TURKIY DAVLATLAR UCHUN UMUMIY ALIFBO MODELI MASALASI (O'ZBEKISTON IQTISODIYOTIGA TA’SIRI BO‘YICHA BA’ZI MULOHAZALAR)

Аннотация

The main purpose of the important meeting with the participation of the members of the commission organized by the Organization of Turkic States is to exchange knowledge and experience in this field, as well as to complete the common alphabet project for Turkic languages based on the commission's experience, and the cultural and economic significance of the meeting is discussed. Keywords: Turkic states, common alphabet, phonetic features, adaptation, dialectical forms, lexicon, standardization of writing 2024-yil 9-11-sentabr kunlari Boku shahrida turkiy tillar uchun umumiy alifbo yaratish bo'yicha uchinchi komissiya yig'ilishi bo'lib o'tdi. Ushbu tadbirda turkiy davlatlar vakillari 34 harfdan iborat lotin alifbosining yagona loyihasini tasdiqladilar. Bu loyihaning nafaqat madaniy, balki iqtisodiy ahamiyati juda katta. Umumiy alifbo yaratish — turk tillarining boy tarixi va madaniy merosini saqlash va rivojlantirish uchun muhim qadamdir. Konferensiya davomida alifboning har bir harfi turk tillarining turli fonemalariga xos bo'lganligini va ular har biri o'ziga xos xususiyatlarga ega ekanligini alohida ta'kidlandi. Bunday yondashuv, nafaqat tilning identifikatsiyasini saqlaydi, balki turk xalqlari 1 o'rtasidagi o'zaro tushunishni mustahkamlash uchun umumiy platforma yaratadi. O'zbekiston uchun ushbu jarayonning ahamiyati alohida o‘rin tutadi. O'zbekiston, boshqa turk dunyosi mamlakatlari kabi, lotin alifbosiga faol o'tib bormoqda. Umumiy alifboni qabul qilish, tilimizni global maydonga integratsiyalashni osonlashtiradi va turkiy davlatlar o'rtasida ta'lim va madaniy almashinuvlarning samaradorligini oshiradi. Iqtisodiy nuqtayi nazardan, yagona alifbo turkiy davlatlar o'rtasida savdo va investitsiya aloqalarini rivojlantirish uchun katalizator bo'lishi mumkin. Til to'siqlarining yengillashishi biznes, turizm va qo'shma loyihalar uchun yangi imkoniyatlarni ochadi. Masalan, yagona yozuv bilan umumiy bozorga kirish osonlashadi, hujjatlar va ishbilarmonlik xat-xabarlarining tushunarliroq bo'lishi va tranzaktsiya xarajatlari kamayishi mumkin. O'zbekiston o'zining geografik joylashuvi va iqtisodiy salohiyati tufayli mintaqada allaqachon muhim rol o'ynaydi. Umumiy alifboni qabul qilish, ushbu mavqeni mustahkamlab, qo'shni mamlakatlar bilan hamkorlik uchun yangi yo'llar ochadi.1 O'zbekiston iqtisodiyoti uchun ijobiy tomonlari quyidagilardan iborat: 1. Eksportni oshirish va savdoni yengillashtirish: standartlashtirilgan alifbo hujjatlar va mahsulot marketingni turk tilidagi hamkorlarga tushunarliroq qiladi, bu esa savdo hajmini oshirishga olib kelishi mumkin. 2. Investitsiyalarning jalb qilinishi: yozuvning standartizatsiyasi O'zbekistonni turk davlatlaridan kelgan xorijiy sarmoyadorlar uchun jozibadorligini oshiradi, chunki ular hujjatlar va ishbilarmonlik muhitiga osonroq moslashishadi. 3. Turizmni rivojlantirish: boshqa turk tilidagi davlatlardan kelgan sayohatchilar uchun tushunarli yozuvlar va axborot materiallari turizmni oshirishga yordam beradi, bu esa budjetga qo'shimcha daromadlar olib keladi. 1 Karimov.B, Mira’zamov.M, Millat ravnaqi va til muammolari. T.: Fan,1993 2 4. Innovatsiyalar bo'yicha hamkorlik: umumiy alifbo fan, texnologiyalar va startaplar sohasidagi qo'shma loyihalarni osonlashtiradi, texnik hujjatlar va tadqiqotlarga oson kirish imkoniyatini yaratadi. Ammo iqtisodiyot uchun ba'zi ehtimoliy xavflar ham mavjud: 1. O'tkazish uchun yuqori xarajatlar: yangi alifbo joriy etish, kadrlarni qayta tayyorlash, hujjatlarni, axborot tizimlarini va infratuzilmani yangilash uchun aniq moliyaviy xarajatlarni talab qiladi. 2. Vaqtincha samaradorlikning pasayishi: o'tkazish davrida, ayniqsa, tashqi iqtisodiy faoliyat bilan bog'liq biznes jarayonlarida yangi standartga moslashish natijasida uzilishlar bo'lishi mumkin. 3. Ishchi bozoridagi adaptatsiya muammolari: kompaniya xodimlari, ayniqsa, hujjatlar va aloqa bilan ishlovchi xodimlar uchun yangi alifboni o'rganish uchun vaqt talab etiladi, bu esa ishlab chiqarish samaradorligini vaqtincha pasaytirishi mumkin. Uzoq muddatda, umumiy alifbo O'zbekistonning mintaqadagi iqtisodiy barqarorligi va raqobatbardoshligini mustahkamlashga olib kelishi mumkin, ammo o'tkazish jarayonining barcha jihatlarini hisobga olish muhim. Yagona alifbo o'zbek tiliga, uning yozuviga va nutqiga shubhasiz ta'sir qiladi. Ijobiy ta'sirlardan quyidagilarni qayd etish mumkin: 1. Yozuvning soddalashishi: umumiy alifbo, kirill yoki eski lotin alifbosining zamonaviy talablar bilan moslashtirilishi bilan bog'liq muammolarni yo'q qiladi. Bu shuningdek, o'zbek tilini boshqa turkiy xalqlar uchun ham yoqimli qilib qo'yadi. 2. Tilni boyitish: yagona alifbo boshqa turk tillaridan so'zlar va tushunchalar olishni osonlashtiradi, bu esa leksikani boyitishga va tilni rivojlantirishga yordam beradi. 3. Yagona media maydon: yozuvning standartizatsiyasi o'zbek adabiyoti, jurnalistikasi va boshqa mediaproduktlarni umumiy turk madaniy kontekstiga integratsiya qilish uchun sharoit yaratadi. 3 Biroq, ehtimoliy sa