ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ ПРОЦЕССА ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ АДАПТАЦИИ МОЛОДЫХ СПЕЦИАЛИСТОВ

Аннотация

This article discusses the social process of a person's assimilation of a new working situation by specialists, in which the person and the working environment actively interact and are adaptive-adaptive systems. Professional adaptation is expressed in the acquisition of professional skills and qualifications by a person to a certain extent, in the formation of certain professionally necessary qualities in him, in the development of a stable positive attitude of the employee towards his profession. Keywords; professional aspiration, ensuring labor reliability, labor ability, artificial intelligence, professional activity, scientific research, ICT. Аннотация: В статье рассматривается адаптация (привыкание) специалистов к профессиональной деятельности – это социальный процесс освоения индивидом новой трудовой ситуации, в котором индивид и трудовая среда активно влияют друг на друга и являются адаптивно- приспособительными системами. Профессиональная адаптация выражается в приобретении индивидом в определенной степени профессиональных навыков и квалификации, формировании определенных профессионально необходимых качеств, развитии устойчивого положительного отношения работника к своей профессии. Ключевые слова; профессиональные устремления, обеспечение гарантий занятости, трудоспособность, искусственный интеллект, профессиональная деятельность, научные исследования, ИКТ. Kasb ahloqi umuminsoniy ahloq nazariyasining qoidalarini, tamoyillari va tushunchalarini, afzalliklari va kamchiliklarini o‘zida mujassamlantiradi. Bundan tashqari, kasb ahloqi faqat shu soxa kishilari uchun xos bo‘lgan ayrim odob, ahloq normalari va qoidalarini xam ichiga oladi. Ayrim kasblar — o‘qituvchi, vrach, tijoratchi, xuquqshunos, artist, raxbar xodimlar uchun inson — mexnat ob’ekti xisoblanadi. Bu kasblarda mexnat ob’ektining, shaxsning taqdiri ko‘p jixatdan shu kasb egasining ahloqiy faoliyatiga bogliq. Bunday kasb egalaridan faoliyat ob’ekti bo‘lgan odamlar bilan o‘zaro muomala-munosabatlarini tartibga soluvchi ahloqiy normalarga qat’iy amal qilish talab etiladi. Bu esa shu kasb egalarining ahloqiy mas’uliyatini oshiradi. Muallimlik ana shunday kasblardan bo‘lgani uchun o‘qituvchi odobi kasb ahloqining boshqa turlaridan farq qiladi, bu — pedagogik faoliyatning ahloqiy xarakteri va o‘ziga xos xususiyatlaridan kelib chiqadi. Talabalarga ta’lim berish jarayonida kasbiy ahloqiy me’yorlarini shakllantirish muhim vazifa hisoblanadi. Ta’lim beruvchi pedagog avvalo o‘zi tarbiyalangan va ahloq-odob me’yorlarini o‘zida shakllantirgan bo‘lishi va bu hislatlarni kelgusi avlodga yetkazib berishi joizdir. Pedagog umuminsoniy va milliy- ahloqiy fazilatlarni o‘zlashtirib olishi, tajribada ko‘llashi, o‘zining adpi.uz universaljurnal.uz 812 SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil dunyoqarashi, mafkurasi va ahloqiy tajribasi bilan taqqoslashi lozim. Fikrlash va xis etish, turmushda sinab ko‘rish natijasida umuminsoniy va milliy-ahloqiy sifatlar, qoidalar, normalar o‘qituvchining o‘z ahloqiy fazilatiga, e’tiqodiga aylanadi. Bular muallimning dunyoqarashi, fikr va mulohazalari bilan qo‘shilib, bozor iqtisodiyotiga asoslangan jamiyat qurish sharoitida uning o‘rni va rolini belgilaydi. Kasbiy faoliyatga moslashish (ko’nikish) – bu shaxsning yangi mehnat vaziyatini o’zlashtirishining ijtimoiy jarayoni bo’lib, unda shaxs va mehnat muhiti bir-biriga faol ta’sir ko’rsatadi va moslashuvchi-moslashtiruvchi tizimlar hisoblanadi. Inson ishga kirar ekan, muayyan mehnat tashkilotining kasbiy va ijtimoiy- psixologik munosabatlari tizimiga faol kirishib ketadi, o’zi uchun yangi bo’lgan ijtimoiy vazifalarni, qadriyatlar va normalarni o’zlashtirib oladi, o’zining alohida tutgan yo’lini tashkilot (mehnat jamoasi)ning maqsad va vazifalari bilan moslashtiradi, bu bilan o’zining xulqini mazkur korxona yoki muassasaning xizmat yo’l-yo’riqlariga bo’ysundiradi. Biroq inson ishga kirishda avvaldan qaror topgan muayyan maqsadlar, qadriyatli muomala yo’nalishiga ega bo’ladi, shularga muvofiq korxonaga bo’lgan o’z talablarini shakllantiradi, korxona esa o’z maqsadlari va vazifalaridan kelib chiqib, xodimga, uning xulq-atvoriga o’z talablarini qo’yadi. Xodim o’z talablarini amalga oshira borib, o’zaro bir-birlariga ta’sir ko’rsatadilar, bir-birlariga moslashadilar, buning natijasida mehnatga moslashuv jarayoni amalga oshiriladi. SHunday qilib, mehnatga moslashuv – shaxs va uning uchun yangi bo’lgan ijtimoiy muhit o’rtasidagi ikki tomonlama jarayondir. Psixologiya tarixidan ma’lumki, kasbiy deformatsiya masalasi o’tgan asrning 20-30- yillaridanoq o’rganila boshlangan. Bu borada kasbiy intilish, mehnat ishonchliligini ta’minlash, mehnat qobiliyatini oshirish muammolari, shuningdek, kasbiy faoliyatdagi noqulay sharoit bilan bog’liq vaziyatlar tadqiq etilgan ilmiy izlanishlarni ko’rish mumkin. Ammo adpi.uz universaljurnal.uz 813 SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA I