TITISH MASHINASI ISHCHI QISMLARINI JUN TOLALARI BILAN OʻZARO TA’SIRLASHUVINI NAZARIY ASOSLASH VA MATEMATIK MODELINI QURISH

Аннотация

This article presents the theoretical foundations and the development of a mathematical model describing the interaction between the pins of the drum of a teasing machine and wool fibers. It has been established that during the teasing process, the maximum force acting on the wool bundles occurs at the moment of their interaction with the pinned drum, taking into account the fiber mass, wool density, and the structure of the wool layer. Euler's equation was used in the theoretical justification and in constructing the mathematical model, and the results are presented in the form of graphs and diagrams. Keywords: wool density, peg drum, slatted grate, grate surface, working chamber, coefficient of friction, pressure coefficient, fixed blade. Butun jahonda shu jumladan O‘zbekistonda yengil sanoatning asosiy tarmoqlaridan biri bo‘lgan to‘qimachilik sanoatida xomashyoni dastlabki tozalash asosiy jarayonlardan biri hisoblanadi. Texnologik jarayonlar uzviyligiga erishishda dastlabki tozalash jarayoni muhim ahamiyatga ega. Tabiiy tolalardan biri bo‘lgan jun tarkibidagi qiyin ajraluvchi o‘simlik qoldiqlari, turli xas-choʻp va tikanaklarni ajratish ishlab chiqaruvchilar oldida turgan asosiy muammolardan biridir [1, 2]. Titish-tozalash jarayonida jun tolasi massasining zichligini inobatga olish shart. Junning tasniflanish sinflariga ko‘ra ularning zichligi bir biridan farq qiladi. Kuchlarni nazariy tahlil qilish natijasida, jun bo‘laklariga ta’sir qiladigan kuchlarning maksimal qiymatlariga qoziqli barabanlarining kolosnik yuzasida ta’sirlashgan vaqtida erishilishi 1882 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5 aniqlandi. Qoziqli barabanlarining aylanishlar soni optimal qiymatga keltirilganda titish samaradorligini oshishiga sabab bo‘ladi [3, 4]. Natijada jun massasidan begona aralashmalar va o‘simlik qoldiqlarini ajralishiga yordam beradi. Yangi taklif qilingan [4] mashina sxemasi asosida junni titish-tozalash jarayonini ko‘rib chiqamiz. Yangi taklif qilingan takomillashtirilgan mashina sxemasiga ko‘ra (1-rasm), jun tolalari mashinaga lentali ta’minlagich orqali kirib keladi va siquvchi valiklar juftligi orasidan o‘tib, ishchi kameraga o‘tadi va bu yerda unga aylanma harakat qiluvchi qoziqli baraban qoziqchalari uriladi. 1883 A B C D E I L K 1-rasm. Jun tolasini titish-savash mashinasi ishchi sxemasi. Natijada, jun tutamlari massasi zichlashadi, uning bosimi ortadi va qoziqli baraban qoziqlari ilib olib harakatlana borib, kolosnik panjarasiga kelib uriladi. Jun tolalari tutami yoy ko‘rinishida joylashgan kolosnik panjarasi yuzasida sudralib, yengil ajraluvchi yirik va mayda begona aralashmalardan tozalanadi. So‘ngra, jun ishchi kameraning 2-seksiyasiga o‘tadi. Bu yerda, 1-seksiyadagi jarayon qaytariladi. Jun tolasi tutamining tozalagich “qoziqchali baraban-kolosnikli panjara” qismidagi harakatini o‘rganamiz. Tola oqimini bu yerda, uzluksiz, statsionar muhit, deb qaraymiz [1, 5, 6]. Endi, birinchi jun tolasi tutami uchun statsionar muhit tenglamasini keltirib chiqaramiz. Tutamdan elementni ajratib, 2-rasmga ko‘ra Eyler tenglamasini tuzamiz: ; (1) F dx n P β 0 x dp β- mg F mg y ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5 2-rasm. Harakat tenglamasini tuzish uchun hisobiy sxema. (2) Bu yerda tutamning mos ravishda tezligi, zichligi va bosimi, -ajratilgan elementning kesim yuzasi bo‘lib, uni harakatda bo‘lgan tutam uchun o‘zgarmas deb qabul qilamiz, - tutam tekisligining gorizont bilan tashkil etgan burchagi, - vertikal radiusdan boshlab o‘zgaruvchi burchak, -yon bosim koeffitsiyenti, , - ajratilgan tola tutami va qo‘zg‘almas tutam orasidagi ishqalanish koeffitsiyenti, -esa qoziqli baraban yuzasi bilan tola tutami orasidagi ishqalanish koeffitsiyenti, - ajratilayotgan tutam kesim yuzasi konturining uzunligi [1, 7]. (2) tenglamani ga bo‘lib yuboramiz: (3) Ajratib olingan element yoy bo‘ylab harakatlangani uchun (bu yerda – qoziqcha uzunligi, mm) tenglik o‘rinli. Bundan, oxirgi tenglama quyidagi ko‘rinishga keladi: (4) Jun tolasi tutami qoziqcha ta’sirida zarba olib, u bilan birga harakatlanishi davomida o‘z og‘irlik kuchi va markazdan qochma kuch ta’sirida qoziqcha yuzasidan ajraladi va kolosnik panjara yuzasiga kelib uriladi. Bunda, jun tolasi tutamining harakat qonuni o‘zgarmaydi. Faqat, bu yerda ishqalanish koeffitsiyenti jun tolasi tutami va kolosnik panjara sirti orasidagi ishqalanish kuchiga tegishli bo‘ladi. Shuningdek, kolosnik panjaraning joylashish koordinatasiga bog‘liq ravishda aylanish burchagi quyidagicha o‘zgaradi: (5) Boshqa parametrlar o‘zgarmaydi. Harakat bir xilda davom etgani uchun, huddi shu kabi tenglamalarni 2, 3, 4 – qoziqchalarga mos keladigan tutamlar uchun ham yozsa bo‘ladi: (6) (4) va (5) tenglamalarda uchtadan noma’lum (7) bo‘lib, ularni aniqlash uchun quyidagi shartlarni qabul qilamiz: 1.Har bir tutamda bosim bilan zichlik orasida quyidagicha chiziqli bog‘lanish mavjud: (8) 2. Massaning o‘zgarmasligi qonuniga ko‘ra, statsionar oqimda birlik vaqtda oqib o‘tayotgan