ҚАСДДАН БАДАНГА ШИКАСТ ЕТКАЗИШ ЖИНОЯТЛАРИНИ ОЛДИНИ ОЛИШДА ТЕЗКОР-ҚИДИРУВ ТАДБИРЛАРИНИНГ ЎРНИ ВА АҲАМИЯТИ

Аннотация

В данной статье проанализированы виды оперативно-розыскных мероприятий, применяемых для предупреждения преступлений, связанных с умышленным причинением вреда здоровью, а также отдельные аспекты их реализации. Разработаны предложения и рекомендации по совершенствованию данной сферы. Keywords. Умышленное причинение вреда здоровью, раскрытие преступления, доследственная проверка, оперативно-розыскная деятельность, взаимодействие, криминалистика, уголовно-процессуальные средства, организация расследования, коллективная деятельность, органы правопорядка. The Role and Importance of Operational-Search Measures in Preventing Intentional Bodily Harm Crimes Abstract. This article analyzes the types of operational-search measures used to prevent crimes involving intentional bodily harm, along with specific aspects of their implementation. Proposals and recommendations for improving this field are developed. Keywords. Intentional bodily harm, crime detection, pre-investigative checks, operational-search activities, collaboration, criminology, criminal-procedural tools, investigation organization, collective activity, law enforcement agencies. Қасддан баданга шикаст етказиш билан боғлиқ жиноятларни олдини олиш ва ушбу турдаги жиноятларни фош этишда терговга қадар текширувни амалга оширувчи органлари билан ҳамкорлиги муҳим аҳамият касб этади. Чунки мазкур турдаги жиноятларни муваффақиятли очиш, сифатли, тўлиқ ва ҳар томонлама тергов қилиш, айбдорларни фош этиш, содир этилишига имкон берган шарт-шароитларни аниқлаш ва содир этилишини олдини олиш учун фақатгина тезкор қидирув фаолиятини амалга оширувчи органларнинг фаолияти етарли эмас. Шунинг учун ушбу турдаги жиноятларни содир қилган шахсларни аниқлашда терговга қадар текширувни амалга оширувчи органлари билан ўз вақтида 86 ҳамкорликни йўлга қўйиш, шу орқали тезкор-қидирув маълумотларидан ва техник- криминалистика воситалари ҳамда усулларидан комплекс фойдаланиш лозим бўлади. Мана шу жиҳатдан ҳамкорликни жиноятларни очиш ва тергов қилишда муҳим таркибий қисми дейиш мумкин. Ушбу турдаги жиноятларни содир қилган шахсларни аниқлаш мураккаб кўп элементли жараён бўлиб, криминалистика фани нуқтаи назаридан бир неча турли босқичлардан иборат. Уларнинг асосий мазмуни тезкор қидирув ва бошқа процессуал ҳаракатлар, криминалистик комбинациялар ва операцияларни ўз ичига қамраб олади. Кўп ҳолларда терговга қадар текширувни амалга оширувчи мансабдор шахсларининг иштироки билан кечади. Умуман олганда, Тезкор-қидирув тадбирларини жиноят- процессуал ва криминалистик воситалар мажмуаси ёрдамида амалга ошириладиган жараён сифатида англашимиз мумкин. Шу сабабли тезкор ходим, суриштирувчи ва терговчининг олдида турган вазифаларни ҳал қилишда иштирок этувчи шахслар билан ўзаро ҳамкорлигига асосланади. Қасддан баданга шикаст етказиш билан боғлиқ жиноятларни фош этишда терговга қадар текширувни амалга оширувчи органлари билан ҳамкорлик масаласини ёритишдан аввал “ҳамкорлик” тушунчаси, уни моҳияти ва ўзига ҳос хусусиятларини англаб олишимиз керак. С.В. Ведренцеванинг фикрича, илмий адабиётларда мавжуд бўлган илмий қарашлар таҳлилини ҳисобга олган ҳолда, терговчининг ҳамкорлиги масалаларини жиноятларни тергов қилишни ташкил этиш бўйича криминалистиканинг қоидалари контекстида ҳал қилишни таклиф қилади ва унга кўра, марказий масала "терговни ташкил етиш" ва "ҳамкорлик" тушунчалари ўртасидаги муносабатлар бўлишини таъкидлайди1. В.Д. Зеленский ҳамкорликни тергов тузилмаси нуқтаи назаридан кўриб чиқиб, уни терговнинг ташкил этилиши керак бўлган қисми сифатида белгилайди. Шуни ҳисобга олган ҳолда, у терговни бошқаришни жиноятни тергов қилишни ташкил этишни элементига киритади. Муаллифнинг фикрича, терговни ташкил этиш ва ҳамкорлик ўртасида "терговга раҳбарлик қилиш" деб номланган элемент мавжуд. Шу билан бирга, ҳамкорлик терговнинг процессуал ва процессуал бўлмаган воситаларидан уларни қўллаш самарадорлигини ошириш ва керакли натижани олиш учун мувофиқлаштирилган ҳолда қўлланилиши сифатида белгиланади. Унинг фикрича, ҳамкорликда асосий нарса, процессуал ва процессуал бўлмаган ҳаракатлар имкониятларидан оптимал фойдаланишнинг бирлигини таъминлашдир. Бу биринчи навбатда, иштирокчиларнинг функцияларини ажратиш ва ҳамкорлик қилиш ҳамда терговчининг етакчи роли билан ҳамкорлик тамойилларини амалга оширишга ёрдам беради2. Р.С. Белкин бу масалани шакл ва мазмун категориялари нуқтаи назаридан кўриб чиқишни таклиф қилади. Олимнинг фикрича, ҳамкорлик жиноятларни тергов қилишни ташкил этиш шаклларидан бири бўлиб, у терговчининг бошқа органлар 1 Ведренцева С.В. “Понятие, сущность и принципы криминалистического взаимодействия как элемента организации расследования преступлений” Russian Journal of Criminal Law журнали 2021 й № 18 сон Б-126 2 Зеленский В.Д. О понятии и содержании организации расследования преступлений // Криминологический журнал Байкальского государственного университета экономики и права. 2015. Т. 9, № 4. С. 734–744. 87 билан қонунга асосланган, мақсадлари, жойи ва вақти келишилган ҳолда ҳамкорлик