PARATAEKVONDOCHILARNING STRESSGA MOSLASHISHI

Аннотация

the features of sports training of young para-taekwondo athletes with diseases of the musculoskeletal system are considered. It is noted that there is a sufficient amount of scientific and methodological literature on the issues of conducting sports training in taekwondo for people with musculoskeletal system defects. However, in practice, the areas of study of these problems are not sufficiently systematized. During our research, the main factors affecting the effectiveness of sports training of para-taekwondo athletes with musculoskeletal system defects were identified and a method of training was developed. Keywords: para-taekwondo, sports training, musculoskeletal diseases, adaptive sports program. Dolzarbligi.Parataekvondo jismoniy imkoniyatlari cheklangan sportchilar uchun mo‘ljallangan jang san’ati bo‘lib, unda sportchilar nafaqat jismoniy, balki https://scientific-jl.com/wsrj 1 8 8 Volume-40_Issue-1_June-2025 World scientific research journal ruhiy va psixologik jihatdan ham rivojlanadilar. Ushbu sport turida kuch nafaqat zarba berish yoki himoyalanish uchun, balki harakatlarning muvozanati, moslashuvchanligi va umumiy koordinatsiyasini ta’minlovchi kompleks omil sifatida namoyon bo‘ladi. Bu esa parataekvondochilarning mashg‘ulot jarayonini samarali tashkil qilish va ularning sport natijalarini oshirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Kuch tushunchasi nafaqat mushaklarning kuchliligi bilan cheklanib qolmaydi, balki harakat koordinatsiyasi, muvozanat, chidamlilik va reaktsiya tezligi kabi jihatlarni ham o‘z ichiga oladi. Parataekvondochilar uchun kuchning bu ko‘p qirrali xususiyatini rivojlantirishga qaratilgan maxsus mashqlar va metodikalar ishlab chiqish sportchilarning umumiy jismoniy tayyorgarligini oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Kuchning parataekvondodagi roli va uning muhim jihatlari Parataekvondoda kuch quyidagi asosiy jihatlarda namoyon bo‘ladi: Statik va dinamik kuch Statik kuch – sportchining harakat vaqtida o‘z tanasini boshqarishi va zaruriy barqarorlikni ta’minlashga yordam beradi. Dinamik kuch – tezkor va kuchli zarbalar berish, oyoq harakatlarini tez va samarali bajarish uchun muhim hisoblanadi. Muvozanat va koordinatsiyani ta’minlovchi kuch Harakatlarni aniq bajarish uchun kuch muhim ahamiyatga ega, ayniqsa, tayanch-harakat tizimida nuqsoni bo‘lgan sportchilar uchun bu jihat alohida e’tiborga olinadi. Parataekvondochilarning muvozanat qobiliyatini oshirish orqali texnik harakatlarning samaradorligini oshirish mumkin. Chidamlilik va eksploziv kuch Parataekvondoda eksploziv kuch (tez va kuchli harakatlarni bajarish) muhim ahamiyatga ega.Sportchilar uchun kuch-chidamlilik mashqlari orqali musobaqalarda uzoq davom etuvchi janglarga bardoshli bo‘lish imkoniyatini ta’minlash lozim. Reaktsiya tezligi va moslashuvchanlik.Kuch harakatlarning tezligini oshirishga va sportchining o‘z holatini tezda tiklashiga yordam beradi. Parataekvondoda himoya va hujum usullarining samaradorligi sportchining kuch va moslashuvchanligiga bog‘liq bo‘ladi.Parataekvondochilar uchun kuchni rivojlantiruvchi mashqlar tizimi.Kuchning turli jihatlarini rivojlantirish uchun quyidagi maxsus mashqlar tizimi ishlab chiqilishi lozim: 1. Umumiy jismoniy kuchni rivojlantiruvchi mashqlar Tana vazni bilan bajariladigan mashqlar – planka, o‘tqazib-ko‘tarish (prisedaniya), qo‘l bilan ko‘tarilish (otjimaniya). Og‘irlik bilan bajariladigan mashqlar – yengil gantellar yoki qarshilik bantlari bilan qo‘l va oyoqlarni kuchaytirish. https://scientific-jl.com/wsrj 1 8 9 Volume-40_Issue-1_June-2025 World scientific research journal Statik kuch mashqlari – muvozanatni saqlashga qaratilgan pozitsiyalarni uzoq ushlab turish. 2. Muvozanat va koordinatsiya mashqlari Bir oyoqda turib harakat bajarish – oyoq harakatlarini aniq va nazorat ostida bajarish uchun kerak. Tayanch-harakat tizimi zaif sportchilar uchun maxsus trenajyorlar va moslashtirilgan jihozlardan foydalanish. Tana muvozanatini saqlash bo‘yicha mashqlar – o‘zining og‘irlik markazini boshqarish. 3. Chidamlilik va eksploziv kuchni oshirish Tezkor zarba berish mashqlari – oyoq va qo‘l harakatlarini tez va samarali bajarish. Interval mashg‘ulotlari – kuch va tezlikni birgalikda rivojlantirish uchun yuqori intensivlikdagi mashqlar.Aerobik chidamlilik mashqlari – yurak-qon tomir tizimi barqarorligini ta’minlash. 4. Reaktsiya va moslashuvchanlikni oshirish Sensorli reaktsiya mashqlari – ko‘rish va eshitish signallariga tezda javob berish. Mashg‘ulotlarda vizual va audiovizual stimullardan foydalanish – sportchilarning moslashuvchanligini oshirish uchun foydali.Zudlik bilan holatni o‘zgartirish – tezda himoya va hujum holatlariga o‘tish. Parataekvondochilar uchun individual yondashuv va trening metodlari.Parataekvondochilar uchun kuch mashqlarini rejalashtirishda quyidagi jihatlarga e’tibor berish muhim: Individual yondashuv.Har bir sportchining jismoniy imkoniyatlarini inobatga olgan holda shaxsiy mashg‘ulot dasturini ishlab chiqish.Parataekvondochining sog‘lig‘iga zarar yetkazmaslik uchun y