Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
ЭТАПЫ РАЗВИТИЯ ТУТОВОГО ШЕЛКОПРЯДА
UNIVERSAL XALQARO ILMIY · Universal International Scientific · Ismoilov Ibrohimjon Xakimjon o‘g‘li · Muhammadaliyeva Ruxsoraxon Hamidullo qizi
Универсал международный научный журнал · 2026
Аннотация
В данной научно-практической работе проводится глубокий анализ физиологических, биохимических, молекулярных и генетических реакций растений на различные неблагоприятные факторы окружающей среды. В частности, рассматриваются механизмы устойчивости растений к абиотическим стрессам – таким как засуха, засоление, экстремальные температуры, воздействие тяжелых металлов, свет и радиация. Также освещаются защитные механизмы, формирующиеся в ответ на биотические стрессы – такие как фитопатогены, вредные насекомые, вирусы и сорные растения. Рассматриваются гормональные взаимодействия, пути передачи сигналов, экспрессия генов и синтез вторичных метаболитов. На основе последних исследований узбекских ученых приводятся достижения национальной селекции, лабораторные эксперименты и наблюдения в полевых условиях. Ключевые слова: Физиология растений, устойчивость к стрессу, защитные реакции, гормоны, экспрессия генов, абиотические и биотические факторы, селекция Узбекистана Language: Uzbek Citation: Ismoilov , I., & Muhammadaliyeva , R. (2025). STAGES OF DEVELOPMENT OF THE MULBERRY SILKWORM. Universal International Scientific Journal, 2(5), 207–211. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/2252 Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under the Creative Commons Attribution International License (CC BY 4.0). http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ O‘simliklarning yashash muhiti oxirgi ta‘minlash, resurslardan oqilona foydalanish o‘n yilliklarda iqlim o‘zgarishi, global isish, va biologik xilma-xillikni saqlab qolish ifloslantiruvchi gazlar miqdorining ortishi, mumkin. [1, 4] tuproq eroziyasi va inson faoliyati ta‘sirida Stress turlari va ta‘sir mexanizmlari. keskin o‘zgarib bormoqda. Ayniqsa, O‘simliklarga ta‘sir qiluvchi stress omillari O‘zbekiston sharoitida – qurg‘oqchil iqlim, ikki asosiy guruhga bo‘linadi: abiotik va sho‘r yerlar, suv tanqisligi mavjud bo‘lgan biotik. Abiotik omillar – haroratning haddan hududlarda o‘simliklarning stressga chidamli tashqari yuqori yoki past bo‘lishi, suv navlarini yaratish masalasi nihoyatda tanqisligi, tuproq sho‘rlanishi, ortiqcha nur dolzarbdir. Chidamlilik fiziologiyasini chuqur yoki og‘ir metallar kabi nohayotiy muhit o‘rganish orqali nafaqat hosildorlikni saqlab sharoitlaridir. Biotik stresslar esa tirik qolish, balki ekotizim barqarorligini organizmlar – fitopatogenlar (zamburug‘lar, 208 Universal International Scientific Journal 2025, 2(5) bakteriyalar, viruslar), zararli hasharotlar, stressga bog‘liq gen ekspressiyasini nematodlar va begona o‘simliklar bilan faollashtiradi.[6, 7] bog‘liq. Ushbu omillar fotosintez, suv Salitsil kislotasi (SA) patogenlarga aylanishi, oziqlanish va genetik barqarorlikka qarshi qarshilikni kuchaytiradi, ayniqsa SAR bevosita yoki bilvosita ta‘sir ko‘rsatadi. [3, 6] (Systemic Acquired Resistance) reaksiyasini Masalan, qurg‘oqchilikda o‘simliklar faollashtiradi. Jasmonat (JA) va etilen suvni tejash uchun stoma hujayralarini yopib, gormonlari insektlar va zamburug‘larga qarshi CO₂ kirishini cheklaydi va bu fotosintezni javob reaksiyalarini qo‘zg‘aydi. Bu gormonlar sekinlashtiradi. Sho‘rlanish esa osmotik stress o‘zaro antagonistik yoki sinergik aloqalarda va ion toksikligi orqali hujayra muvozanatini bo‘lib, ularning muvozanati o‘simlikning buzadi. Biotik omillar esa hujayra devorining stressga bo‘lgan javobini belgilaydi.[8] shikastlanishi, metabolik faollikning Stress natijasida hosil bo‘ladigan reaktiv kamayishi va signal molekulalar sintezi orqali kislorod turlari (ROS) hujayra tuzilmalariga o‘z ta‘sirini ko‘rsatadi. [3] zarar yetkazishi mumkin. Shu sababli, Signal uzatish va hujayraviy javoblar. o‘simliklar ROS ni zararsizlantiruvchi kuchli Stressni sezish va unga moslashish jarayoni antioksidant tizim bilan himoyalangan. Bu avvalo stress omilining retseptor molekulalar tizim fermentativ va nofermentativ tomonidan tan olinishi bilan boshlanadi. komponentlardan iborat bo‘lib, ular bir-birini Hujayra membranasidagi retseptorlar signalni to‘ldiradi. [8, 9] ichki hujayraviy tizimlarga uzatadi. Bu Fermentativ tizimga SOD, CAT, APX, jarayonda kalsiy ionlari, reaktiv kislorod GR kiradi. Nofermentativ komponentlarga esa turlari (ROS), ikkilamchi xabarchilar (cAMP, askorbin kislota, glutation, tokoferollar, IP3) va MAP-kinaza kaskadlari ishtirok etadi. flavonoidlar, karotinoidlar va fenolik [5, 6] birikmalar kiradi. Ular sinergetik tarzda Kalsiy signalizatsiyasi stress holatida oksidlovchi stressni kamaytiradi. Bu tizimlar asosiy rol o‘ynab, turli oqsillarni stress holatlarida faollashib, hujayralarni faollashtiradi. ROS esa bir tomondan barqaror holatda ushlab turadi. Natijada hujayraga zarar yetkazsa-da, boshqa tomondan o‘simliklarning yashovchanligi ortadi va signal molekulasi sifatida gen faolligini fiziologik jarayonlari tiklanadi. [9] boshqaradi. Stressga javoban yuzlab genlar Genetik darajadagi moslashuv. Stressga faollashadi, ulardan himoya oqsillari, bardoshlili
Доказательный фрагмент
«В данной научно-практической работе проводится глубокий анализ физиологических, биохимических, молекулярных и генетических реакций растений на различные неблагоприятные факторы окружающей среды.»
Образец извлечения
Демо-превьюВ данной научно-практической работе проводится глубокий анализ физиологических, биохимических, молекулярных и генетических реакций растений на различные неблагоприятные факторы окружающей среды. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- Plant physiology, stress tolerance, defense responses, hormones, gene expression, abiotic, abiotic and biotic factors, Uzbekistan selection, himoya reaksiyalari, устойчивость к стрессу, gormonlar, Физиология растений, gen ekspressiyasi, абиотические и биотические факторы, O‘zbekiston seleksiyasi, stressga chidamlilik, гормоны, экспрессия генов, селекция Узбекистана, O‘simliklar fiziologiyasi, abiotik va biotik omillar, защитные реакции
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025