ISATISTINCTORIA(O‘SMA) O’SIMLIGINING BIOKIMYOVIY TARKIBI TAHLILI

Аннотация

The natural plant Isatis tinctoria L (tuberculosis), one of the local plants, is rich in biologically active compounds in terms of its chemical composition. Its leaves, stems and roots contain several compounds, among which vitamins are of particular importance. It has been proven that vitamins extracted from the plant can be used in pharmacology to prepare medicines for various diseases. Kalit so’zlar: Isatis tinctoria L, o’sma, vitaminlar, farmakalogiya, dorivor mahsulotlar, kasalliklar va boshqalar. Ключевые слова: Isatis tinctoria L, опухоль, витамины, фармакология, лекарственные средства, заболевания и т. д. Keywords: Isatis tinctoria L, tumor, vitamins, pharmacology, medicinal products, diseases, etc. Brassicaceae oilasiga mansub Isatis L. jinsi Yaqin Sharq va Markaziy Osiyoda tarqalgan va Oʻrta er dengizi mintaqasigacha choʻzilgan 80 ga yaqin oʻtsimon bir yillik va koʻp yillik oʻsimliklarni oʻz ichiga oladi. Isatis tinctoria L. keng tarqalgan bo'lib woad sifatida tanilgan, o'tli ikki yillik yoki qisqa muddatli ko'p yillik turlar . Bu turning vatani Oʻrta Osiyo hisoblanadi, 370 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 10(45), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.05.2025 genetik tahlillar tomonidan tasdiqlanadi, garchi boshqa mualliflar uni Janubi-Sharqiy Rossiyadan Janubi-Gʻarbiy Osiyoga va, ehtimol, Janubi-Gʻarbiy Osiyoning baʼzi qismlarida vatani sifatida qayd etishgan. 1-rasm. Isatis tinctoria L(o’sma) o’simligi Isatis tinctoria L. (Brassicaceae) keng tarqalgan bo'lib woad( odamlar tanasini bo’yashda ishlatilgan) sifatida tanilgan, indigo bo'yoq va dorivor o'simlik sifatida qadimiy va yaxshi tarixga ega bo'lgan tur. Hozirgi vaqtda I. tinctoria ko'proq dorivor vosita sifatida, shuningdek, kosmetik tarkibiy qism sifatida qo'llaniladi. 2011 yilda I. tinctoria ildizi Yevropa farmakopeyasiga oʻzining monografiyasini kiritish orqali rasmiy Yevropa fitoterapiyasiga qabul qilindi. Xom ashyoning biologik xususiyatlari an'anaviy xitoy tabobatidan (TCM) ma'lum. Soʻnggi oʻn yilliklarda I. tinctoria ham fitokimyoviy, ham biologik nuqtai nazardan oʻrganildi. Zamonaviy in vitro va in vivo ilmiy tadqiqotlar yallig'lanishga qarshi, o'smaga qarshi, mikroblarga qarshi, antivirus, og'riq qoldiruvchi va antioksidant faolligini isbotladi. I. tinctoria ning fitokimyoviy tarkibi har tomonlama oʻrganilib, oʻsimlik tarkibida koʻplab qimmatli biologik faol birikmalar, jumladan, bir qancha flavanoidlar,alkaloidlar, jumladan triptantrin, indirubin, indolinon, fenolik birikmalar va polisaxaridlar, shuningdek, glyukozinolatlar, karotinoidlar borligi isbotlangan. 371 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 10(45), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.05.2025 2-rasm. O’sma o’simligidan indigo bo’yog’ini olish jarayoni Flavonoidlar Fenolik Alifatik Alkaloidlar kislotalar glyukozinol at Triptantrin Vitsenin-2 Ferul kislotasi Epiprogoitrin Isatin Stellarin-2 Neoklorogen Progoitrin Izoindigo Izoorientin kislota cis/trans Izovitexin Kofe kislotasi Glyukonapin Indirubin Sinap kislotasi Isovitexin-3”- cis/trans Kumarilkin Indigo O-glyukozid Indoksil kislotasi 372 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 10(45), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.05.2025 3-rasm. O’sma o’simligining biokimyoviy tarkibi Jumladan uni tarkibida quyidagi alkaloidlar ko’p miqdorda uchraydi: 373 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 10(45), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.05.2025 374 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 10(45), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.05.2025 O’simlik tarkibida vitamin C,A,K,E,B va vitamin D mavjud bo’lib, ular o’simlik tarkibida qanchadir miqdorda . Vitamin C taxminan 100g o’simlikning quritilgan massasida 200-300mg. Vitamin A beta karotin o’rtacha 100g quritilgan o’simlik tarkibida 0,3-0,5mg Vitamin K taxminan 100g quritilgan o’simlik tarkibida 20-40 mg bo’lishi mumkin. Vitamin E 100g da 1,5-2,5mg O’simlik tarkibida eng ko’p uchraydigan karotinoidlar bu b-karotin, lutein;(9Z) lutein,(9’Z) lutein. B-karotin C40H56 o’simlik pigmenti bo’lib, A vitamin karotinoidi hisoblanadi, va kuchli antioksidant va stressni kamaytiruvchi xususiyatiga ega. Lutein; C40H56O2 .600 ta tabiiy karotinoidlardan biri bo’lib, organizm uchun foydali, kuniga 20mg iste’mol hayot uchun havfli emas Vitamin B , Vitamin PP(B ) Vitamin C 2 3 Yuqoridagi ma’lumotlardan foydalanib shunday xulosa qilish mumkinki, tabiiy va mahalliy o’sma o’simligidan sanoat, tibbiyot va farmasevtika sohasida foydalanish ko’plab insonlarning salomatligi bilan bog’liq muommolarni hal qilishga va turli farmasevtik preparatlarni tayyorlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1.Тиллаева Г. У., Набиев А. Х., Хакимжанова Ш. О. Изучение биологически активных веществ, содержащихся в составе сухого водного экстракта вайды красильной// Сentral asian journal of medical and natural sciences. Volume: 05 Issue: 01 | Jan-Feb 2024 ISSN: 2660-4159 2.S.Majidov, R.Abrorova. Isatis tinctoria L o’sma o’simligi tarkibidagi vitaminlar tahlili. M