ФАКТОРЫ АБИОТИЧЕСКОГО СТРЕССА И ИХ ВЛИЯНИЕ НА РАСТЕНИЯ

Аннотация

The work on the topic "Abiotic stress factors and their impact on plants" deeply studies the role of abiotic stress in plant life and its impact on biological processes. Abiotic stress includes external factors that negatively affect the growth, development and yield of plants. These stress factors include natural phenomena such as drought, heat waves, cold, salinization. The article analyzes in detail how each abiotic stress factor affects plant physiology, in particular, the processes of photosynthesis, water and mineral assimilation. It also examines the protective mechanisms that plants have developed to combat stress, such as the production of antioxidants and adaptive responses. This work proposes solutions through agricultural practices and scientific research to reduce the impact of abiotic stress factors on plant yields and make them more resistant. Keywords: abiotic stress, effects on plants, drought, heat stress, cold stress, salinity, photosynthesis, cell physiology, adaptive mechanisms. Language: Uzbek Citation: Komilova , M., & Abdugafurova , H. (2025). ABIOTIC STRESS FACTORS AND THEIR IMPACT ON PLANTS. Universal International Scientific Journal, 2(5), 245–248. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/2261 Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under the Creative Commons Attribution International License (CC BY 4.0). http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Abiotik stress — o‘simliklarning o‘simliklar nobud bo‘ladi. Bu omillar qishloq o‘sishiga va rivojlanishiga salbiy ta’sir xo‘jaligi ishlab chiqarishi, ekotizimlar va oziq- ko‘rsatadigan tabiiy va antropogenik omillarni ovqat xavfsizligi uchun jiddiy tahdid soladi. anglatadi. Bu omillar o‘simliklarda bir qator Qurg‘oqchilik — eng keng tarqalgan va zararli fiziologik jarayonlarni buzadi, ular orasida abiotik stress omillaridan biridir. Suvning fotosintez, suv va minerallarni assimilyatsiya etishmasligi o‘simlikning fotosintez qilish, oziq moddalarni yutish va umumiy jarayoniga, metabolizmga, o‘sishiga va hosil metabolizm jarayonlari bor. Abiotik stressning berishiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir qiladi. ta’siri natijasida o‘simliklarning hosili Suvning yetishmasligi o‘simlikda suvni kamayadi, o‘sish susayadi va ba’zan uzatish jarayonini va fotosintezda asosiy 246 Universal International Scientific Journal 2025, 2(5) energiya manbai bo‘lgan xlorofill ishlab samaradorligini pasaytiradi. Suvni so‘rish va chiqarishni susaytiradi. Natijada o‘simliklar taqsimlash: Suv yetishmasligi va tuzlanish xlorofillni saqlab qolish uchun energiyasini o‘simliklarning ildiz tizimining normal sarflaydi, bu esa o‘simliklarning o‘sishini ishlashiga to‘sqinlik qiladi. Bu holat suvni to‘xtatadi va hosilni kamaytiradi. Yuqori o‘zlashtirishni va taqsimlashni susaytiradi. harorat o‘simliklarning o‘sishiga salbiy ta’sir Metabolizmning buzilishi: Abiotik stress ko‘rsatadi. Issiqlik stressi o‘simliklarning sharoitida o‘simliklar normal metabolik nafas olish jarayonini o‘zgartiradi, suvning jarayonlarni bajarish uchun kerakli energiyani bug‘lanish tezligini oshiradi va fotosintezga ishlab chiqara olmaydi. Stress omillari, salbiy ta’sir ko‘rsatadi. O‘simliklar yuqori ayniqsa, hujayralardagi metabolik harorat ta’sirida qiziydi, bu esa hujayralarda qobiliyatlarni pasaytiradi. O‘sishning suyuqlikning bug‘lanishiga, membranalar susayishi: O‘simliklar stress sharoitida o‘sish buzilishiga va o‘sishning sekinlashishiga olib tezligini sekinlashtiradi yoki butunlay keladi. Issiqlik stressining davomiyligi va to‘xtatadi. Stress holatida o‘simliklar kuchi o‘simliklarning metabolizmiga ta’sir resurslarni saqlash va himoya mexanizmlarini etib, ularning hosil berish qobiliyatini ishga solishga harakat qiladi. kamaytiradi. Sovuq stressi o‘simliklar uchun O‘simliklarning abiotik stressga qarshi jiddiy tahdid bo‘lishi mumkin. Sovuq himoya mexanizmlari o`simliklar abiotik haroratlar o‘simliklarning hujayra stressga moslashishda bir qator mexanizmlarni membranalarida suyuqlikning kristallanishiga rivojlantiradi. Antioksidantlar ishlab olib keladi, bu esa hujayra strukturasi va chiqarish: Stress ta’sirida o‘simliklar zararli funksiyasini buzadi. Sovuq ta’sirida erkin radikallarni neytrallashtiruvchi o‘simliklar o‘sishni to‘xtatadi va ularning antioksidantlarni ishlab chiqaradi. Bu fotosintez jarayoni buziladi. Ayniqsa, qish hujayralarning himoyasini kuchaytiradi va mavsumida sovuq ta’sirida o‘simliklar zarar zararni kamaytiradi. Suvni tejash ko‘rib, o‘sish jarayonlari to‘xtaydi. Tuzlanish mexanizmlari: O‘simliklar qurg‘oqchilik o‘simliklarning ildiz tizimiga zarar yetkazadi sharoitida stomatalarni yopish, ildizlar orqali va ularning suvni o‘zlashtirish qobiliyatini suvni samarali so‘rish kabi mexanizmlarni kamaytiradi. Tuzlar o‘simliklarning o‘ziga xos ishga soladi. Bu mexanizmlar o‘simliklarga metabolik jarayonlarini buzadi va hosilni suvni tejash imkonini beradi. Genetik adaptiv pasaytiradi. Tuzlanish, ayniqsa,