BOSHLANGʻICH SINF OʻQUVCHILARIDA ETIKA VA ESTETIKA TARBIYASINI SHAKLLANTIRISH

Аннотация

Asosan boshlangʻich sinf o`quvchilarni tarbiyalashda etika va estetika tarbiyasi juda muhim ahamiyatga ega hisoblanadi. Ushbu maqolada boshlang'ich sinf o'quvchilarning odob-ahloq qoidalarini ya'ni etikasini rivojlantirish ham-da estetika tashqi goʻzalligi va nafosatini shakllantirish haqida so'z yuritiladi. Kalit soʻzlar: etika, estetika, etik tarbiya, estetik tarbiya, nafosat, ahloq, xulq, maʼnaviy tarbiya. Boshlang'ich sinflar uchun asosan tarbiyani to'g'ri berish juda muhim ahamiyat kasb etadi. Chunki ularni tarbiyalash boshlang'ich sinf paytlarida juda dolzarb masalalardan biri boʻlib hisoblanadi. Ularga odob-axloq qoidalarni va tarbiya qoidalariga amal qilishni o'rgatish va ularda insoniy fazilatlarini rivojlantirish lozim. Bu jarayonida tarbiyalash asosan o'qituvchilar va ota-onalar tomonidan o'rgatilib borilishi maqsadga muvofiq hisoblanadi. O'quvchilarni etika estetik tomonlama tarbiyalash asosan ularning o'zini olib borishiga va keyinish madaniyatiga juda katta taʼsir ko'rsatadi. Chunki odob bu qalb go'zalligi hisoblanadi. Qalb qalb go'zallikka ega boʻlgan insonda asosan odob axloq, hulq, tarbiya ya'ni yaxshi fazilatlarning hammasi shakllangan bo'ladi. Bunda asosan o'qituvchilarning va ota - onalarning o'rni katta deb yuqorida bejizga aytilmagan. Chunki bu jarayonda oilada olingan tarbiya muhim hisoblanadi. Boshlang'ich sinf o'quvchilari asosan tarbiyani boshqa ota-onadan keyinchalik bo'lsa sinf rahbaridan oladi gan. " Qush uyasida koʻrganini qiladi" deb bejizga aytishmaganlar. Darhaqiqat har bir ota-onada pedagogik ichki hissiyot mavjud.Ulardan har kim har xil yo'ldan foydalanib farzandlarini tarbiyalaydilar. Bu borada estetik va etika tarbiyasi tarbiyalash jarayonida eng samarali yollardan biridir. Asosan bolalar oilada faqat etika tarbiyasini olmay estetik tarbiyani oladilar. Ma'lumki oila nafaqat tarbiyaning dastlabki ochiq balki go'zallikning dastlabki maktabi hamdir bundoq oila aʼzolarining o'zaro munosabatlardagi go'zal va mazmunli muloqot uy jihozlarning tartibli mazmuni chiroyli qilib joylashtirilishi oiladagi saramjon farishtalik va uyning barchasi narsalarning estetik bilan joyla ishtirilishi estetik tarbiyalashga asosiy vositalari hamdir bunday vositalar o'qituvchining maktabdagi keyingi boshqa o`quv muassasalaridagi estetik tarbiyalashda asosiy payti bor bo'lib xizmat etadi. Bunda asosan bolalar oilada ko'rgan narsasini maktabda ham ertangi kunda jamiyatda ham ushbu narsani takrorlaydilar. Tarbiyalash jarayonida oila asosan bolalarning tarbiya pay devori hisoblanadi. Asosan bolalarga etik qoidalarga rioya qilishni o'rgatish lozim. Eting qoidalar deganda odamlarning bir-birlari bilan munosabatda bo'lishlari etigat qoidalariga rioya qilish talab qiladi ularning bir-birlari bilan munosabatga kirishish madaniyatiga etiket munosabat qilish qoidalariga esa etiket qoidalari deyiladi. Etiket tushunchasi fransuzcha " etiquette" so'zidan olingan bo'lib odob oqlab marosim tartibi maʼnolarini bildiradi. Asosan axloq-odob tushunchalari bir-biridan farq qilsada amma ular chambarchas bog`likdir. Asosan etika tarbiyasiga muomala odobi ham kiradi ya'ni bolalarga odamlar bilan muloqotda bo'lishini o'rgatish ham 30 bola oladi. Umuman olganda muomala odobi kishilarning nasihat va odob oʻrgatishsiz bir-biriga ta'siri tarbiya va o'z-o'zini tarbiya vositasi sifatida diqqatga sazovor shu 61 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si sababli yosh bolalarimizda muomala odobini shakllantirish hozirgi kunda jamiyatimiz olti turgan muhim vazifalardan biri bo'lib hisoblanadi bunda asosan ustozlarning va ota-onalarning ta'siri juda katta hisoblanadi undan foydalana bilish kerak zero axloqiy komillikka erishish muomala odobini egallashdan boshlanadi. Masalan 30224030 bolaning oʻziga xos ga mos qobiliyatni atrofidagi odamlar bilan muomalasi tengdoshlar orasida oʻzini qanday his qilishi yetakchilik xislatlariga ega bo'lishi yoki ega bo'lmasligi kerak bo'lsa dunyoqarashi bularning barchasi avvalo uning tugma tabiati shu bilan birga oilada oladigan tarbiyasiga uzviy bog'liq ekanini ko'p misollarda tasdiqlab berilgan. Xulosa oʻrinda shuni aytishim joizki asosan boshlang'ich sin o'quvchilarni tarbiyalashda etika estetik tomonla ma tarbiyalashda qatorga yo'l qo'ymaslik kerak. Sababi ular ongiga singdirilgan narsalar uzoq yillar davomida saqlanib qoladi va shu urgangan narsalari orqali oʻzlariga 30 224030 oladilar. Ular bu paytlarda oʻzidan kattalarning yani ustozlarning va ota- onalarining aytganlariga va berayotgan tarbiyasiga quloq soladigan yoshda bo'ladilar. Asosan bolalarni tarbiyalashda avvalambor ota-onalar va ustozlarning o'zlari ham yaxshi fazilatlarga yaxshi huquqi va etika estetik tomonlama rivojlangan bo'lishlari lozim hisoblanadi. Chunki bular o'zlarida bo'lmagan narsalarni bolalarga ham keta olmaydilar. Bunday jarayonda bo'lsa bola etik va estetik tomonlama rivojlanmaydi va bolada o'sish ham bo'lmaydi. Bunday bolada odamlar oʻrtasidagi o'zaro munosabati yangi do'stlarning oʻ