СОДЕРЖАНИЕ ИСТОРИЧЕСКОГО РАБОТЫ АБДУРАЗЗАКА САМАРКАНДАИ «МАТЛАУС-САДАЙН И МАДЖМА УЛ-БАХРАЙН»

Аннотация

This article studies the work “Matlaʼ us-saʼdayn va majmaʽ ul-bahrayn” by Abdurazzaq Samarkandi, one of the major representatives of the 15th century Persian historiography school, as a historical source. The work contains rich information about the political, social and cultural life of the Timurid dynasty. The author describes in detail the events witnessed in India, Iran and Transoxiana. The article highlights the scientific significance, methodology and interconnection of this work with other historical sources. Keywords: Persian language, historical work, historical events, critical thinking, integration, technology, educational methods. Language: Uzbek Citation: Turobova , N. (2025). THE CONTENT OF THE HISTORICAL WORK "MATLAʼ US- SAʼDAYN AND MAJMA UL-BAHRAYN" BY ABDURAZZAK SAMARKANDAI. Universal International Scientific Journal, 2(5), 276–278. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/ article/view/2267 Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under the Creative Commons Attribution International License (CC BY 4.0). http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ O‘rta asrlar tarixini o‘rganishda tarixiy majmaʽ ul-bahrayn” asarida bayon qilgan. manbalar — xronikalar, tarjimalar, xotiralar va Ushbu asar Temuriylar tarixini o‘rganishda, diplomatik hujjatlar muhim o‘rin tutadi. ayniqsa Shahrux va Ulug‘bek davrlaridagi Ayniqsa, voqealarning bevosita guvohi siyosiy jarayonlarni tahlil qilishda bebaho bo‘lgan mualliflar tomonidan yozilgan asarlar manbadir. o‘sha davrning murakkab ijtimoiy-siyosiy “Matlaʼ us-saʼdayn va majmaʽ ul- holatini tushunishda asosiy kalit vazifasini bahrayn” ikki jildli tarixiy asar bo‘lib, unda o‘taydi. Shunday manbalardan biri — 1304 yildan 1470 yilgacha bo‘lgan voqealar Temuriylar davri tarixiga oid eng muhim yoritilgan. Asar nomining o‘zi — “Ikki baxt asarlardan biri bu Abdurazzoq yulduzining tug‘ilishi va ikki dengizning Samarqandiyning “Matlaʼ us-saʼdayn va tutashuvi” — Temuriylar davridagi ikki asosiy majmaʽ ul-bahrayn” asaridir. markaz: Hirot va Samarqand orasidagi siyosiy Abdurazzoq Samarqandiy 1413–1482 va madaniy birlikni ifodalaydi. yillar orasida yashagan, Temuriylar sulolasi Abdurazzoq asarda Temuriylar saroyida xizmat qilgan tarixchi, yozuvchi va sulolasining muhim shaxslari — Amir Temur, diplomatik vakil bo‘lgan. U Hirot, Samarqand, Shahrux, Ulug‘bek, Boysung‘ur va boshqalar Eron va Hindistonga diplomatik safarlarda faoliyatiga keng o‘rin bergan. U nafaqat bo‘lib, o‘z ko‘zlari bilan ko‘rgan voqealarni Markaziy Osiyo, balki Eron, Arabiston, yozma manba sifatida “Matlaʼ us-saʼdayn va 277 Universal International Scientific Journal 2025, 2(5) Hindiston va Xitoyga oid siyosiy va madaniy xronologiya uchun asosiy manbalardan biriga holatlarni ham bayon qilgan. aylantiradi. Asarda Shahrux Mirzo davrining siyosiy Bundan tashqari, muallif ayrim hollarda barqarorligi, ichki siyosatdagi islohotlar, taxt voqealarga subyektiv munosabat bildirgan uchun kurashlar, diplomatik aloqalar haqida bo‘lsa-da, bu holat o‘sha davrdagi saroy keng maʼlumotlar berilgan. Muallifning o‘zi muhitining ideologik kayfiyatini tushunishda Temuriylar diplomati sifatida Hindistonga foydalidir. yuborilgan elchilikda ishtirok etgan, buning “Matlaʼ us-saʼdayn” asari Sharafiddin natijasida Hindiston sultonliklaridagi holatni Ali Yazdiyning “Zafarnoma”si, Nizomiddin batafsil yozgan. Bu holat asarni Hindiston Shomiy asarlari, shuningdek, Boburning tarixini o‘rganishda ham muhim manba “Boburnoma”si bilan uyg‘un tahlil qilinganda, sifatida baholashga asos bo‘ladi. Temuriylar davri tarixining murakkab Shuningdek, asarda Hirot va Samarqand manzarasi yanada mukammal ochiladi. shaharlari o‘rtasidagi madaniy va siyosiy Abdurazzoq ko‘proq Shahrux va uning tafovutlar, ularning Temuriylar sulolasidagi zamonasiga urg‘u bergan bo‘lsa, Bobur asosan o‘rni haqida muhim maʼlumotlar mavjud. keyingi davr — Temuriylar qudratining Abdurazzoq Samarqandiy asarida o‘z pasayish davrini yoritgan. zamonasidagi madaniy muhit, ilm-fan rivoji, Abdurazzoq Samarqandiyning “Matlaʼ adabiyot va meʼmorchilik sohalaridagi us-saʼdayn va majmaʽ ul-bahrayn” asari yutuqlarni tasvirlaydi. U Ulug‘bekning ilm- Temuriylar davri tarixini o‘rganishda eng fanga bo‘lgan yondashuvi, Boysung‘urning ishonchli va boy manbalardan biri hisoblanadi. kutubxonachilik faoliyati, saroydagi ilmiy Asarda muallifning diplomatik tajribasi, o‘sha muhit haqida aniq va asosli ma’lumotlarni davr siyosiy voqealariga guvoh bo‘lishi, keltirgan. tarixiy tafsilotlarni chuqur tahlil qilganligi uni Bu jihatlar “Matlaʼ us-saʼdayn” asarini nafaqat tarixchilar, balki tilshunoslar, nafaqat tarixiy, balki madaniyatshunoslik, madaniyatshunoslar va siyosatshunoslar sotsiologiya va tarixiy geografiya yo‘nalishida uchun ham bebaho ilmiy manbaga aylantiradi. ham bebaho manba qiladi. Bugungi kunda ushbu asarning chuqur Asar forsiy tilida yozilgan bo‘lib, o‘rganilishi Temuriylar sulolasining murakkab Abdurazzoqning adabiy uslubi nafi