BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA BOLALAR FOLKLORINI O‘RGATISH USULLARI VA TEXNOLOGIYASI

Аннотация

Mazkur maqolada boshlang‘ich ta’limda bolalar folklorini o‘rgatishning ahamiyati, mazmun-mohiyati hamda zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida uni o‘qitish metodikasi yoritilgan. Bolalar folklori vositasida o‘quvchilarda og‘zaki ijod, estetik did, axloqiy qarashlar, milliy qadriyatlar va til boyligini rivojlantirish imkoniyatlari ochib beriladi. Kalit so‘zlar: bolalar folklori, boshlang‘ich ta’lim, pedagogik texnologiyalar, og‘zaki ijod, milliy qadriyatlar. Annotation: This article discusses the significance of teaching children’s folklore in primary education, its content and essence, and modern pedagogical technologies for its effective implementation. It highlights how children's folklore can enhance students' oral creativity, aesthetic taste, moral views, national values, and language skills. Key words: children’s folklore, primary education, pedagogical technologies, oral creativity, national values. Bolalar folklori – bu xalq og‘zaki ijodining bolalar orasida keng tarqalgan, ular uchun mo‘ljallangan shakllarini ifodalaydi. Bunga topishmoqlar, ertaklar, tekerlamalar, qo‘shiqlar va o‘yinlar kiradi. Ushbu janrlar orqali bola nafaqat ko‘ngilochar ma’lumot oladi, balki axloqiy, estetik va milliy tarbiya ham oladi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari til va adabiyot, ona tili fanlarida bolalar folklori bilan tanishtirilganda, ularning dunyoqarashi kengayadi, mustaqil fikrlashi rivojlanadi. Shu jarayonda zamonaviy o‘qitish texnologiyalaridan – klaster, insert, aqliy hujum, rolli o‘yinlar kabi metodlardan foydalanish muhim. Bu kabi metodlarning har biri darsda qanday qo‘llanilishi, bolalarda qanday kompetensiyalarni shakllantirishi mumkinligi haqida misollar ham mavjud. Xususan, topishmoq va maqollarni o‘rganishda klaster usuli yordamida mavzuni chuqur o‘zlashtirish, ertaklarni sahnalashtirish orqali esa rolli o‘yin orqali bolalarning ijodiy fikrlashini rivojlantirish mumkinligi isbotlab beriladi. 114 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 11(46), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 25.05.2025 Bolalar folklorining mazmun-mohiyati Bolalar folklori – bu bolalar hayotiga moslashtirilgan ertaklar, topishmoqlar, tekerlamalar, qo‘shiqlar, maqollar, o‘yinlar majmuasidir. Ular vositasida bolalar tabiat, jamiyat, insoniy munosabatlar haqida dastlabki bilimlarni egallaydi. Masalan, “Bitta nonni bo‘lib yeydi, bitta dardni bo‘lib yig‘laydi” kabi maqollar orqali do‘stlik, birdamlik kabi tushunchalar shakllanadi. Shuningdek, ertaklarda yaxshilik va yomonlikning kurashi bolalarni axloqiy jihatdan tarbiyalaydi. Folklor vositasida o‘quvchilarda kompetensiyalarni rivojlantirish jam muhimdir. Boshlang‘ich sinf o‘quvchisining eng muhim fazilatlari – eslab qolish, qayta hikoya qilish, obrazli fikrlash va o‘z fikrini ifoda eta olish qobiliyatidir. Bolalar folklori bu ko‘nikmalarni shakllantirishga xizmat qiladi. Misol uchun, topishmoqlar bolani mantiqiy fikrlashga o‘rgatadi. Ertaklar esa til boyligini oshiradi, dramatizatsiya orqali sahnalashtirish ko‘nikmasini shakllantiradi. Bolalar folklorining bir qancha vazifalari ham mavjud: 8. Tarbiya: yaxshi va yomon xatti-harakatlar orasidagi farqni o‘rgatadi. 9. Estetik tarbiya: go‘zallikni his qilishni rivojlantiradi. 10. Til o‘rgatish: til boyligi va nutq madaniyatini shakllantiradi. 11. Ijtimoiylashuv: bolalarni guruhda harakat qilishga o‘rgatadi. O‘rgatish texnologiyalari va interaktiv metodlar Zamonaviy ta’lim texnologiyalaridan foydalanish folklorni o‘rganishda muhim ahamiyat kasb etadi. Quyidagi metodlar ayniqsa samarali: 1. Insert texnologiyasi – matn bilan ishlashda belgilash, muhokama qilish orqali mazmunni chuqurroq anglash imkonini beradi. 2. Klaster usuli – folklor turlarini tahlil qilishda, ularning o‘zaro bog‘liqligini tushunishda foydalidir. 3. Rol o‘ynash (dramatizatsiya) – ertaklarni sahnalashtirish orqali ijodiy fikrlash, nutq, hamkorlik ko‘nikmalari shakllanadi. 4. “Aqliy hujum” – topishmoqlar yoki maqollar asosida g‘oyalarni izlash, muhokama qilishda qo‘llanadi. Darslarda bu usullarni qo‘llash orqali o‘quvchilar faol ishtirokchi bo‘ladi, mavzuni mustahkamlash osonlashadi. O‘qituvchi o‘quvchilarning yosh va psixologik xususiyatlarini inobatga olgan holda usullarni tanlashi muhim. Xulosa qilib, shuni aytish mumkinki, boshlang‘ich ta’limda bolalar folklorini o‘rgatish nafaqat bilim berish, balki o‘quvchini har tomonlama rivojlantirish, milliy o‘zlikni anglashga xizmat qiladi. Bolalar folklori – bu til, madaniyat, axloq, go‘zallik va tarix maktabidir. Zamonaviy interaktiv metodlar orqali bu jarayonni qiziqarli, 115 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 11(46), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 25.05.2025 samarali va ta’sirchan qilish mumkin. O‘qituvchilarning mahorati va ijodkorligi bu borada hal qiluvchi omildir. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Abdullaeva, G. (2021). Xalq og‘zaki ijodi asoslari. Toshkent: O‘qituvchi nashriyoti. 2. Xasanboyeva, N. (2020). Pedagogik texnologiyalar va interaktiv metodlar. Toshkent: TDPU. 3. Rahmonqulova, M. (2019). “Bolalar fol