Oliy ta`lim va ularning tuzilmasi

Аннотация

׃Ushbu maqolada mamlakatimiz oliy ta'lim tizimining umumiy tuzilmasi, uning tarkibiy qismlari, turli ta'lim darajalari, ta'lim turlari va boshqaruv mexanizmlari batafsil o'rganiladi. Shuningdek, turli mamlakatlardagi oliy ta'lim tizimlarining o'xshashliklari va farqlarini solishtirish va zamonaviy sharoitda oliy ta'limning rivojlanish tendentsiyalarini tahlil qilishga harakat qilinadi. Kalit so`zlar׃ Oliy ta'lim, Ta'lim tizimi,ta'lim muassasalari, universitetlar, institutlar, akademiyalar, kollejlar. Kirish. Oliy ta'lim insoniyat taraqqiyoti va jamiyatning rivojlanishida muhim ro`l o'ynaydi. U bilim, ko'nikma va malakalarni shakllantirish orqali mutaxassislarni tayyorlash, ilmiy tadqiqotlar olib borish va ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotga hissa qo'shishga qaratilgan. Zamonaviy dunyoda oliy ta'lim tizimlari global standartlarga moslashishi, doimiy ravishda takomillashib borishi va jamiyat ehtiyojlariga javob berishi zarur. Oliy ta'limning tuzilmasi va tarkibiy qismlari mamlakatlar va mintaqalar bo'yicha farq qilsa-da, umumiy xususiyatlar mavjud. U bakalavr, magistr va doktorantura darajalarini o'z ichiga olib, turli ta'lim shakllarini (kunduzgi, sirtdan, masofaviy) va mutaxassisliklarini taklif etadi. Oliy ta'lim muassasalari - universitetlar, institutlar, akademiyalar - o'zining o'quv dasturlari, ilmiy-tadqiqot faoliyati va boshqaruv tuzilmasi bilan ajralib turadi. Ularning moliyalashtirilishi ham davlat, xususiy yoki aralash tizimlar orqali amalga oshiriladi. Oliy ta'lim - bu bakalavr, magistr va doktorantura darajalarini o'z ichiga olgan, mutaxassislarni tayyorlashga qaratilgan ta'limning yuqori bosqichi. Uning tuzilmasi va tarkibiy qismlari turli mamlakatlarda farq qilishi mumkin, biroq umumiy xususiyatlar mavjud . 1. Ta'lim darajalari: • Bakalavr (Bachelor's degree): Odatda 3-4 yillik ta'limni o'z ichiga oladi va muayyan sohada umumiy bilim va ko'nikmalarni beradi. • Magistr (Master's degree): Bakalavr darajasidan keyin o'qitiladi va 1-2 yil davom etadi 372 STUDENTLERDI BIRLESTIRIW: XALÍQARALÍQ IZERTLEWLER HÁM PÁNLER BOYINSHA BIRGE ISLESIW 1-XALÍQARALÍQ STUDENTLER KONFERENCIYASÍ. NÓKIS, 2025-JÍL 20-21-MAY • Doktorantura (Doctoral degree/PhD): Magistr darajasidan keyin o'qitiladi va odatda 3-5 yil davom etadi. 2. Ta'lim muassasalari: • Universitetlar: Keng ko'lamli fanlarni o'z ichiga olgan va bakalavr, magistr va doktorantura darajalarida ta'lim beradigan yirik ta'lim muassasalari. Odatda, ilmiy-tadqiqot ishlarini ham amalga oshiradi. • Institutlar: Muayyan sohaga ixtisoslashgan va bakalavr yoki magistr darajalarida ta'lim beradigan ta'lim muassasalari. • Akademiyalar: Odatda, muayyan fan sohasiga ixtisoslashgan va ilmiy tadqiqotlarga yo'naltirilgan ta'lim muassasalari. Ba'zi hollarda, ular oliy ta'lim ham berishlari mumkin. • Kollejlar: Odatda, bakalavr darajasiga tayyorgarlik ko'rishga mo'ljallangan va kamroq muddatli ta'lim dasturlarini taqdim etadigan muassasalar. 3. Ta'lim turlari: • Kunduzgi: To'liq kunlik ta'lim. • Sirtdan: Qo'shimcha vaqt ajratib, o'qish jarayonini yakunlash. • Kechki: Ishlayotganlar uchun mo'ljallangan, kechki vaqtda o'qitiladigan ta'lim. • Masofaviy: Internet orqali o'qitiladigan ta'lim. AQSH TA`LIM TIZIMI Amerika Qo’shma Shtatlarida ta`lim tizimining tuzilishi quyidagicha: ▪ Bolalar 3 yoshdan 5 yoshgacha tarbiyalanadigan maktabgacha tarbiya muassasalari; ▪ 1 -8-sinflargacha bo’lgan boshlang’ich maktablar (bunday maktablarda 6 yoshdan 13 yoshgacha o’qiydilar); ▪ 9-12-sinflardan iborat o’rta maktablar (bu maktablarda 14-17 yoshgacha bo’lgan bolalar ta`lim oladilar). U quyi va yuqori bosqichdan iborat.[1] Amerika Qo'shma Shtatlarida navbatdagi ta`lim bosqichi oliy talim bo’lib, u 2 yoki 4 yil o’qitiladigan kollejlar hamda dorilfununlardir. AQShda majburiy ta`lim 16 yoshgacha amal qiladi. Boshlang’ich maktab 6 yoshdan to 13- 15 yoshgacha bo’lgan bolalarni qamrab oladi. Bu boshlang’ich maktablarda umumiy savodxonlik va kasbga yo’naltirish vazifalari hal etiladi. Sinfdan-sinfga ko’chish ta`lim oluvchining o’zlashtirganlik darajasiga bog’liq. Boshlang’ich talim turli shtatlarda turlicha belgilangan (4, 5, 6, 8 yil).[1] Oliy ta`lim esa quyidagi 4 asosiy bosqichda amalga oshiriladi: 1. Kichik mutaxassis 2 yillik kollejlarю 2. Bakalavr 4 yillik kollejlar. 3. 4 yillik kollej yoki dorilfununni tugatgandan so’ng, 1-2 yillik magistr maktabi. 4. Doktorantura. Yuqoridagilardan kelib chiqib xulosa qilish mumkinki, AQSh o’rta maktablarida o’z ta`lim oluvchilariga uch yo’nalishda: akademik, kasb-hunar, umumiy yo’nalishlarda bilim beradi. AQShda har bir ta`lim oluvchiga fanlar bo’yicha olgan bilimlari jamlangan attestatlar beriladi. Kollejlarda o’qish istagida hujjat topshirgan pedagoglar yuqori o’rta maktabning so’nggi ikki yili bilimlari hajmida kirish test sinovlaridan o’tkaziladi. O’g’il-qizlarning tanlagan kasbiga layoqati va qobiliyati ham aniqlanadi. .[1] YAPONIYA TA`LIM TIZIMI Yaponiya ta’lim tizimimizni solishtiradigan boʻlsak, Yaponiya va Oʻzbekiston ta’limi oʻrtasida juda katta farqni k