ФОРМИРОВАНИЕ КУЛЬТУРЫ ОБУЧАЮЩИХСЯ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА В СОВРЕМЕННОМ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОМ ПРОЦЕССЕ

Аннотация

В данной статье анализируется роль технологий искусственного интеллекта (AИ) в современном образовательном процессе и вопросы формирования культуры их использования у студентов. Рассмотрены преимущества, возможности и риски использования студентами инструментов СИ. Также освещены принципы эффективного и этичного использования технологий СИ, поддержания академической честности, информационной безопасности, а также роль специальных программ обучения. Также в статью включены рекомендации по формированию культуры осознанного использования инструментов СИ. Ключевое слово: Также известный как глобальный искусственный интеллект, ChatGPT, Grammarly, DeepL. So‘nggi yillarda mamlakatimizda barcha sohalarda keng qamrovli islohotlar amalga oshirilmoqda. Jumladan Sun’iy intellekt (artificial intelligence, AI) texnologiyalarining katta ahamiyati va salohiyatini e’tirof etgan holda ularni rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Sun’iy intellekt (SI) – bu kompyuter tizimlariga inson aqliy qobiliyatlarini taqlid qilish imkonini beruvchi texnologiyalar majmuasi. Unga o‘z-o‘zidan o‘rganish (machine learning), muammolarni hal qilish, mantiqiy fikrlash, nutqni va matnni tushunish, tasvirlarni aniqlash va qaror qabul qilish kabi imkoniyatlar kiradi. “Sun’iy intellekt” atamasi 1956 yilga kelib paydo bo‘ldi. Shu yilning yozida AQSHning Dartmut universitetida sun’iy tafakkur masalalari bo‘yicha anjuman bo‘lib o‘tdi. Unda Klod Shennon (Bell Laboratories), Nataniel Rochester (IBM), Gerbert Saymon (Karnegi universiteti, Trenchard Mur (Prinston universiteti), Jon Makkarti (Dartmut universiteti), Marvin Minski (Garvard universiteti) kabi olimlar ishtirok etgan. Ushbu anjumanda ma’ruza qilgan amerikalik informatika sohasidagi olim Jon Makkarti (1927– 2011) “Artificial Intelligence” (“Sun’iy tafakkur”) atamasi muallifi sifatida tarixga nom qoldirdi. adpi.uz universaljurnal.uz 207 SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil XX asrning 80-yillari sun’iy intellekt – kashfiyot deya e’tirof etila boshladi. Olimlar ushbu yo‘nalishda darsliklar ishlab chiqa boshladilar. Shuningdek, 1997 yilda shaxmat bo‘yicha Jahon chempioni Garri Kasparovni mag‘lubiyatga uchratgan mashhur shaxmat dasturi – “Deep Blue” yaratildi. Shu yillarda Yaponiyada neyron tarmoqlari asosida 6-avlod kompyuter loyihasi ishlab chiqilayotgan edi. Shundan so‘ng sun’iy intellektga e’tibor kuchaydi. Yirik kompaniyalardan tortib to harbiy muassasalargacha mazkur sohani moliyalashtira boshladi. Natijada yangi texnologiyalar soni oshib, raqobat kuchaydi, sun’iy intellekt vositalari mukammallashib bordi. Zamonaviy texnologiyalar, ayniqsa sun’iy intellekt (SI), ta’lim jarayoniga jadal kirib kelmoqda. Talabalar SI vositalaridan keng foydalanish imkoniyatiga ega bo‘lib, bu ularning bilim olish jarayonini tezlashtirish va samaradorligini oshirishga yordam beradi. Biroq, SI’dan foydalanishning samarali va axloqiy jihatlari ham e’tiborga olinishi lozim. Ushbu maqolada talabalar orasida sun’iy intellektdan foydalanish madaniyatini shakllantirish masalalari tahlil qilinadi. Sun’iy intellektning ta’lim jarayonidagi o‘rni. O‘z navbatida sun’iy intellektni ilm-fanga joriy etish uchun malakali kadrlar sonini oshirish talab etiladi. Negaki aynan o‘z kasbining ustasi bo‘lgan mutaxassislar barcha jabhalarga sun'iy intellekt kirib borishida asosiy omil bo‘ladi. Hozirda yurtimizda shu yo‘nalish bo‘yicha “Raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt” ixtisosligi oliy malakali kadrlarning ilmiy va ilmiy-pedagogik mutaxassisliklar nomenklaturasiga kiritildi va uning pasporti yaratildi. Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti hamda Raqamli texnologiyalar va sun'iy intellektni rivojlantirish ilmiy-tadqiqot institutida “Raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt ixtisosligi” bo‘yicha oliy ta’limdan keyingi ta’lim instituti ochildi. Sun’iy intellekt sohasida tayanch doktorantura va stajyor-tadqiqotchilikka jami 28 ta maqsadli kvotalar ajratildi. Bundan tayanch doktoranturaga 14 ta, stajyor-tadqiqotchilikka 14 ta qabul kvotasi ajratildi. Shuningdek, raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt yo‘nalishi bo‘yicha saralab olingan 10 nafar yosh olim 2021-2022 yillarda etakchi xorijiy ilmiy tashkilotlarga qisqa muddatli ilmiy stajirovkalarga yuborildi. Bugungi kunda SI texnologiyalari talabalarga quyidagi yo‘nalishlarda yordam bermoqda: Avtomatlashtirilgan ta’lim platformalari – ChatGPT, Coursera, Khan Academy va shunga o‘xshash tizimlar orqali mustaqil o‘rganish imkoniyati; Tahliliy vositalar – ma’lumotlarni tezkor tahlil qilish, tadqiqot olib borishda yordam; Til va tarjima vositalari – Grammarly, DeepL kabi xizmatlar orqali matn tahrirlash va tarjima qilish; Kreativ fikrlash va loyihalar yaratish – grafik dizayn, dasturlash va boshqa ijodiy jarayonlarda yordam berish. Sun’iy intellektdan foydalanish madaniyatini shakllantirish yo‘llari. Sun’iy intellekt (S