МОТИВ ТАКИКА В УЗБЕКИСТАНСКИХ СКАЗКАХ

Аннотация

This article sheds light on the poetic functions of the taboo motif in Uzbek folk tales. This task was carried out by analyzing Uzbek folk tales and highlighting the artistic interpretations of the taboo motif in the composition of fairy tales. Keywords: tale, motif, taboo, taboo, plot, composition, poetic function, poetics, artistic interpretation. Language: Uzbek 229 Universal International Scientific Journal 2025, 2(5) Citation: Esonova , M. (2025). THE MOTIVE OF THE TAQIQ IN UZBEKISTAN FOLK TALES. Universal International Scientific Journal, 2(5), 229–234. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/2257 Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under the Creative Commons Attribution International License (CC BY 4.0). http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Kirish. G.Mashrapova “Ozbek xalq ertaklarida safar Xalq og’zaki ijodida ertak janri ham motivi” nomli ilmiy ishida ushbu motivni turli tomonlardan o’rganilib, tahlil etilgan. monografik planda o’rgangan. Yuqoridagi Ammo biz tahlilga tortgan mavzu hali ilmiy ishlardao’zbek xalq ertaklaridagi taqiq atroflicha o’rganilmagan hamda folklor motivi haqida qimmatli ma’lumotlar uchraydi, asarlarini tadqiq etishda yanada aniqlikka ammo taqiq motivining genezisi, ertak erishish uchun taqiq motivi alohida mavzu syujetini shakllantirishdagi poetik vazifalari sifatida chuqurroq tahlil etilishi zarur. O’zbek monografik planda o’rganilmagan. xalq ertaklarida taqiq motivi juda ko’p Tadqiqot metodologiyasi. uchrovchi motivlardan biri va u ayrim ertak Maqolada qiyosiy-tipologik metod turlari uchun asos bo’lib xizmat qiladi. Misol va struktural tahlil metodlaridan foydalanilgan uchun kumulyativ ertaklarni olsak, kumulyativ holda o’zbek xalq ertaklaridagi taqiq motivi ertaklar boshqa ertaklardan zanjirsimon tahlil qilindi hamda bir qancha ertaklar kompozitsiyasi bilan farq qilsa, bu zanjirli misolida taqiq motivining ertakdagi o’rni va kompozitsiyani aksar ertaklarda taqiq motivi vazifasi yoritildi. yuzaga keltirgan. Yuqoridagi sabablarga Tahlillar va natijalar. asoslanib, ayta olamizki, folklor asarlarini, Ma’lumki folklorda ertak atamasi keng xususan, ertak janrini o’rganishda taqiq motivi qo’llaniladi. “Ertak”-epik turning janrlaridan tahlili dolzarb masalalardan biridir. biri bo’lib, xalq og’zaki badiiy ijodining eng Adabiyotlar tahlili. qadimiy, ommaviy, hajman yirik, katta- Jahon folklorshunosligida ertak janrini kichiklar uchun ham birdek qiziqarli bo’lgan turli qirralarini Ya.Grimm, V.Grimm. janrdir. Ular juda uzoq o’tmishda ibtidoiy A.A.Arne, S.Tompson, V. Propplar o’rganib, ajdodlarimizning mifologik dunyoqarashi, tahlil etishgan. O’zbek folklorshunosligida esa qadimiy, urf-odatlari, marosimlari asosida K.Imomov, M.Sodiqova, T.Rhmonov, paydo bo’lgan. Ertaklarda, odatda, xalqning O.Safarov, M.Afzalov, B. Sarimsoqov, maishiy turmushi va eng oliyjanob insoniy X.Egamov, Sh.Nazarova, G.Mashrapovalar fazilatlari haqidagi orzu-o’ylari xayoliy va o’zbek xalq ertaklari, ularning turlari va hayotiy uydirmalar vositasida bayon etiladi. motivlar tizimini atroflicha o’rgangan. Aynan Hamda ertak syujeti murakkab, turli xil ertaklarda taqiq motivini yuzaga chiqishi an’anaviy motivlar tizimidan tashkil topadi. uchun yetakchi motivlardan biri sinov Uning asosida qabilaviy e’tiqod, magiya, tabu, motivini Sh.Nazarova “O’zbek xalq bilan bog’liq urf-odatlar; anemizm, totemizm, ertaklarida sinov-shart motivi” nomli ilmiy fetishizm, kabi e’tiqodiy qarashlar feodal ishida yoritib bergan bo’lsa, safar motivini jamoa, matriarxat, feodal-patriarxat 230 Universal International Scientific Journal 2025, 2(5) munosabat, qonun - qoidalarga aloqador voqea ingiliz olimi Stiven Frezer o’zining “The va hodisalar yotadi. Golden Bough” (oltin novda) asarida tabuga Dastlab ertaklardagi taqiq motivini tahlil atroflicha to’xtalib o’tgan va u tabuni qilishdan oldin motiv tushunchasiga to’xtalib quyidagicha ta’riflaydi-“ Tabuda ruh haqidagi o’tsak. “Motiv juda ko’p fanlar, jumladan, ibtidoiy g’oyalar va uni kutayotgan xavf- psixologiya, adabiyot, musiqa, tasviriy san’at, xatarlar muhokama qilinadi. Tabu (taqiq)lar biologiya kabi sohalarning tadqiqot obyekti bir xalq yoki bir mamlakat bilan sifatida o’rganilgan. Ularning har birida chegaralanmaydi, turli variantlarda ular butun motivga yaxlit kompozitsiya (syujet)ning eng dunyoda uchraydi va ularning omon kichik, ajralmas, shu bilan birga takroriylik va qolganlari, biz ko’rganimizdek, zamonaviy ketma-ketlik qonuniyatlariga bo’ysunadigan yevropada saqlanib qolgan unga bog’liq zaruriy uzvi sifatida qaraladi. Mavjud bo’lgan va uning himoyasidan hamma lug’atlarda ushbu atama ko’p ma’noli ekanligi manfaatdor bo’lgan oliy rahbar (qahramon) qayd etilib, lug’aviy ma’nosi esa fransuzcha ham himoyaga ko’proq muhtojdir. Shuning “kuy”, “ohang” lotincha (yoki yunoncha) uchun oliy rahbar(qahramon)ning hayoti “harakatlanmoq” so’zlaridan kelib chiqib yanada rivojlangan ehtiyot choralari va