МЕСТО ИНСТРУМЕНТА ДУТОР В ЖИЗНИ ЖЕНЩИН И ДЕВУШЕК

Аннотация

This article examines the role and significance of the dutor instrument in the lives of women. The article analyzes the historical and cultural significance of the dutor in Uzbek folk music, the participation of women in this art, the social and psychological benefits of learning the dutor, and its place in modern society. It also illustrates the influence of female dutor players on Uzbek culture and their creative path through examples. The article will serve as an interesting and informative resource for lovers of Uzbek folk music, art historians, and researchers in the field of culture. Keywords: dutor, girls, uzbek music, musical instrument, cultural significance, social integration, psychological benefits, traditional music, contemporary music, female dutorists, status, creativity, cultural heritage, musical art, self-expression Language: Uzbek Citation: Usmonova , S. (2025). THE PLACE OF THE DUTOR INSTRUMENT IN THE LIVES OF WOMEN AND GIRLS. Universal International Scientific Journal, 2(5), 257–260. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/2264 Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under the Creative Commons Attribution International License (CC BY 4.0). http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Kirish: Asosiy qism: O‘zbek xalq musiqasi o‘zining boy tarixi Dutor cholg‘u asbobining ayol qizlar va chuqur falsafasi bilan dunyoda o‘ziga xos hayotidagi nafisligi, ularning kuy va ijro bilan o‘rin egallaydi. Ushbu san’atning muhim hamohangligi orqali yanada chuqur ma’no timsoli sifatida dutor cholg‘u asbobi alohida kasb etadi. Dutorning nozik ovozi va ajralib turadi. Dutor nafaqat musiqiy asbob, ayollarning musiqiy ijodga bo‘lgan sezgir balki o‘zbek xalqining ruhiy dunyosi, his- yondashuvi o‘zaro uyg‘unlikda o‘zbek xalq tuyg‘ulari va qadimiy an’analarini ifodalovchi musiqasining o‘ziga xos go‘zalligini yaratadi. ramzdir. Ayol qizlarning dutor cholg‘usidagi Ayollarning dutor chalishdagi ishtiroki, kuy ishtiroki esa ushbu san’atning yanada muhim ijro etishdagi mahorati va musiqiy va o‘ziga xos jihatlaridan biridir. Tarixan kompozitsiyalarga qo‘shgan hissasi nafaqat ayollar dutor chalish orqali nafaqat o‘z ijodiy san’atning estetik jihatini boyitadi, balki salohiyatlarini namoyon qilgan, balki ijtimoiy ularning shaxsiy va ijtimoiy hayotidagi muhim hayotda muhim o‘rin egallagan. Ushbu maqola o‘rnini ham ta’kidlaydi. Quyida dutorning ayol dutorning ayol qizlar hayotidagi o‘rni, uning qizlarning kuy va ijro bilan hamohangligi madaniy, ijtimoiy va psixologik ahamiyatini haqida ma’lumotga boy tahlil keltiriladi. yoritishga bag‘ishlanadi. Dutorning ovozi o‘zbek xalq musiqasidagi kuy 258 Universal International Scientific Journal 2025, 2(5) va maqomlarning asosiy tashuvchisi etilgan dutor asosidagi musiqalar o‘ziga xos hisoblanadi. Kuy – bu musiqiy uslub va chuqur ma’no bilan ajralib turadi. kompozitsiyaning eng muhim shakli bo‘lib, Ayol qizlarning dutor chalishdagi unda hikoya, his-tuyg‘u va falsafiy mazmun ishtirokiO‘zbek jamiyatida ayollarning aks etadi. Ayollarning dutor orqali kuy ijro musiqiy san’atdagi ishtiroki an’anaga ko‘ra etishdagi mahorati ularning nozik sezgirligi va cheklangan deb hisoblansa-da, dutor chalish chuqur hissiyotlari bilan chambarchas bog‘liq. ayollar uchun o‘zini namoyon qilishning Dutorning ikki toridan chiqadigan nafis ovoz muhim vositasi bo‘lib kelgan. Tarixda ko‘plab ayollarning ichki dunyosini ifodalashda o‘ziga ayol dutorchilar o‘z ijodlari bilan nafaqat xos vosita bo‘lib xizmat qiladi.Masalan, o‘zbek musiqasiga, balki umumiy Xorazm maqom yo‘nalishida ayollar madaniyatga katta hissa qo‘shgan. Masalan, tomonidan ijro etilgan kuy va qo‘shiqlarda XX asrda Xorazmda yashagan Mashxura opa dutorning ovozi sevgi, sog‘inch, tabiat va kabi ayol dutorchilar o‘zlarining mahorati insoniy his-tuyg‘ularni noziklik bilan bilan mashhur bo‘lgan. Ular nafaqat cholg‘u yetkazadi. Ayollarning kuy ijro etishdagi chalish, balki xalq qo‘shiqlari va maqomlarni uslubi ko‘pincha lirik va melodik bo‘lib, ijro etish orqali o‘zbek musiqasini dutorning ovoz imkoniyatlari bilan mukammal rivojlantirishga yordam bergan.Zamonaviy uyg‘unlashadi. Bu uyg‘unlik ayollarning davrda esa ayol dutorchilar soni tobora ortib musiqiy sezgirligi va dutorning nafis tuzilishi bormoqda. Musiqa akademiyalari va o‘rtasidagi muvozanatdan kelib chiqadi. konservatoriyalarda dutor chalishni Dutorning tarixiy va madaniy ahamiyati o‘rganayotgan qizlar o‘zlarining ijodiy Dutor o‘zbek xalq musiqasining eng muhim salohiyatlarini namoyon qilmoqda. Masalan, cholg‘u asboblaridan biri bo‘lib, uning kelib O‘zbekiston Davlat san’at va madaniyat chiqishi qadimgi Markaziy Osiyo musiqiy institutida dutor bo‘yicha tahsil olayotgan an’analariga borib taqaladi. “Dutor” so‘zi fors yosh qizlar nafaqat an’anaviy musiqani tilidan kelib chiqqan bo‘lib, “ikki tor” o‘rganmoqda, balki zamonaviy musiqiy ma’nosini anglatadi, bu esa asbobning ikki yo‘nalishlarni ham dutor orqali ijro