkilotning iqtisodiy xavfsizligining muhim elementlariga moliyaviy mustaqillik, moliyaviy barqarorlik, rivojlanish qobiliyati, fondni yangilash va bozorni yaxshilash kiradi. Iqtisodiy xavfsizlikni ta'minlashda firma uchun qulay iqtisodiy natijalar yaratish va daromadlarni optimallashtirishga qaratilgan turli strategiyalar qo'llaniladi. Barcha muhim ko'rsatkichlar yoki potentsial xavflarni o'z ichiga olgan biznesning iqtisodiy xavfsizligini bashorat qilishda quyidagi fanlardan foydalaniladi: iqtisod, moliyaviy tahlil, huquqshunoslik, matematik statistika, informatika va ehtimollar nazariyasi. Korxonaning iqtisodiy xavfsizligini baholashda ushbu konseptsiyani tashkilotning har qanday atributlari, aktivlari parametrlari va atrof-muhitdagi o'zgarishlarning salbiy o'zgarishlar ehtimoli minimal bo'lgan, past xavfni ko'rsatadigan tashkilotning holati sifatida aniqlash juda muhimdir. Har bir firma xavfsizlik yoki xavf haqida alohida tushunchaga ega. U tashkilotning daromadliligi, to'lov qobiliyati va likvidlik ko'rsatkichlari kabi ko'plab baholashlardan olingan. Xavfsizlik hissi tashkilotni xavfsizlik choralarini yaxshilashga yoki tahdid darajasi minimal bo'lsa, resurslarni muqobil maqsadlarga qayta taqsimlashga undaydi. Iqtisodiy xavfsizlik mavzusi boshqa xavfsizlik choralaridan ajralib turadi. Ular quyidagilarni